3-9.Khadiravaniyattheraapadānavaṇṇanā
Gaṅgā
M1.342V1.313 bhāgīrathī nāmātiādikaṃ āyasmato khadiravaniyattherassa apadānaṃ .Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare titthanāvikakule nibbattitvā mahāgaṅgāya payāgatitthe titthanāvāya kammaṃ karonto ekadivasaṃ sasāvakasaṅghaṃ bhagavantaṃ gaṅgātīraṃ upagataṃ disvā pasannamānaso nāvāsaṅghāṭaṃ yojetvā mahantena pūjāsakkārena paratīraṃ pāpetvā aññataraṃ bhikkhuṃ satthārā āraññakānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapiyamānaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā bhagavato bhikkhusaṅghassa ca mahādānaṃ pavattetvā paṇidhānaṃ akāsi .
Bhagavā tassa patthanāya avañjhabhāvaṃ byākāsi .
So tato paṭṭhāya puññāni upacinanto devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe nālakagāme rūpasāriyā nāma brāhmaṇiyā kucchimhi nibbatti .
Taṃ vayappattaṃ mātāpitaro gharabandhanena bandhitukāmā hutvā tassa ārocesuṃ .
So sāriputtattherassa pabbajitabhāvaṃ sutvā ‘‘ mayhaṃ jeṭṭhabhātā ayyo upatisso imaṃ vibhavaṃ chaḍḍetvā pabbajito , tena vantaṃ kheḷapiṇḍaṃ kathāhaṃ anubhavissāmī ’’ ti jātasaṃvego pāsaṃ anupagacchamānamigo viya ñātake vañcetvā hetusampattiyā codiyamāno bhikkhūnaṃ santikaṃ gantvā dhammasenāpatino kaniṭṭhabhāvaṃ nivedetvā attano pabbajjāya chandaṃ ārocesi .
Bhikkhū taṃ pabbājetvā paripuṇṇavīsativassaṃ upasampādetvā kammaṭṭhāne niyojesuṃ .
So kammaṭṭhānaṃ gahetvā khadiravanaṃ pavisitvā vissamanto ghaṭento vāyamanto ñāṇassa paripākaṃ gatattā nacirasseva chaḷabhiñño arahā ahosi .
So arahā hutvā satthāraṃ dhammasenāpatiñca vandituṃ senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya nikkhamitvā anupubbena sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā satthāraṃ dhammasenāpatiñca vanditvā katipāhaṃ jetavane vihāsi .
Atha naṃ satthā ariyagaṇamajjhe
P0.303 nisinno āraññakānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi –‘‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ āraññakānaṃ yadidaṃ revato ’’ ti ( a . ni .1.198,203).
628. Evaṃ
M1.343 etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā pītisomanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento gaṅgā bhāgīrathītiādimāha .Tattha gaṅgāti gāyamānā ghosaṃ kurumānā gacchatīti gaṅgā .
Atha vā go vuccati pathavī , tasmiṃ gatā pavattāti gaṅgā .
Anotattadahaṃ
V1.314 tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā gataṭṭhāne āvaṭṭagaṅgāti ca pabbatamatthakena gataṭṭhāne bahalagaṅgāti ca tiracchānapabbataṃ vijjhitvā gataṭṭhāne umaṅgagaṅgāti ca tato bahalapabbataṃ paharitvā pañcayojanaṃ ākāsena gataṭṭhāne ākāsagaṅgāti ca tassā patitaṭṭhānaṃ bhinditvā jātaṃ pañca yojanaṃ pokkharaṇīkūlaṃ bhinditvā tattha pana pañcaṅguli viya pañca dhārā hutvā gaṅgā yamunā sarabhū mahī aciravatīti pañca nāmā hutvā jambudīpaṃ pañca bhāgaṃ pañca koṭṭhāsaṃ katvā pañca bhāge pañca koṭṭhāse itā gatā pavattāti bhāgīrathī .Gaṅgā ca sā bhāgīrathī ceti gaṅgābhāgīrathī .
‘‘ Bhāgīrathī gaṅgā ’’ ti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ pubbacariyavasena vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Himavantā pabhāvitāti satte hiṃsati sītena hanati matheti āloḷetīti himo , himo assa atthīti himavā , tato himavantato paṭṭhāya pabhāvitā pavattā sandamānāti himavantapabhāvitā .
Kutitthe nāviko āsin ti tassā gaṅgāya caṇḍasotasamāpanne visamatitthe kevaṭṭakule uppanno nāviko āsiṃ ahosinti attho .
Orime ca tariṃ ahan ti sampattasampattamanusse pārimā tīrā orimaṃ tīraṃ ahaṃ tariṃ tāresinti attho .
629. Padumuttaro nāyakoti dvipadānaṃ uttamo satte nibbānaṃ nāyako pāpanako padumuttarabuddho mama puññasampattiṃ nipphādento .
Vasīsatasahassehi khīṇāsavasatasahassehi gaṅgāsotaṃ tarituṃ titthaṃ pattoti sambandho .
630. Bahū nāvā samānetvāti sampattaṃ taṃ sammāsambuddhaṃ disvā vaḍḍhakīhi suṭṭhu saṅkhataṃ kataṃ nipphāditaṃ bahū nāvāyo samānetvā dve dve nāvāyo ekato katvā tassā nāvāya upari maṇḍapachadanaṃ katvā narāsabhaṃ padumuttarasambuddhaṃ paṭimāniṃ pūjesinti attho .
631. Āgantvāna
M1.344 ca sambuddhoti evaṃ saṅghaṭitāya nāvāya tattha āgantvānaP0.304 tañca nāvakaṃ nāvamuttamaṃ āruhīti sambandho .Vārimajjhe ṭhito satthāti nāvamārūḷho satthā gaṅgājalamajjhe ṭhito samāno imā somanassapaṭisaṃyuttagāthā abhāsatha kathesīti sambandho .
632. Yo so tāresi sambuddhan ti yo so nāviko gaṅgāsotāya sambuddhaṃ atāresi .
Saṅghañcāpi anāsavan ti na kevalameva sambuddhaṃ tāresi , anāsavaṃ nikkilesaṃ saṅghañcāpi tāresīti attho .
Tena cittapasādenāti tena nāvāpājanakāle uppannena somanassasahagatacittapasādena devaloke chasu kāmasaggesu ramissati dibbasampattiṃ anubhavissatīti attho .
633. Nibbattissati
V1.315 te byamhan ti devaloke uppannassa te tuyhaṃ byamhaṃ vimānaṃ sukataṃ suṭṭhu nibbattaṃ nāvasaṇṭhitaṃ nāvāsaṇṭhānaṃ nibbattissati pātubhavissatīti attho .Ākāse pupphachadanan ti nāvāya uparimaṇḍapakatakammassa nissandena sabbadā gatagataṭṭhāne ākāse pupphachadanaṃ dhārayissatīti sambandho .
634. Aṭṭhapaññāsakappamhīti ito puññakaraṇakālato paṭṭhāya aṭṭhapaṇṇāsakappaṃ atikkamitvā nāmena tārako nāma cakkavattī khattiyo cāturanto catūsu dīpesu issaro vijitāvī jitavanto bhavissatīti sambandho .
Sesagāthā uttānatthāva .
637. Revato nāma nāmenāti revatīnakkhattena jātattā ‘‘ revato ’’ ti laddhanāmo brahmabandhu brāhmaṇaputtabhūto bhavissati brāhmaṇakule uppajjissatīti attho .
639. Nibbāyissatināsavoti nikkileso khandhaparinibbānena nibbāyissati .
640. Vīriyaṃ me dhuradhorayhan ti evaṃ padumuttarena bhagavatā byākato ahaṃ kamena pāramitākoṭiṃ patvā me mayhaṃ vīriyaṃ asithilavīriyaṃ dhuradhorayhaṃ dhuravāhaṃ dhurādhāraṃ yogehi khemassa nibbhayassa nibbānassa adhivāhanaṃ
M1.345 āvahanaṃ ahosīti attho .Dhāremi antimaṃ dehan ti idānāhaṃ sammāsambuddhasāsane pariyosānasarīraṃ dhāremīti sambandho .
So aparabhāge attano jātagāmaṃ gantvā ‘‘ cālā , upacālā , sīsūpacālā ’’ ti tissannaṃ bhaginīnaṃ putte ‘‘ cālā , upacālā , sīsūpacālā ’’ ti tayo bhāgineyye ānetvā pabbājetvā kammaṭṭhāne niyojesi .
Te kammaṭṭhānaṃ anuyuttā vihariṃsu .
Tasmiñca samaye therassa kocideva ābādho uppanno , taṃ sutvā sāriputtatthero –
‘‘ revatassa gilānapucchanaṃ
P0.305 adhigamapucchanañca karissāmī ’’ ti upagañchi .Revatatthero dhammasenāpatiṃ dūratova āgacchantaṃ disvā tesaṃ sāmaṇerānaṃ satuppādavasena ovadiyamāno cāle tigāthaṃ abhāsittha .
Tattha cāle upacāle sīsūpacāleti tesaṃ ālapanaṃ .
Cālā , upacālā , sīsūpacālāti hi itthiliṅgavasena laddhanāmā tayo dārakā pabbajitāpi tathā vohariyyanti .
‘‘ Cālī , upacālī , sīsūpacālīti tesaṃ nāmānī ’’ ti ca vadanti .
Yadatthaṃ ‘‘ cāle ’’ tiādinā āmantanaṃ kataṃ , taṃ dassento ‘‘ patissatā nu kho viharathā ’’ ti vatvā tattha kāraṇaṃ āha –
‘‘ āgato vo vālaṃ viya vedhī ’’ ti .
Patissatāti patissatikā
V1.316 .Khoti avadhāraṇe .
Āgatoti āgañchi .
Voti tumhākaṃ .
Vālaṃ viya vedhīti vālavedhi viya .
Ayañhettha saṅkhepattho – tikkhajavananibbedhikapaññatāya vālavedhirūpo satthukappo tumhākaṃ mātulatthero āgato , tasmā samaṇasaññaṃ upaṭṭhapetvā satisampajaññayuttā eva hutvā viharatha , yathādhigate vihāre appamattā bhavathāti .
Taṃ sutvā te sāmaṇerā dhammasenāpatissa paccuggamanādivattaṃ katvā ubhinnaṃ mātulattherānaṃ paṭisanthāravelāyaṃ nātidūre samādhiṃ samāpajjitvā nisīdiṃsu .
Dhammasenāpati revatattherena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā uṭṭhāyāsanā te sāmaṇere upasaṅkami .
Te tathā kālaparicchedassa katattā there upasaṅkamante uṭṭhahitvā vanditvā aṭṭhaṃsu .
Thero –
‘‘ katarakataravihārena viharathā ’’ ti pucchitvā tehi ‘‘ imāya imāyā ’’ ti vutte dārakepi evaṃ vinento –
‘‘ mayhaṃ bhātiko saccavādī vata
M1.346 dhammassa anudhammacārin ’’ ti theraṃ pasaṃsanto pakkāmi .Sesamettha uttānatthamevāti .
Khadiravaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā .