4. Arahantasuttavaṇṇanā
76. Catutthe yāvatā , bhikkhave , sattāvāsāti , bhikkhave , yattakā sattāvāsā nāma atthi .
Yāvatā bhavaggan ti yattakaṃ bhavaggaṃ nāma atthi .
Ete aggā ete seṭṭhāti ete aggabhūtā ceva seṭṭhabhūtā ca .
Yadidaṃ arahantoti ye ime arahanto nāma .
Idampi suttaṃ purimanayeneva ussadanandiyañca palobhanīyañcāti veditabbaṃ .
Athāparaṃ etadavocāti tadatthaparidīpanāhi ceva visesatthaparidīpanāhi ca gāthāhi etaṃ ‘‘ sukhino vata arahanto ’’ tiādivacanaṃ avoca .
Tattha sukhinoti jhānasukhena maggasukhena phalasukhena ca sukhitā .
Taṇhā tesaṃ na vijjatīti tesaṃ apāyadukkhajanikā taṇhā na vajjati .
Evaṃ te imassapi taṇhāmūlakassa abhāvena sukhitāva .
Asmimāno samucchinnoti navavidho asmimāno
P2.282 arahattamaggena samucchinno .Mohajālaṃ padālitan ti ñāṇena avijjājālaṃ phālitaṃ .
Anejan ti ejāsaṅkhātāya taṇhāya pahānabhūtaṃ arahattaṃ .
Anupalittāti taṇhādiṭṭhilepehi alittā .
Brahmabhūtāti seṭṭhabhūtā .
Pariññāyāti tīhi pariññāhi parijānitvā .
Sattasaddhammagocarāti saddhā hirī
M2.260 ottappaṃ bāhusaccaṃ āraddhavīriyatā upaṭṭhitassatitā paññāti ime satta saddhammā gocaro etesanti sattasaddhammagocarā .Sattaratanasampannāti sattahi bojjhaṅgaratanehi samannāgatā .
Anuvicarantīti lokiyamahājanāpi
V2.251 anuvicarantiyeva .Idha pana khīṇāsavānaṃ nirāsaṅkacāro nāma gahito .
Tenevāha ‘‘ pahīnabhayabheravā ’’ ti .
Tattha bhayaṃ bhayameva , bheravaṃ balavabhayaṃ .
Dasahaṅgehi sampannāti asekkhehi dasahi aṅgehi samannāgatā .
Mahānāgāti catūhi kāraṇehi mahānāgā .
Samāhitāti upacārappanāhi samāhitā .
Taṇhā tesaṃ na vijjatīti ‘‘ ūno loko atitto taṇhādāsoti kho , mahārāja , tena bhagavatā ’’ ti ( ma . ni .2.305) evaṃ vuttā dāsakārikā taṇhāpi tesaṃ natthi .
Iminā khīṇāsavānaṃ bhujissabhāvaṃ dasseti .
Asekhañāṇan ti arahattaphalañāṇaṃ .
Antimoyaṃ samussayoti pacchimo ayaṃ attabhāvo .
Yo sāro brahmacariyassāti sāro nāma phalaṃ .
Tasmiṃ aparapaccayāti tasmiṃ ariyaphale , na aññaṃ pattiyāyanti , paccakkhatova paṭivijjhitvā ṭhitā .
Vidhāsu na vikampantīti tīsu mānakoṭṭhāsesu na vikampanti .
Dantabhūmin ti arahattaṃ .
Vijitāvinoti rāgādayo vijetvā ṭhitā .
Uddhan tiādīsu uddhaṃ vuccati kesamatthako , apācīnaṃ pādatalaṃ , tiriyaṃ vemajjhaṃ .
Uddhaṃ vā atītaṃ , apācīnaṃ anāgataṃ , tiriyaṃ paccuppannaṃ .
Uddhaṃ vā vuccati devaloko , apācīnaṃ apāyaloko , tiriyaṃ manussaloko .
Nandī tesaṃ na vijjatīti etesu ṭhānesu saṅkhepato vā atītānāgatapaccuppannesu khandhesu tesaṃ taṇhā natthi .
Idha vaṭṭamūlakataṇhāya
P2.283 abhāvo dassito .Buddhāti catunnaṃ saccānaṃ buddhattā buddhā .
Idaṃ panettha sīhanādasamodhānaṃ –
‘‘ vimuttisukhenamhā sukhitā , dukkhajanikā no taṇhā pahīnā , pañcakkhandhā pariññātā , dāsakārikataṇhā ceva vaṭṭamūlikataṇhā ca pahīnā , anuttaramhā asadisā , catunnaṃ saccānaṃ buddhattā buddhā ’’ ti bhavapiṭṭhe ṭhatvā abhītanādasaṅkhātaṃ sīhanādaṃ nadanti khīṇāsavāti .
Catutthaṃ .