4. Natumhākavaggo
1. Natumhākasuttavaṇṇanā
33. Natumhākavaggassa paṭhame pajahathāti chandarāgappahānena pajahatha .
Tiṇādīsu tiṇaṃ nāma antopheggu bahisāraṃ tālanāḷikerādi .
Kaṭṭhaṃ
M2.245 nāma antosāraṃ bahipheggu khadirasālasākapanasādi .Sākhā nāma rukkhassa bāhā viya nikkhantā .
Palāsaṃ nāma tālanāḷikerapaṇṇādi .
Paṭhamaṃ .
2. Dutiyanatumhākasuttavaṇṇanā
34. Dutiyaṃ
V2.235 vinā upamāya bujjhanakānaṃ ajjhāsayena vuttaṃ .Dutiyaṃ .
3. Aññatarabhikkhusuttavaṇṇanā
35. Tatiye rūpañce , bhante , anusetīti yadi rūpaṃ anuseti .
Tena saṅkhaṃ gacchatīti kāmarāgādīsu yena anusayena taṃ rūpaṃ anuseti , teneva anusayena ‘‘ ratto duṭṭho mūḷho ’’ ti paṇṇattiṃ gacchati .
Na tena saṅkhaṃ gacchatīti tena abhūtena anusayena ‘‘ ratto duṭṭho mūḷho ’’ ti saṅkhaṃ na gacchatīti .
Tatiyaṃ .
4. Dutiyaaññatarabhikkhusuttavaṇṇanā
36. Catutthe
P2.266 taṃ anumīyatīti taṃ anusayitaṃ rūpaṃ marantena anusayena anumarati .Na hi ārammaṇe bhijjamāne tadārammaṇā dhammā tiṭṭhanti .
Yaṃ anumīyatīti yaṃ rūpaṃ yena anusayena anumarati .
Tena saṅkhaṃ gacchatīti tena anusayena ‘‘ ratto duṭṭho mūḷho ’’ ti saṅkhaṃ gacchati .
Atha vā yan ti karaṇavacanametaṃ , yena anusayena anumīyati , tena ‘‘ ratto duṭṭho mūḷho ’’ ti saṅkhaṃ gacchatīti attho .
Catutthaṃ .
5-6.Ānandasuttādivaṇṇanā
37-38.
Pañcame ṭhitassa aññathattaṃ paññāyatīti dharamānassa jīvamānassa jarā paññāyati .
Ṭhitīti hi jīvitindriyasaṅkhātāya anupālanāya nāmaṃ .
Aññathattan ti jarāya .
Tenāhu porāṇā –
‘‘ Uppādo jāti akkhāto , bhaṅgo vutto vayoti ca ;
Aññathattaṃ jarā vuttā , ṭhitī ca anupālanā ’’ ti .
Evaṃ
V2.236 ekekassa khandhassa uppādajarābhaṅgasaṅkhātāni tīṇi lakkhaṇāni honti yāni sandhāya vuttaṃ ‘‘ tīṇimāni , bhikkhave , saṅkhatassa saṅkhatalakkhaṇānī ’’ ti ( a . ni .3.47).Tattha
M2.246 saṅkhataṃ nāma paccayanibbatto yo koci saṅkhāro .Saṅkhāro ca na lakkhaṇaṃ , lakkhaṇaṃ na saṅkhāro , na ca saṅkhārena vinā lakkhaṇaṃ paññāpetuṃ sakkā , nāpi lakkhaṇaṃ vinā saṅkhāro , lakkhaṇena pana saṅkhāro pākaṭo hoti .
Yathā hi na ca gāvīyeva lakkhaṇaṃ , lakkhaṇameva na gāvī , nāpi gāviṃ muñcitvā lakkhaṇaṃ paññāpetuṃ sakkā , nāpi lakkhaṇaṃ muñcitvā gāviṃ , lakkhaṇena pana gāvī pākaṭā hoti , evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ .
Tattha saṅkhārānaṃ uppādakkhaṇe saṅkhāropi uppādalakkhaṇampi kālasaṅkhāto tassa khaṇopi paññāyati .
‘‘ Uppādopī ’’ ti
P2.267 vutte saṅkhāropi jarālakkhaṇampi kālasaṅkhāto tassa khaṇopi paññāyati .Bhaṅgakkhaṇe saṅkhāropi taṃlakkhaṇampi kālasaṅkhāto tassa khaṇopi paññāyati .
Apare pana vadanti ‘‘ arūpadhammānaṃ jarākhaṇo nāma na sakkā paññāpetuṃ , sammāsambuddho ca ‘ vedanāya uppādo paññāyati , vayo paññāyati , ṭhitāya aññathattaṃ paññāyatī ’ ti vadanto arūpadhammānampi tīṇi lakkhaṇāni paññāpeti , tāni atthikkhaṇaṃ upādāya labbhantī ’’ ti vatvā –
‘‘ Atthitā sabbadhammānaṃ , ṭhiti nāma pavuccati ;
Tasseva bhedo maraṇaṃ , sabbadā sabbapāṇinan ’’ ti .
–
Imāya ācariyagāthāya tamatthaṃ sādhenti .
Atha vā santativasena ṭhānaṃ ṭhitīti veditabbanti ca vadanti .
Yasmā pana sutte ayaṃ viseso natthi , tasmā ācariyamatiyā suttaṃ apaṭibāhetvā suttameva pamāṇaṃ kattabbaṃ .
Chaṭṭhaṃ uttānameva .
Pañcamachaṭṭhāni .
7-10.Anudhammasuttādivaṇṇanā
39-42.
Sattame dhammānudhammappaṭipannassāti navannaṃ lokuttaradhammānaṃ anulomadhammaṃ pubbabhāgapaṭipadaṃ paṭipannassa .
Ayamanudhammoti ayaṃ anulomadhammo hoti .
Nibbidābahuloti ukkaṇṭhanabahulo
V2.237 hutvā .Parijānātīti tīhi pariññāhi parijānāti .
Parimuccatīti maggakkhaṇe uppannāya pahānapariññāya parimuccati .
Evaṃ imasmiṃ sutte maggova kathito hoti , tathā ito paresu tīsu .
Idha pana anupassanā aniyamitā , tesu
M2.247 niyamitā .Tasmā idhāpi sā tattha niyamitavaseneva niyametabbā .
Na hi sakkā tīsu aññataraṃ anupassanaṃ vinā nibbindituṃ parijānituṃ vāti .
Sattamādīni .
Natumhākavaggo catuttho .