39. Vassūpanāyikaniddesavaṇṇanā
309-310.
Purimikā pacchimikā iti vassūpanāyikā duveti sambandho .
Āsāḷhipuṇṇamāya anantare pāṭipadadivase upagantabbā pacchimikāya pure bhavāti purimā , sā eva purimikā .
Tato pacchā bhavā aparāya puṇṇamāya anantare
M0.386 pāṭipadadivase upagantabbā pacchimikā .Upanayanaṃ pāpuṇanaṃ upagamanaṃ upanāyikā , vassan ti vuṭṭhi , idha pana vassakālaṃ ‘‘ vassan ’’ ti upacārena gahetvā tattha vāso upacāreneva ‘‘ vassan ’’ ti vuccati , vassassa vassāvāsassa upanāyikā vacībhedavasena vā ālayakaraṇavasena vā upagamanaṃ vassūpanāyikā .
Tattha ālayapariggāho ca vacībhedo cāti purimikā vassūpanāyikā duve , ālayapariggāho ca vacībhedo cāti pacchimikā vassūpanāyikā duvebhi sambandhitabbaṃ .
Tatthāti tāsu dvīsu .
Tadubhayaṃ dassetuṃ ‘‘ ediso ’’ tiādi vuttaṃ .
So ālayapariggāho ca vacībhedo ca ‘‘ imasmiṃ vihāre imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemi , idha vassaṃ upemī ’’ ti ediso , etādisoti attho .
Ettha ca kamuppattianādarā vacībhedo paṭhamaṃ vutto .
Ubhayathā vassaṃ upagantuṃ vaṭṭati .
Teneva aṭṭhakathāyaṃ ( vi . saṅga . aṭṭha .179; mahāva . aṭṭha .207)‘‘ sacepi ‘ idha vassaṃ vasissāmī ’ ti ālayo atthi , asatiyā pana vassaṃ na upeti , gahitasenāsanaṃ suggahitaṃ , chinnavasso na hoti , pavāretuṃ labhatiyeva , vināpi hi vacībhedaṃ ālayakaraṇamattenapi vassaṃ upagatameva hotī ’’ ti vuttaṃ .
Nāvāsatthavajesu pana pariyesitvā senāsanaṃ alabhantena ālayakaraṇamatteneva upagantabbaṃ .
Upagacchantena ca vihāraṃ paṭijaggitvā pānīyaṃ
V0.325 paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetvā sabbaṃ cetiyavandanādisāmīcikammaṃ niṭṭhāpetvā upagantabbaṃ .Ālayapariggahe ālayaṃ dassetuṃ ‘‘ cittuppādettha ālayo ’’ ti āha .
Etthāti dvīsu .
311. Tadahūti tasmiṃ vassūpanāyikadivase .
Jānan ti ‘‘ ajja vassūpanāyikā ’’ ti jānanto , anupagacchato timassa visesanaṃ .
312. Dutiyan ti
M0.387 pacchimikaṃ .Anupagatoti kenaci antarāyena purimikaṃ anupagato .
Temāsan ti purimaṃ vā temāsaṃ pacchimaṃ vā temāsaṃ .
Vassaṃ upagantvā pana aruṇaṃ anuṭṭhāpetvāpi tadaheva sattāhakaraṇīyena pakkamantassāpi antosattāhe nivattentassāpi anāpatti .
313-5.
Mātāpitūnaṃ pañcannaṃ sahadhammikānañca atthāya gilānatadupaṭṭhākabhattaṃ osadhañca esissaṃ vā pucchissāmi vā upaṭṭhissaṃ vā gantvā ahaṃ nābhirataṃ vūpakāsessaṃ vā kukkuccaṃ vinodanañca diṭṭhiṃ vivecanañca garukādikaṃ vuṭṭhānaṃ vāpi ussukkaṃ vāpi karissaṃ vāpi kāressaṃ vāpīti evamādinā sattāhakiccena pahitepi vā apahitepi vā gantuṃ labbhanti yojanā .
Ettha pana labbhamānakavasena yojetvā vakkhamānanayena attho veditabbo .
Mātādisutiyā teyeva gilāna-saddena gayhanti , tesaṃ upaṭṭhākā tadupaṭṭhākā , gilānā ca tadupaṭṭhākā ca , tesaṃ bhattanti samāso .
Osadhan ti tesaṃyeva gilānānaṃ bhesajjaṃ .
Esissan ti pariyesissāmi .
Pucchissāmīti teyeva sattajane gilāne pucchissaṃ .
Upaṭṭhissan ti teyeva gilāne upaṭṭhahissāmi .
Abhiramatīti abhirato , visabhāgarūpādidassanena sāsane na abhirato nābhirato .
Abhiramaṇaṃ vā abhirataṃ , natthi abhiratamassāti nābhirato , taṃ .
Sahadhammikesu yo nābhirato , taṃ vūpakāsessaṃ vikkhepaharaṇatthaṃ aññattha nayissāmi .
Kukkuccan ti pañcannaṃyeva uppannaṃ vinayakukkuccaṃ .
Kitakayoge vikappena dutiyā .
Diṭṭhin ti tesaṃyeva micchādiṭṭhiyā .
Garukamādikan ti garukaṃ ādi yassāti viggaho .
Ādi -saddena sāmaṇerānaṃ vassapucchanaṃ , sikkhāsamādayitukāmatā , tajjanīyādikammakaraṇaṃ saṅgahitaṃ .
Vuṭṭhānan ti
M0.388 bhikkhuno garukāpattiyā parivāsamānattadānādīhi vuṭṭhānaṃ .Ussukkan ti vassapucchanādiussukkaṃ .
