Issues
Select Version
Apadāna-aṭṭhakathā
Apadāna-aṭṭhakathā

4. Cūḷapanthakattheraapadānavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Cūḷapanthakattheraapadānavaṇṇanā

PadumuttaroM2.8 nāma jinotiādikaṃ āyasmato cūḷapanthakattherassa apadānaṃ .
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle yadettha aṭṭhuppattivasena vattabbaṃ , taṃ aṭṭhakanipāte mahāpanthakavatthusmiṃ ( theragā .510 ādayo ) vuttameva .
Ayaṃ pana viseso – mahāpanthakatthero arahattaṃ patvā phalasamāpattisukhena vītināmento cintesi –
‘‘ kathaṃ nu kho sakkā cūḷapanthakampi imasmiṃ sukhe patiṭṭhāpetun ’’ ti .
So attano ayyakaṃ dhanaseṭṭhiṃ upasaṅkamitvā āha –
‘‘ sace , mahāseṭṭhiV2.8 , anujānātha , ahaṃ cūḷapanthakaṃ pabbājeyyan ’’ ti .
‘‘ Pabbājetha , bhante ’’ ti .
Thero taṃ pabbājesi .
So dasasu sīlesu patiṭṭhito bhātu santike –
‘‘ Padumaṃ yathā kokanadaṃ sugandhaṃ , pāto siyā phullamavītagandhaṃ ;
Aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ , tapantamādiccamivantalikkhe ’’ ti .( saṃ . ni .1.123; a . ni .5.195)–
Gāthaṃ uggaṇhanto catūhi māsehi uggahetuṃ nāsakkhi , gahitampi hadaye na tiṭṭhati .
Atha naṃ mahāpanthako ,‘‘ cūḷapanthaka , tvaṃ imasmiṃ sāsane abhabbo , catūhi māsehi ekaṃ gāthampi gahetuṃ na sakkosi , pabbajitakiccaṃ pana tvaṃ kathaṃ matthakaṃ pāpessasi , nikkhama ito ’’ ti so therena paṇāmiko dvārakoṭṭhakasamīpe rodamāno aṭṭhāsi .
Tena ca samayena satthā jīvakambavane viharati .
Atha jīvako purisaṃ pesesi –
‘‘ gaccha , pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ satthāraṃ nimantehī ’’ ti .
Tena ca samayena āyasmā mahāpanthako bhattuddesako hoti .
So ‘‘ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ bhikkhaṃ paṭicchathā ’’ ti vutto ‘‘ cūḷapanthakaṃ ṭhapetvā sesānaṃ paṭicchāmī ’’ ti āha .
Taṃ sutvā cūḷapanthako bhiyyosomattāya domanassappatto ahosi .
Satthā tassa cittakkhedaṃ ñatvā ‘‘ cūḷapanthako mayā katena upāyena bujjhissatī ’’ tiP0.318 tassa avidūraṭṭhāne attānaṃ dassetvā ‘‘ kiṃ , panthaka , rodasī ’’ ti pucchi .
‘‘ Bhātā maṃ , bhante , paṇāmetī ’’ ti āha .
‘‘ Panthaka , mā cintayi , mama sāsaneM2.9 tuyhaṃ pabbajjā , ehi imaṃ gahetvā ‘ rajoharaṇaṃ , rajoharaṇan ’ ti manasi karohī ’’ ti iddhiyā suddhaṃ coḷakkhaṇḍaṃ abhisaṅkharitvā adāsi .
So satthārā dinnaṃ coḷakkhaṇḍaṃ ‘‘ rajoharaṇaṃ , rajoharaṇan ’’ ti hatthena parimajjanto nisīdi .
Tassa taṃ parimajjantassa kiliṭṭhadhātukaṃ jātaṃ , puna parimajjantassa ukkhaliparipuñchanasadisaṃ jātaṃ .
So ñāṇaparipākattā evaṃ cintesi –
‘‘ idaṃ coḷakkhaṇḍaṃ pakatiyā parisuddhaṃ , imaṃ upādiṇṇakasarīraṃ nissāya kiliṭṭhaṃ aññathā jātaṃ , tasmā aniccaṃ yathāpetaṃ , evaṃ cittampī ’’ ti khayavayaṃ paṭṭhapetvā tasmiṃyeva nimitte jhānāni nibbattetvā jhānapādakaṃ katvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Arahattapattassevassa tepiṭakaṃ pañcābhiññā ca āgamiṃsu .
Satthā ekūnehi pañcabhikkhusatehi saddhiṃ gantvā jīvakassa nivesane paññatte āsane nisīdi .
Cūḷapanthako pana attano bhikkhāya appaṭicchitattā eva na gato .
Jīvako yāguṃ dātuṃV2.9 ārabhi .
Satthā hatthena pattaṃ pidahi .
‘‘ Kasmā , bhante , na gaṇhathā ’’ ti vutte ‘‘ vihāre eko bhikkhu atthi , jīvakā ’’ ti .
So purisaṃ pesesi –
‘‘ gaccha , bhaṇe , vihāre nisinnaṃ ayyaṃ gahetvā ehī ’’ ti .
Cūḷapanthakattheropi rūpena kiriyāya ca ekampi ekena asadisaṃ bhikkhusahassaṃ nimminitvā nisīdi .
So puriso vihāre bhikkhūnaṃ bahubhāvaṃ disvā gantvā jīvakassa kathesi –
‘‘ imasmā bhikkhusaṅghā vihāre bhikkhusaṅgho bahutaro , pakkositabbaṃ ayyaṃ na jānāmī ’’ ti .
Jīvako satthāraṃ pucchi –
‘‘ ko nāmo , bhante , vihāre nisinno bhikkhū ’’ ti ?
‘‘ Cūḷapanthako nāma , jīvakā ’’ ti .
‘‘ Gaccha , bhaṇe ,‘ cūḷapanthako nāma kataro ’ ti pucchitvā taṃ ānehī ’’ ti .
So vihāraṃ gantvā ‘‘ cūḷapanthako nāma kataro , bhante ’’ ti pucchi .
‘‘ Ahaṃ cūḷapanthako , ahaṃ cūḷapanthako ’’ ti ekappahārena bhikkhusahassampi kathesi .
So punāgantvā taṃ pavattiṃ jīvakassa ārocesi jīvako paṭividdhasaccattā ‘‘ iddhimā maññe , ayyo ’’ ti nayato ñatvā ‘‘ gaccha , bhaṇe , paṭhamaṃ kathentaṃ ayyameva ‘ tumhe satthā pakkosatī ’ ti vatvā cīvarakaṇṇe gaṇhāhī ’’ ti āha .
So vihāraṃ gantvā tathā akāsi .
Tāvadeva nimmitabhikkhū antaradhāyiṃsu .
So theraṃ gahetvā agamāsi .
SatthāM2.10 tasmiṃ khaṇe yāguñca khajjakādibhedañca paṭiggaṇhi .
Katabhattakicco bhagavā āyasmantaṃ cūḷapanthakaṃ āṇāpesi ‘‘ anumodanaṃ karohī ’’ ti .
So pabhinnapaṭisambhido sineruṃ gahetvāP0.319 mahāsamuddaṃ manthento viya tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ saṅkhobhento satthu ajjhāsayaṃ gaṇhanto anumodanaṃ akāsi .
Dasabale bhattakiccaṃ katvā vihāraṃ gate dhammasabhāyaṃ kathā udapādi ‘ aho buddhānaṃ ānubhāvo , yatra hi nāma cattāro māse ekagāthaṃ gahetuṃ asakkontampi lahukena khaṇeneva evaṃ mahiddhikaṃ akaṃsū ’ ti , tathā hi jīvakassa nivesane nisinno bhagavā ‘ evaṃ cūḷapanthakassa cittaṃ samāhitaṃ , vīthipaṭipannā vipassanā ’ ti ñatvā yathānisinnoyeva attānaṃ dassetvā ,‘ panthaka , nevāyaṃ pilotikā kiliṭṭhā rajānukiṇṇā , ito pana aññopi ariyassa vinaye saṃkileso rajo ’ ti dassento –
‘‘ Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati , rāgassetaṃ adhivacanaṃ rajoti ;
Etaṃ rajaṃ vippajahitvā bhikkhavo , viharanti te vigatarajassa sāsane .
‘‘ Doso rajo … pe … vigatarajassa sāsane .
‘‘ MohoV2.10 rajo … pe … vigatarajassa sāsane ’’ ti .( mahāni .209; cūḷani . udayamāṇavapucchāniddesa 74)–
Imā tisso gāthāyo abhāsi .
Gāthāpariyosāne cūḷapanthako sahapaṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti .
Satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ kathāsallāpaṃ sutvā āgantvā buddhāsane nisīditvā ‘‘ kiṃ vadetha , bhikkhave ’’ ti pucchitvā ‘‘ imaṃ nāma , bhante ’’ ti vutte ‘‘ bhikkhave , cūḷapanthakena idāni mayhaṃ ovāde ṭhatvā lokuttharadāyajjaṃ laddhaṃ , pubbe pana lokiyadāyajjaṃ laddhan ’’ ti vatvā tehi yācito cūḷaseṭṭhijātakaṃ ( jā .1.1.4) kathesi .
Aparabhāge naṃ satthā ariyagaṇaparivuto dhammāsane nisinno manomayaṃ kāyaṃ abhinimminantānaṃ bhikkhūnaṃ cetovivaṭṭakusalānañca aggaṭṭhāne ṭhapesi .
35. Evaṃ so pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā pītisomanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha .
Tattha purimapadadvayaṃ vuttatthameva .
Gaṇamhā vūpakaṭṭhoM2.11 soti so padumuttaro nāma satthā gaṇamhā mahatā bhikkhusamūhato vūpakaṭṭho visuṃ bhūto vivekaṃ upagato .
TadāP0.320 mama tāpasakāle himavante himālayapabbatasamīpe vasi vāsaṃ kappesi , catūhi iriyāpathehi vihāsīti attho .
36. Ahampi … pe … tadāti yadā so bhagavā himavantaṃ upagantvā vasi , tadā ahampi himavantasamīpe kataassame ā samantato kāyacittapīḷāsaṅkhātā parissayā samanti etthāti assamoti laddhanāme araññāvāse vasāmīti sambandho .
Acirāgataṃ mahāvīran ti aciraṃ āgataṃ mahāvīriyavantaṃ lokanāyakaṃ padhānaṃ taṃ bhagavantaṃ upesinti sambandho , āgatakkhaṇeyeva upāgaminti attho .
37. Pupphacchattaṃ gahetvānāti evaṃ upagacchanto ca padumuppalapupphādīhi chāditaṃ pupphamayaṃ chattaṃ gahetvā narāsabhaṃ narānaṃ seṭṭhaṃ bhagavantaṃ chādento upagacchiṃ samīpaṃ gatosmīti attho .
Samādhiṃ samāpajjantan ti rūpāvacarasamādhijjhānaṃ samāpajjantaṃ appetvā nisinnassa antarāyaṃ ahaṃ akāsinti sambandho .
38. Ubho hatthehi paggayhāti taṃ susajjitaṃ pupphacchattaṃ dvīhi hatthehi ukkhipitvā ahaṃV2.11 bhagavato adāsinti sambandho .
Paṭiggahesīti taṃ mayā dinnaṃ pupphacchattaṃ padumuttaro bhagavā sampaṭicchi , sādaraṃ sādiyīti attho .
41. Satapattachattaṃ paggayhāti ekekasmiṃ padumapupphe satasatapattānaṃ vasena satapattehi padumapupphehi chāditaṃ pupphacchattaṃ pakārena ādarena gahetvā tāpaso mama adāsīti attho .
Tamahaṃ kittayissāmīti taṃ tāpasaṃ ahaṃ kittayissāmi pākaṭaṃ karissāmīti attho .
Mama bhāsato bhāsamānassa vacanaṃ suṇotha manasi karotha .
42. Pañcavīsatikappānīti iminā pupphacchattadānena pañcavīsativāre tāvatiṃsabhavane sakko hutvā devarajjaṃ karissatīti sambandho .
Catuttiṃsatikkhattuñcāti catuttiṃsativāre manussaloke cakkavattī rājā bhavissati .
43. YaṃM2.12 yaṃ yonin ti manussayoniādīsu yaṃ yaṃ jātiṃ saṃsarati gacchati upapajjati .
Tattha tattha yoniyaṃ abbhokāse suññaṭṭhāne patiṭṭhantaṃ nisinnaṃ ṭhitaṃ vā padumaṃ dhārayissati upari chādayissatīti attho .
45. Pakāsite pāvacaneti tena bhagavato sakalapiṭakattaye pakāsite dīpite manussattaṃ manussajātiṃ labhissati upapajjissati .
Manomayamhi kāyamhīti manena jhānacittena nibbattoti manomayo , yathā cittaṃ pavattati , tathā kāyaṃ pavatteti cittagatikaṃ karotītiP0.321 attho .
Tamhi manomaye kāyamhi so tāpaso cūḷapanthako nāma hutvā uttamo aggo bhavissatīti attho .
Sesaṃ heṭṭhā vuttattā uttānattā ca suviññeyyameva .
52. Sariṃ kokanadaṃ ahan ti ahaṃ bhagavato nimmitacoḷakaṃ parimajjanto kokanadaṃ padumaṃ sarinti attho .
Tattha cittaṃ vimucci meti tasmiṃ kokanade padume mayhaṃ cittaṃ adhimucci allīno , tato ahaṃ arahattaṃ pāpuṇinti sambandho .
53. Ahaṃ manomayesu cittagatikesu kāyesu sabbattha sabbesu pāramiṃ pariyosānaṃ gato pattoti sambandho .
Sesaṃ vuttanayamevāti .
Cūḷapanthakattheraapadānavaṇṇanā samattā .