37. Uggahaniddesavaṇṇanā
281. Puggala-saddamatte
M0.378 payutte attanopi gahaṇasambhavo siyāti byabhicāratthaṃ añña -saddappayogo .Sati sambhave byabhicāre visesanaṃ sātthakaṃ hotīti .
Dasabhedampi ratanan ti ‘‘ muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitaṅko masāragallan ’’ ti ( pāci .506) evaṃ vuttaṃ dasabhedampi ratanaṃ .
Uggaṇhantassāti gaṇhantassa sampaṭicchantassa .
282-3.
Tesu attatthaṃ uggaṇhantassa dvīsu nissaggīti sambandho .
Tesūti tesu dasasu majjhe .
Dvīsūti rajatajātarūpasaṅkhātesu dvīsu nissaggiyavatthūsu .
Attatthan ti iminā navakammādīnaṃ pañcannaṃ atthāya dukkaṭanti dīpeti .
Sesesu dukkaṭan ti avasesesu aṭṭhasu sabbesampi atthāya uggaṇhantassa dukkaṭanti attho .
Gaṇañca saṅghañca puggalañca anāmasitvā ‘‘ cetyassa navakammassa dammī ’’ ti vutte ca na paṭikkhipeti sambandhanīyaṃ .
Na paṭikkhipeti iminā saṅghādiṃ āmasitvā vutte paṭikkhipanaṃ dīpeti .
Paṭikkhitte ‘‘ kappiyakārakānaṃ vā hatthe bhavissati , mama purisānaṃ mayhameva vā hatthe bhavissati , kevalaṃ tumhe paccaye paribhuñjathā ’’ ti vadati , vaṭṭati .
Catupaccayatthāya ca dinnaṃ yena yena attho hoti , tadatthaṃ upanetabbaṃ .
Tesaṃ cīvaratthāya dinnaṃ cīvareyeva upanetabbaṃ .
Sace cīvarena tādiso attho natthi , piṇḍapātādīhi saṅgho kilamati , saṅghasuṭṭhutāya apaloketvā tadatthāyapi upanetabbaṃ .
Esa nayo piṇḍapātagilānapaccayatthāya
V0.319 dinnepi .Senāsanatthāya dinnaṃ pana garubhaṇḍattā tattheva upanetabbaṃ , senāsanesu nassantesu jagganatthaṃ mūlacchejjaṃ akatvā avissajjetvā yāpanamattaṃ paribhuñjitabbaṃ .
284. Khettādīnaṃ
M0.379 kesañci dukkaṭavatthūnaṃ sampaṭicchanūpāyaṃ dassetuṃ ‘‘ khettan ’’ tiādi vuttaṃ .Tattha khettan ti pubbaṇṇaviruhanaṭṭhānaṃ .
Vatthun ti aparaṇṇaucchuphalādīnaṃ viruhanaṭṭhānaṃ .
Dāsapasvādikan ti dāsapasupupphārāmaphalārāmādikaṃ .
Paṭikkhipitvā kappiyena kamena ca gaṇheyyāti sambandho .
Kappiyena kamena cāti ettha kama -saddo vohārappaṭipāṭivacano , tasmā paresaṃ attano ca kappiyavohārakkamenevāti attho .
So ca khettavatthū su tāva ‘‘ cattāro paccaye paribhuñjathā ’’ ti vā ‘‘ kappiyakārakānaṃ hatthe bhavissatī ’’ ti vā ‘‘ saṅgho kappiyabhaṇḍaṃ bhuñjatū ’’ ti vā ‘‘ sīmaṃ demā ’’ ti vā parehi vutto ,‘‘ sādhu , upāsaka migapakkhino ettha nibbhayā sukhena jīvissantī ’’ ti attanā vā taḷāke yathāvutteneva ‘‘ udakaṃ paribhuñjissanti , bhaṇḍakaṃ dhovissanti , migapakkhino pivissantī ’’ ti parehi vā ‘‘ sādhu , upāsaka , saṅgho pānīyaṃ pivissatī ’’ tiādinā attanā vā dāse ‘‘ ārāmikaṃ dammi , veyyāvaccakaraṃ dammi , kappiyakārakaṃ dammī ’’ ti vā pasūsu ‘‘ pañcagorasaparibhogatthāya dammī ’’ ti ārāme ‘‘ vanaṃ dammī ’’ ti evamādinā vutto veditabbo .
Sace pana koci abyatto akappiyavohārena khettādiṃ paṭiggaṇhāti vā kāreti vā , taṃ bhikkhūhi na paribhuñjitabbaṃ , taṃ nissāya laddhaṃ kappiyabhaṇḍampi akappiyameva .
Abyattena pana lajjībhikkhunā kārāpitesu kiñcāpi paṭiggahaṇaṃ kappiyaṃ , bhikkhussa payogapaccayā uppannena missattā visagatapiṇḍapāto viya , akappiyamaṃsabhojanaṃ viya ca dubbinibbhogaṃ hoti , sabbesaṃ akappiyameva .
285-6.
Nava … pe … kiriyā ca anave mattikuddhāraṇañca bandho ca āḷiyā thirakāro ca anave kedāre atirekabhāgaggahaṇañca nave ca aparicchinnabhāge sasse ‘‘ ettake
M0.380 dethā ’’ ti kahāpaṇuṭṭhāpanañcāti sabbesampi akappiyanti sambandho .Mātikā ca kedāro ca taḷāko cāti dvando mātika … pe … taḷākā .