Evamādināti
V0.326 ettha ādi -saddena diṭṭhigatādīnaṃ dhammakathākaraṇādiṃ saṅgaṇhāti .Gantuṃ labbhan ti ettha gacchantena antoupacārasīmāyaṃ ṭhiteneva ‘‘ antosattāhe āgacchissāmī ’’ ti ābhogaṃ katvā gantabbaṃ .
Sace ābhogaṃ akatvā upacārasīmaṃ atikkamati , chinnavasso hotīti vadanti .
Sattāhakiccenāti sattāhassa labbhamānakaṃ vuttaṃ vakkhamānañca saṅghakammādi kiccaṃ sattāhakiccaṃ .
Sattamaaruṇamattasseva vihāre uṭṭhāpanīyattā sattāhassa sākallena gahaṇaṃ .
316. Saṅghakamme vajeti saṅghassa kicce uposathāgārādīsu senāsanesu vā cetiyachattavedikādīsu vā antamaso puggalikasenāsanesu vāpi kattabbanimitte vajeyyāti attho .
Dhammasavanatthaṃ nimantito vāpi vaje , garūhi pesito vāpi vaje , garūnaṃ passituṃ vāpi vajeti yojetabbaṃ .
Nimantitoti ettha sace paṭhamaṃyeva katikā katā hoti ,‘‘ asukadivasaṃ nāma sannipatitabban ’’ ti nimantitoyeva nāma hoti .
Garūhīti ācariyupajjhāyehi .
Pahitoti bhaṇḍadhovanādiatthāya pesito .
Passitun ti agilānepi .
317. Bhaṇḍa … pe … dassane na vajeti yojanīyaṃ .
Etthāpi nimittatthe sattamī .
Bhaṇḍaṃ nāma cīvaraṃ .
Ñātī mātāpitūhi aññe .
Upaṭṭhākā upāsakā .
‘‘ Ajjeva āgamissan ’’ ti adūrago na pāpuṇeyya , labbhanti sambandho .
Labbhan ti imassa apāpuṇanaṃ vuttakammaṃ .
Ajjevāgamissan ti sāmantavihāraṃ gantvā puna āgacchantassa antarāmagge sace aruṇuggamanaṃ hoti , vassacchedopi na hoti , ratticchedadukkaṭañca natthīti vadanti .
318. Sesañātīhīti
M0.389 mātāpitūhi avasesañātīhi .Niddisitvāvāti dānadhammasavanādīni .
‘‘ Pahite pesite ’’ ti cettha ‘‘ labbhan ’’ ti anuvattanīyaṃ .
319. Attano antarāye satīti corasarīsapavāḷajīvitabrahmacariyantarāye , antamaso bhesajjālābhapatirūpaupaṭṭhākālābhepi .
‘‘ Vassacchedakāraṇampi sattāhakaraṇīyaṃ siyā ’’ ti keci porāṇā vadanti , taṃ yuttaṃ viya dissati , sabbathā vassacchedena bahi vāsāya anuññātakāraṇaṃ sattāhamattaṃ bahi vītināmetvā antovihāreyeva vāsena vassacchedākāraṇaṃ kathaṃ nāma na siyāti .
Chinnavasso no pavārayeti sambandho .
320.‘‘ Asenāsanikenā ’’ ti
V0.327 imināva viññāyamānatthattepi ‘‘ ajjhokāse cā ’’ ti vacanaṃ ‘‘ ahaṃ abbhokāsiko , kiṃ me senāsanenā ’’ ti vāsānivattanatthaṃ vuttaṃ .Rukkhassa susireti suddhe rukkhasusire .
Mahantassa pana susirassa anto padaracchadanakuṭikaṃ katvā pavisanadvāraṃ yojetvā upagantuṃ vaṭṭati .
‘‘ Viṭapepi aṭṭakaṃ bandhitvā ’’ tiādi vuttanayameva .
Tathā chattacāṭīsupi tadanurūpena veditabbaṃ .
Chavakuṭi nāma ṭaṅkitamañcādibhedā kuṭi .
Tattha ṭaṅkitamañco nāma dīghe mañcapāde majjhe vijjhitvā aṭaniyo pavesetvā kato , catunnaṃ pāsāṇānaṃ upari pāsāṇaṃ attharitvā katampi ṭaṅkitamañco .
321. Asenāsanikenāti yassa tiṇapaṇṇaiṭṭhakasilāsudhāsaṅkhātānaṃ pañcannaṃ chadanānaṃ aññatarena channaṃ yojitadvārabandhanaṃ senāsanaṃ natthi , tena .
Idaṃ pana vacībhedaṃ katvā adhiṭṭhānaṃ sandhāya vuttanti vadanti , tadayuttaṃ , tathā ca sati nāvādīsu viya visuṃ vidhānena bhavitabbanti .
Nāvāsatthavajūpagoti iminā asenāsanikena nāvādīsu vassaṃ upagantuṃ
M0.390 vaṭṭatīti dīpeti .Tattha ca kuṭikaṃ pariyesitvā labhantena tattha pavisitvā vihārābhāvato ‘‘ vihāre ’’ ti avatvā ‘‘ idha vassaṃ upemī ’’ ti tikkhattuṃ vattabbaṃ , alabhantena ālayo kātabbo .
Pavāretuñcāti ca -saddena vassacchedanimittāya āpattiyā abhāvaṃ sampiṇḍeti .
‘‘ Vaje satthe nāvāyanti tīsu ṭhānesu natthi vassacchede āpatti , pavāretuñca labbhatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .203) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
Vassacchedeti ca ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , yena vajo tena gantun ’’ ti ( mahāva .203) vuttattā , satthassa nāvāya ca gamanasabhāveneva ṭhitattā ca vassūpagataṭṭhāne avasitvā aññattha gamanamattaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ .
Vassūpanāyikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .