Pañcakanipāta-aṭṭhakathā
1. Paṭhamapaṇṇāsakaṃ
1. Sekhabalavaggo
1. Saṃkhittasuttavaṇṇanā
1. Pañcakanipātassa
V3.1M3.1P3.222 paṭhame sattannaṃ sekhānaṃ balānīti sekhabalāni .Saddhābalādīsu assaddhiye na kampatīti saddhābalaṃ .
Ahirike na kampatīti hirībalaṃ .
Anottappe na kampatīti ottappabalaṃ .
Kosajje na kampatīti vīriyabalaṃ .
Avijjāya na kampatīti paññābalaṃ .
Tasmāti yasmā imāni sattannaṃ sekhānaṃ balāni , tasmā .
2. Vitthatasuttavaṇṇanā
2. Dutiye
V3.2 kāyaduccaritenātiādīsu upayogatthe karaṇavacanaṃ , hirīyitabbāni kāyaduccaritādīni hirīyati jigucchatīti attho .Ottappaniddese hetvatthe karaṇavacanaṃ , kāyaduccaritādīhi ottappassa hetubhūtehi ottappati bhāyatīti attho .
Āraddhavīriyoti
M3.2 paggahitavīriyo anosakkitamānaso .Pahānāyāti pahānatthāya .
Upasampadāyāti paṭilābhatthāya .
Thāmavāti vīriyathāmena samannāgato .
Daḷhaparakkamoti thiraparakkamo .
Anikkhittadhuro kusalesu dhammesūti kusalesu dhammesu anoropitadhuro anosakkitavīriyo .
Udayatthagāminiyāti pañcannaṃ khandhānaṃ udayavayagāminiyā udayañca vayañca paṭivijjhituṃ samatthāya .
Paññāya
P3.223 samannāgatoti vipassanāpaññāya ceva maggapaññāya ca samaṅgibhūto .Ariyāyāti vikkhambhanavasena ca samucchedavasena ca kilesehi ārakā ṭhitāya parisuddhāya .
Nibbedhikāyāti sā ca abhinivijjhanato nibbedhikāti vuccati , tāya samannāgatoti attho .
Tattha maggapaññā samucchedavasena anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ lobhakkhandhaṃ dosakkhandhaṃ mohakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti nibbedhikā , vipassanāpaññā tadaṅgavasena nibbedhikā , maggapaññāya paṭilābhasaṃvattanato tabbipassanā nibbedhikāti vattuṃ vaṭṭati .
Sammā dukkhakkhayagāminiyāti idhāpi maggapaññā sammā hetunā nayena vaṭṭadukkhañca kilesadukkhañca khepayamānā gacchatīti sammā dukkhakkhayagāminī nāma , vipassanāpaññā tadaṅgavasena vaṭṭadukkhañca kilesadukkhañca khepayamānā gacchatīti dukkhakkhayagāminī .
Dukkhakkhayagāminiyā vā maggapaññāya paṭilābhāya saṃvattanatopesā dukkhakkhayagāminīti veditabbā .
Iti imasmiṃ sutte pañca balāni missakāneva kathitāni , tathā pañcame .
6. Samāpattisuttavaṇṇanā
6. Chaṭṭhe akusalassa samāpattīti akusaladhammassa samāpajjanā , tena saddhiṃ samaṅgibhāvoti attho .
Pariyuṭṭhāya tiṭṭhatīti pariyonandhitvā tiṭṭhati .
7. Kāmasuttavaṇṇanā
7. Sattame
V3.3 kāmesu laḷitāti vatthukāmakilesakāmesu laḷitā abhiratā .Asitabyābhaṅgin ti
P3.224 tiṇalāyanaasitañceva tiṇavahanakājañca .Kulaputtoti ācārakulaputto .
Ohāyāti pahāya .
Alaṃ
M3.3 vacanāyāti yuttaṃ vacanāya .Labbhāti sulabhā sakkā labhituṃ .
Hīnā kāmāti pañcannaṃ nīcakulānaṃ kāmā .
Majjhimā kāmāti majjhimasattānaṃ kāmā .
Paṇītā kāmāti rājarājamahāmattānaṃ kāmā .
Kāmātveva saṅkhaṃ gacchantīti kāmanavasena kāmetabbavasena ca kāmāicceva saṅkhaṃ gacchanti .
Vuddho hotīti mahallako hoti .
Alaṃpaññoti yuttapañño .
Attaguttoti attanāva gutto rakkhito , attānaṃ vā gopetuṃ rakkhituṃ samattho .
Nālaṃ pamādāyāti na yutto pamajjituṃ .
Saddhāya akataṃ hotīti yaṃ saddhāya kusalesu dhammesu kātuṃ yuttaṃ , taṃ na kataṃ hoti .
Sesapadesupi eseva nayo .
Anapekkho dānāhaṃ , bhikkhave , tasmiṃ bhikkhusmiṃ homīti evaṃ saddhādīhi kātabbaṃ katvāva sotāpattiphale patiṭṭhite tasmiṃ puggale anapekkho homīti dasseti .
Imasmiṃ sutte sotāpattimaggo kathito .
8. Cavanasuttavaṇṇanā
8. Aṭṭhame saddhammeti sāsanasaddhamme .
Assaddhoti okappanasaddhāya ca pakkhandanasaddhāya cāti dvīhipi saddhāhi virahito .
Cavati nappatiṭṭhātīti imasmiṃ sāsane guṇehi cavati , patiṭṭhātuṃ na sakkoti .
Iti imasmiṃ sutte appatiṭṭhānañca patiṭṭhānañca kathitaṃ .
9. Paṭhamaagāravasuttavaṇṇanā
9. Navame
P3.225 nāssa gāravoti agāravo .Nāssa patissoti appatisso , ajeṭṭhako anīcavutti .
Sesamettha purimasadisameva .
10. Dutiyaagāravasuttavaṇṇanā
10. Dasame
V3.4 abhabboti abhājanaṃ .Vuddhin ti vaḍḍhiṃ .
Virūḷhin ti virūḷhamūlatāya niccalabhāvaṃ .
Vepullan ti mahantabhāvaṃ .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Sekhabalavaggo paṭhamo .