Therāpadānaṃ

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Therāpadānaṃ

1. Buddhavaggo

Abbhantaranidānavaṇṇanā

‘‘ AthaM1.111V1.107 buddhāpadānāni , suṇātha suddhamānasā ;

Tiṃsapāramisampuṇṇā , dhammarājā asaṅkhiyā ’’ ti .

–

Ettha athāti adhikārantarūpadassanatthe nipātapadaṃ , vibhattiyuttāyuttanipātadvayesu vibhattiyuttanipātapadaṃ .

Atha vā –

‘‘ Adhikāre maṅgale ceva , nipphannatthevadhāraṇe ;

Anantarepagamane , atha-saddo pavattati ’’.

Tathā hi –

‘‘ Adhikiccaṃ adhiṭṭhānaṃ , adhiatthaṃ vibhāsati ;

Seṭṭhajeṭṭhakabhāvena , adhikāro vidhīyate ’’ ti .

–

Vuttattā buddhānaṃ samattiṃsapāramidhammānaṃ adhikiccato , seṭṭhajeṭṭhato adhikāraṭṭhena atha-saddena yuttamapadānānīti .

Tividhabodhisattānaṃ pūjāmaṅgalasabhāvato ‘‘ pūjā ca pūjaneyyānaṃ , etaṃ maṅgalamuttaman ’’ ti vacanato ( khu . pā .5.3; su . ni .262) maṅgalaṭṭhena atha-saddena yuttamapadānānītiV1.108 .

Buddhādīnaṃ bhagavantānaṃ sampattikiccassa arahattamaggena nipphannato nipphannaṭṭhena atha-saddena yuttamapadānānītiP0.100 .

Buddhādīnaṃ arahattamaggādikusalato aññakusalānaṃ abhāvato avadhāraṇaṭṭhena nivāraṇaṭṭhena atha-saddena yuttamapadānānīti .

Khuddakapāṭhasaṅgahānantaraṃ saṅgahitanti anantaraṭṭhena atha-saddena yuttamapadānānīti .

Ito khuddakapāṭhato paṭṭhāyāti apagamanaṭṭhena atha-saddena yuttamapadānānīti .

Buddhoti ettha bujjhitā saccānīti buddho , bodhetā pajāyāti buddho , sabbaññutāya buddho , sabbadassāvitāya buddho , anaññaneyyatāya buddho , visavitāyaM1.112 buddho , khīṇāsavasaṅkhātena buddho , nirupakkilesasaṅkhātena buddho , pabbajjāsaṅkhātena buddho , adutiyaṭṭhena buddho , taṇhāpahānaṭṭhena buddho , ekāyanamaggaṃ gatoti buddho , eko anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti buddho , abuddhivihatattā buddhipaṭilābhā buddho , buddhi buddhaṃ bodhoti anatthantarametaṃ .

Yathā nīlādivaṇṇayogato paṭo ‘‘ nīlo paṭo , ratto paṭo ’’ ti vuccati , evaṃ buddhaguṇayogato buddho .

Atha vā ‘‘ bodhi ’’ vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ , tena ñāṇena sakaladiyaḍḍhasahassakilesārigaṇe khepetvā nibbānādhigamanato ñāṇaṃ ‘‘ bodhī ’’ ti vuccati .

Tena sampayutto samaṅgīpuggalo buddho .

Teneva ñāṇena paccekabuddhopi sabbakilese khepetvā nibbānamadhigacchati .

Buddhānaṃ pana catūsu asaṅkhyeyyesu kappasatasahassesu ca pāramiyo pūretvā bodhiñāṇassādhigatattā ca indriyaparopariyattañāṇamahākaruṇāsamāpattiñāṇayamakapāṭihīrañāṇasabbaññutaññāṇa- anāvaraṇaāsayānusayādiasādhāraṇañāṇānaṃ samadhigatattā ca ekāyapi dhammadesanāya asaṅkhyeyyāsattanikāye dhammāmataṃ pāyetvā nibbānassa pāpanato ca tadeva ñāṇaṃ buddhānamevādhikabhāvato tesameva sambuddhānaṃ apadānaṃ kāraṇaṃ buddhāpadānaṃ .

Tañhi duvidhaṃ kusalākusalavasena .

Paccekabuddhā pana na tathā kātuṃ samatthā , annādipaccayadāyakānaṃ saṅgahaṃ karontāpi –

‘‘ Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ , khippameva samijjhatu ;

Pūrentu cittasaṅkappā , cando pannaraso yathā .

‘‘ Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ , khippameva samijjhatu ;

Pūrentu cittasaṅkappā , maṇi jotiraso yathā ’’ ti .( dī . ni . aṭṭha .2.95 pubbūpanissayasampattikathā ; a . ni . aṭṭha .1.1.192; dha . pa . aṭṭha .1. sāmāvatīvatthu )–

ImāhiV1.109 dvīhiyeva gāthāhi dhammaṃ desenti .

Desentāpi asaṅkhyeyyasattanikāye bodhetuṃ na sakkuṇanti , tasmā na sabbaññubuddhasadisā hutvā pāṭiekkaṃ visuṃ buddhāti paccekabuddhā .

Tesaṃ apadānaṃ kāraṇaṃ paccekabuddhāpadānaṃ .

CiraṃM1.113 ṭhitātiP0.101 therā .

Atha vā thiratarasīlācāramaddavādiguṇehi yuttāti therā .

Atha vā thiravarasīlasamādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanaguṇehi yuttāti therā .

Atha vā thiratarasaṅkhātapaṇītānuttarasantinibbānamadhigatāti therā , therānaṃ apadānāni therāpadānāni .

Tathā tādiguṇehi yuttāti therī , therīnaṃ apadānāni therīpadānāni .

Tesu buddhāpadāne pañceva apadānāni , pañceva suttantā .

Tenāhu porāṇā –

‘‘ Pañceva apadānāni , pañca suttāni yassa ca ;

Idaṃ buddhāpadānanti , paṭhamaṃ anulomato ’’ ti .

Paccekabuddhāpadānepi pañceva apadānāni , pañceva suttantā .

Tenāhu porāṇā –

‘‘ Pañceva apadānāni , pañca suttāni yassa ca ;

Idaṃ paccekabuddhāpadānanti , dutiyaṃ anulomato ’’ ti .

Therāpadānesu dasādhikapañcasatāpadānāni , vaggato ekapaññāsa vaggā .

Tenāhu porāṇā –

‘‘ Pañcasatadasapadānāni , ekapaññāsa vaggato ;

Idaṃ therāpadānanti , tatiyaṃ anulomato ’’ ti .

Therīapadānesu cattālīsaṃ apadānāni , vaggato caturo vaggā .

Tenāhu porāṇā –

‘‘ Cattālīsaṃpadānāni , catuvaggāni yassa ca ;

Idaṃ therīpadānanti , catutthaṃ anulomato ’’ ti .

Apadānan ti ettha apadāna-saddo kāraṇagahaṇaapagamanapaṭipāṭiakkosanādīsu dissati .

Tathā hi esa ‘‘ khattiyānaṃ apadānaṃ , brāhmaṇānaṃ apadānan ’’ tiādīsu kāraṇe dissati , khattiyānaṃV1.110 kāraṇaṃ brāhmaṇānaṃ kāraṇanti attho .

‘‘ Upāsakānaṃ apadānan ’’ tiādīsu gahaṇe dissati , saṃsuṭṭhu gahaṇanti attho .

‘‘ Vāṇijānaṃ apadānaṃ , suddānaṃ apadānan ’’ tiādīsu apagamane dissati , tato tato tesaṃ apagamananti attho .

‘‘ PiṇḍapātikoM1.114 bhikkhu sapadānacāravasena piṇḍāya caratī ’’ tiādīsu paṭipāṭiyā dissati , gharapaṭipāṭiyā caratīti attho .

‘‘ Apagatā ime sāmaññā , apagatā ime brahmaññāti apadānetī ’’ tiādīsu akkosane dissati , akkosati paribhāsatītiP0.102 attho .

Idha pana kāraṇe dissati .

Tasmā buddhānaṃ apadānāni buddhāpadāni , buddhakāraṇānīti attho .

Gaṅgāvālukūpamānaṃ anekesaṃ buddhānaṃ dānapāramitādisamattiṃsapāramitā kāraṇanti daṭṭhabbaṃ .

Atha adhikārādīsu yuttaapadānāni suddhamānasā suṇāthāti sambandho .

Tattha suddhamānasāti arahattamaggañāṇena diyaḍḍhakilesasahassaṃ khepetvā ṭhitattā suddhamānasā parisuddhacittā suddhahadayā pañcasatā khīṇāsavā imasmiṃ dhammasabhāye sannisinnā suṇātha , ohitasotā manasi karothāti attho .

Ettha pana ‘‘ apadānānī ’’ ti avatvā paccekabuddhāpadānatherāpadānatherīapadānesu vijjamānesupi ‘‘ atha buddhāpadānānī ’’ ti vacanaṃ khandhayamakaāyatanadhātusaccasaṅkhāraanusayayamakesu vijjamānesupi padhānavasena ādivasena ca ‘‘ mūlayamakan ’’ ti vacanaṃ viya , terasasaṅghādisesadveaniyatatiṃsanissaggiyesu vijjamānesupi padhānavasena ādivasena ca ‘‘ pārājikakaṇḍo ’’ ti vacanaṃ viya ca idhāpi padhānavasena ādivasena ca vuttanti daṭṭhabbaṃ .

‘‘ Sammāsambuddhāpadānānī ’’ ti vattabbe ‘‘ vaṇṇāgamo … pe … pañcavidhaṃ niruttan ’’ ti niruttinayena vā ‘‘ tesu vuddhilopāgamavikāraviparītādesā cā ’’ ti suttena vā tatiyatthavācakassa sammā tinipātapadassa , sayaṃsaddatthavācakassa san tiupasaggapadassa ca lopaṃ katvā kitantavācībuddhasaddameva gahetvā gāthābandhasukhatthaṃ ‘‘ buddhāpadānānī ’’ ti vuttaṃ .

Tasmā sammāsambuddhāpadānānīti attho .

Iti visuddhajanavilāsiniyā apadāna-aṭṭhakathāya

Abbhantaranidānavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Apadāna-aṭṭhakathā

Apadāna-aṭṭhakathā