Tesaṃ kiriyāti samāso .
Anaveti catupaccayavasena paṭiggahite purāṇataḷāke .
Udakavasena paṭiggahite pana suddhacittānaṃ vaṭṭati .
Bandhoti
V0.320 pāḷiyā bandho .Porāṇakedāre niyamitapakatibhāgattā āha ‘‘ anave ’’ ti .
Aparicchinnabhāgeti ‘‘ ettake bhūmibhāge ettako bhāgo dātabbo ’’ ti evaṃ aparicchinnabhāge .
287-9.
‘‘ Kasa vappa ’’ iccādiṃ avatvā ca ‘‘ ettakāya bhūmiyā ettako bhāgo deyyo ’’ ti bhūmiṃ vā patiṭṭhāpeti , tassevetamakappiyanti sambandho .
Ca -saddo avadhāraṇe .
Patiṭṭhāpetīti yo bhikkhu patiṭṭhāpeti .
Tassevāti tassa patiṭṭhāpakabhikkhusseva .
Etan ti patiṭṭhāpitabhūmito laddhadhaññaṃ ‘‘ ettake bhūmibhāge sassaṃ kataṃ , ettakaṃ gaṇhathā ’’ ti evaṃ vadante pamāṇagaṇhanatthaṃ daṇḍarajjubhi minane vā khale ṭhatvā rakkhaṇe vā taṃ nīharāpane vā koṭṭhāgārādipaṭisāmane vā etaṃ tasseva akappiyanti sambandhanīyaṃ .
Patiṭṭhāpeti cāti so bhikkhu patiṭṭhāpeti ca .
Katan ti amhehi kataṃ .
Vadantevan ti evaṃ kassake vadante .
Pamāṇan ti bhūmippamāṇaṃ .
Nīharāpaneti khalato gehassa nīharāpane .
Etan ti mitaladdharakkhitādikaṃ .
Tassevāti mānakarakkhakādino eva .
Apubbassa anuppāditattā aññesaṃ kappatīti āha ‘‘ tassevetamakappiyan ’’ ti .
290. Paṭisāmanappasaṅgenāha ‘‘ paṭisāmeyyā ’’ tiādi .
Pitusantakampi gihisantakaṃ yaṃ kiñcīti sambandho .
Pitusantakan ti pitā ca mātā ca pitaro , tesaṃ santakaṃ .
Gihisantakan ti iminā
M0.381 pañcannaṃ sahadhammikānaṃ santakaṃ yaṃ kiñci parikkhāraṃ paṭisāmetuṃ vaṭṭatīti dīpeti .Yaṃ kiñcīti kappiyaṃ akappiyaṃ vā antamaso mātukaṇṇapiḷandhanatālapaṇṇampi .
Bhaṇḍāgārikasīsenāti sīsaṅgamiva padhānaṃ yaṃ kiñci ‘‘ sīsan ’’ ti idha upacāravasena vuccati , tathā bhaṇḍāgārikasaddopi bhāvappadhāno , bhaṇḍāgāriko bhaṇḍāgārikattaṃ sīsaṃ padhānanti visesanaparapade kammadhārayo , tena , bhaṇḍāgārikattassa padhānakaraṇenāti attho .
291-2.
Avassaṃ paṭisāmiyan ti avassaṃ saṅgopetabbaṃ .
Vuttepīti mātāpitūhi vuttepi .
293-4.
Vaḍḍhakiādayo vā rājavallabhā vā ‘‘ sakaṃ parikkhāraṃ vā sayanabhaṇḍaṃ vā paṭisāmetvā dehī ’’ ti yadi vadanti , chandatopi bhayāpi na kareyyāti yojanā .
Parikkhāran ti vāsipharasuādiupakaraṇabhaṇḍaṃ .
Chandatopi bhayāpīti vaḍḍhakiādīsu chandena , rājavallabhesu bhayena .
295-6.
Paṭisāmituṃ
V0.321 vaṭṭatīti yojetabbaṃ .Saṅkantīti yādise padese ‘‘ bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā gahitaṃ bhavissatī ’’ ti saṅkaṃ uppādenti , tādise vihārāvasathassantoti yojanīyaṃ .
Vihārāvasathassāti vihārassa ca āvasathassa ca .
Ratanan ti dasavidhaṃ ratanaṃ .
Ratnasammatan ti vatthādikaṃ .
Nikkhipeyyāti sāmike diṭṭhe niyametvā dātuṃ ‘‘ ettakā kahāpaṇā ’’ tiādinānurūpena mattikalañchanādinimittena vā saññāṇaṃ katvā nikkhipeyya .
Gahetvānāti tādise asati attanāva gahetvā .
Tādiseti ratane vā ratanasammate vā sati .
Sāmikānāgamaṃ ñatvāti yadi attani āsaṅkanti , maggā okkamma nisīdiya pacchā sāmikānaṃ anāgamanaṃ
M0.382 viññāya .Patirūpan ti ratanasammate paṃsukūlaggahaṇaṃ ratane nirussukkagamananti evarūpaṃ bhikkhūnaṃ anurūpanti .
Uggahaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .