Issues
Select Version
Apadāna-aṭṭhakathā
Apadāna-aṭṭhakathā

56. Yasavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

56. Yasavaggo

1. Yasattheraapadānavaṇṇanā

ChappaññāsameP0.544V2.266 vagge paṭhamāpadāne mahāsamuddaṃ oggayhātiādikaṃ āyasmato yasattherassa apadānaṃ .
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle mahānubhāvo nāgarājā hutvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ attano bhavanaṃ netvā mahādānaṃ pavattesi , bhagavantaṃ mahagghena ticīvarena acchādesi , ekekañca bhikkhuṃ mahaggheneva paccekadussayugena sabbena ca samaṇaparikkhārena .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto siddhatthassa bhagavato kāle seṭṭhiputto hutvā mahābodhimaṇḍalaṃ sattahi ratanehi pūjesi .
Kassapassa bhagavato kāle sāsane pabbajitvā samaṇadhammaṃ akāsi .
Evaṃ so sugatīsuyeva saṃsaranto amhākaṃ bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ mahāvibhavassa seṭṭhino puttoM2.271 hutvā sujātāya bhagavato khīrapāyāsaṃ dinnāya seṭṭhidhītāya kucchimhi nibbatti , yaso nāma nāmena paramasukhumālo .
Tassa tayo pāsādā honti – eko hemantiko , eko gimhiko , eko vassikoti .
So vassike pāsāde vassike cattāro māse nippurisehi tūriyehi paricārayamāno vasati , heṭṭhāpāsādaṃ na otarati .
Hemantike pāsāde cattāro māse suphusitavātapānakavāṭe tattheva paṭivasati .
Gimhike pāsāde bahukavāṭavātapānajālāhi sampanne tattheva vasati .
Hatthapādānaṃ sukhumālatāya bhūmiyaṃ nisajjādikiccaṃ natthi .
Simbalitulādipuṇṇasabhāve attharitvā tattha upadhānāni kiccāni karoti .
Evaṃ devaloke devakumāro viya pañcahi kāmaguṇehi samappitassa samaṅgībhūtassa paricārayamānassa paṭikacceva niddā okkami , parijanassāpi niddā okkami , sabbarattiyo ca telapadīpo jhāyati .
Atha kho yaso kulaputto paṭikacceva pabujjhitvā addasa sakaṃ parijanaṃ supantaṃ aññissā kacche vīṇaṃ , aññissā kaṇṭhe mudiṅgaṃ , aññissā kacche āḷambaraṃ , aññaṃ vikesikaṃ , vikkheḷikaṃ , aññā vippalapantiyo hatthapattaṃ susānaṃ maññe , disvānassa ādīnavo pāturahosi , nibbidāya cittaṃ saṇṭhāsi .
Atha kho yaso kulaputto udānaṃ udānesi –
‘‘ upaddutaṃ vata bho , upassaṭṭhaṃ vata bho ’’ ti .
AthaV2.267 kho yaso kulaputto suvaṇṇapādukāyo ārohitvā yena nivesanadvāraṃ tenupasaṅkami , amanussā dvāraṃ vivariṃsu –
‘‘ mā yasassa kulaputtassaP0.545 koci antarāyamakāsi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā ’’ ti .
Atha kho yaso kulaputto yena nagaradvāraṃ tenupasaṅkami , amanussā dvāraṃ vivariṃsu –
‘‘ mā yasassa kulaputtassa koci antarāyamakāsi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā ’’ ti .
Atha kho yaso kulaputto yena isipatanaṃ migadāyo tenupasaṅkami .
Tena kho pana samayena bhagavā rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya ajjhokāse caṅkamati , addasā kho bhagavā yasaṃ kulaputtaṃ dūratova āgacchantaṃ , disvāna caṅkamā orohitvā paññatte āsane nisīdi .
Atha kho yaso kulaputto bhagavato avidūre udānaṃ udānesi –
‘‘ upaddutaṃ vata bho , upassaṭṭhaṃ vata bho ’’ ti .
Atha kho bhagavā yasaṃ kulaputtaṃM2.272 etadavoca –
‘‘ idaṃ kho , yasa , anupaddutaṃ , idaṃ anupassaṭṭhaṃ , ehi , yasa , nisīda , dhammaṃ te desessāmī ’’ ti .
Atha kho yaso kulaputto ,‘‘ idaṃ kira anupaddutaṃ , idaṃ anupassaṭṭhan ’’ ti haṭṭho udaggo suvaṇṇapādukāhi orohitvā yena bhagavā tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi , ekamantaṃ nisinnassa kho yasassa kulaputtassa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi , seyyathidaṃ , dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi .
Yadā bhagavā aññāsi yasaṃ kulaputtaṃ kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ , atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā , taṃ pakāsesi dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ .
Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya , evameva yasassa kulaputtassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi –
‘‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ , sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’’ ti .
Atha kho yasassa kulaputtassa mātā pāsādaṃ abhiruhitvā yasaṃ kulaputtaṃ apassantī yena seṭṭhi gahapati tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā seṭṭhiṃ gahapatiṃ etadavoca –
‘‘ putto te gahapati yaso na dissatī ’’ ti .
Atha kho , seṭṭhi gahapati , catuddisā assadūte uyyojetvā sāmaṃyeva yena isipatanaṃ migadāyo tenupasaṅkami .
Addasā kho , seṭṭhi gahapati , suvaṇṇapādukānaṃ nikkhepaṃ , disvāna taṃyeva anugamāsi .
Addasā kho bhagavā seṭṭhiṃ gahapatiṃ dūratova āgacchantaṃ , disvāna bhagavato etadahosi –
‘‘ yaṃnūnāhaṃ tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhareyyaṃ , yathā seṭṭhi gahapati idha nisinno idha nisinnaṃ yasaṃ kulaputtaṃ na passeyyā ’’ ti .
Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharesi .
Atha kho seṭṭhi gahapati yena bhagavā tenupasaṅkamiP0.546V2.268 ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ api , bhante , bhagavā yasaṃ kulaputtaṃ passeyyā ’’ ti .
Tena hi gahapati nisīda , appeva nāma idha nisinno idha nisinnaṃ yasaṃ kulaputtaṃ passeyyāsīti .
Atha kho seṭṭhi gahapati ‘‘ idheva kirāhaṃ nisinno idha nisinnaṃ yasaṃ kulaputtaṃ passissāmī ’’ ti haṭṭho udaggo bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi , ekamantaṃ nisinnassa kho seṭṭhissa gahapatissa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi … pe … aparappaccayo atthu sāsane bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ abhikkantaṃ bhante , abhikkantaṃ bhante , seyyathāpiM2.273 , bhante , nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya , paṭicchannaṃ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya , andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘ cakkhumanto rūpāni dakkhantī ’ ti , evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito .
Esāhaṃ , bhante , bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca , upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .
Sova loke paṭhamaṃ upāsako ahosi tevāciko .
Atha kho yasassa kulaputtassa pituno dhamme desiyamāne yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āyavehi cittaṃ vimucci .
Atha kho bhagavato etadahosi –
‘‘ yasassa kho kulaputtassa pituno dhamme desiyamāne yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ , abhabbo kho yaso kulaputto hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjituṃ , seyyathāpi pubbe agārikabhūto , yaṃnūnāhaṃ taṃ iddhābhisaṅkhāraṃ paṭippassambheyyan ’’ ti .
Atha kho bhagavā taṃ iddhābhisaṅkhāraṃ paṭippassambhesi .
Addasā kho seṭṭhi gahapati yasaṃ kulaputtaṃ nisinnaṃ , disvāna yasaṃ kulaputtaṃ etadavoca –
‘‘ mātā te tāta , yasa , paridevasokasamāpannā , dehi mātuyā jīvitan ’’ ti .
Atha kho yaso kulaputto bhagavantaṃ ullokesi .
Atha kho bhagavā seṭṭhiṃ gahapatiṃ etadavoca –
‘‘ taṃ kiṃ maññasi , gahapati , yassa sekkhena ñāṇena sekkhena dassanena dhammo diṭṭho vidito seyyathāpi tayā , tassa yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ , bhabbo nu kho so , gahapati , hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjituṃ seyyathāpi pubbe agārikabhūto ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yasassa kho , gahapati , kulaputtassa sekkhena ñāṇena sekkhena dassanena dhammo diṭṭho vidito seyyathāpi tayā , tassa yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ , abhabbo kho , gahapati , yaso kulaputto hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjituṃ seyyathāpi pubbe agārikabhūto ’’ ti .
‘‘ Lābhā , bhante , yasassa kulaputtassa , suladdhaṃ , bhante , yasassa kulaputtassaP0.547 , yathā yasassa kulaputtassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ , adhivāsetu me , bhante bhagavā , ajjatanāya bhattaṃ yasena kulaputtena pacchāsamaṇenā ’’ tiV2.269 .
‘‘ Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena ’’.
Atha kho seṭṭhi gahapatiM2.274 , bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
Atha kho yaso kulaputto acirapakkante seṭṭhimhi gahapatimhi bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ labheyyāhaṃ , bhante , bhagavato santike pabbajjaṃ , labheyyaṃ upasampadan ’’ ti .
‘‘ Ehi bhikkhū ’’ ti bhagavā avoca –
‘‘ svākkhāto dhammo , cara brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā ’’ ti , sāva tassa āyasmato upasampadā ahosi .
1. Arahā pana hutvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento mahāsamuddaṃ oggayhātiādimāha .
Tattha samuddan ti aṅgulimuddāya saṃ suṭṭhu dassetabbato samuddo , atha vā saṃ suṭṭhu udiyati khobhiyati pasodhiyati ghosanaṃ karonto āluḷiyatīti samuddo , mahanto ca so samuddo cāti mahāsamuddo , taṃ mahāsamuddaṃ .
Oggayhāti ajjhogāhetvā abbhantaraṃ pavisitvā tassa mahāsamuddassa anto pavisitvā , sāmyatthe cetaṃ upayogavacananti daṭṭhabbaṃ .
Bhavanaṃ me sumāpitan ti ettha bhavanti nibbattanti nivasanti catūhi iriyāpathehi vāsaṃ kappenti etthāti bhavanaṃ , mayhaṃ taṃ bhavanaṃ taṃ vimānaṃ taṃ pāsādaṃ pañcapākārakūṭāgārehi saṃ suṭṭhu māpitaṃ nagaraṃ , attano balena suṭṭhu nimmitanti attho .
Sunimmitā pokkharaṇīti sumahantā hutvā bhūtā itā gatā pavattā khaṇitā katāti pokkharaṇī , macchakacchapapupphapulinatitthamadhurodakādīhi suṭṭhu nibbattā nimmitāti attho .
Cakkavākūpakūjitāti cakkavākakukkuṭahaṃsādīhi kūjitā ghositā nāditā sā pokkharaṇīti sambandho .
Ito paraṃ nadīvanadvipadacatuppadapādapapakkhīnaṃ vaṇṇañca sumedhassa bhagavato dassanañca nimantetvā sumedhassa bhagavato dānakkamañca suviññeyyameva .
Lokāhutipaṭiggahan ti ettha loke āhuti lokāhuti , kāmarūpārūpasaṅkhātassa lokassa āhutiṃ pūjāsakkāraṃ paṭiggaṇhātīti lokāhutipaṭiggahaṃ , sumedhaṃ bhagavantanti attho .
Sesaṃ byākaraṇadānañca arahattappattaphalañca suviññeyyamevāti .
Yasattheraapadānavaṇṇanā samattā .