3. Hāliddikānisuttavaṇṇanā
3. Tatiye avantīsūti avantidakkhiṇāpathasaṅkhāte avantiraṭṭhe .
Kuraraghareti evaṃnāmake nagare .
Papāteti ekato papāte .
Tassa kira pabbatassa ekaṃ passaṃ chinditvā pātitaṃ viya ahosi .
‘‘ Pavatte ’’ tipi pāṭho , nānātitthiyānaṃ laddhipavattaṭṭhāneti attho .
Iti thero tasmiṃ raṭṭhe taṃ nagaraṃ nissāya tasmiṃ pabbate viharati .
Hāliddikānīti evaṃnāmako .
Aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañheti aṭṭhakavaggikamhi māgaṇḍiyapañho nāma atthi , tasmiṃ pañhe .
Rūpadhātūti rūpakkhandho adhippeto .
Rūpadhāturāgavinibaddhan ti rūpadhātumhi rāgena vinibaddhaṃ
P2.259 .Viññāṇan ti kammaviññāṇaṃ .
Okasārīti gehasārī ālayasārī .
Kasmā
M2.239 panettha ‘‘ viññāṇadhātu kho , gahapatī ’’ ti na vuttanti ?Sammohavighātatthaṃ .
‘‘ Oko ’’ ti hi atthato paccayo vuccati , purejātañca kammaviññāṇaṃ pacchājātassa kammaviññāṇassapi vipākaviññāṇassapi vipākaviññāṇañca vipākaviññāṇassapi kammaviññāṇassapi paccayo hoti , tasmā ‘‘ kataraṃ nu kho idha viññāṇan ’’ ti ?
Sammoho bhaveyya , tassa vighātatthaṃ taṃ agahetvā asambhinnāva desanā katā .
Apica ārammaṇavasena catasso abhisaṅkhāraviññāṇaṭṭhitiyo vuttāti tā dassetumpi idha viññāṇaṃ na gahitaṃ .
Upayupādānāti taṇhūpayadiṭṭhūpayavasena dve upayā , kāmupādānādīni cattāri upādānāni ca .
Cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayāti akusalacittassa adhiṭṭhānabhūtā ceva abhinivesabhūtā ca anusayabhūtā ca .
Tathāgatassāti sammāsambuddhassa .
Sabbesampi hi khīṇāsavānaṃ ete pahīnāva , satthu pana khīṇāsavabhāvo loke atipākaṭoti uparimakoṭiyā evaṃ vuttaṃ .
Viññāṇadhātuyāti idha viññāṇaṃ kasmā gahitaṃ ?
Kilesappahānadassanatthaṃ .
Kilesā hi na kevalaṃ catūsuyeva khandhesu pahīnā pahīyanti , pañcasupi pahīyantiyevāti kilesappahānadassanatthaṃ gahitaṃ .
Evaṃ kho , gahapati , anokasārī hotīti evaṃ kammaviññāṇena okaṃ asarantena anokasārī nāma hoti .
Rūpanimittaniketavisāravinibandhāti
V2.229 rūpameva kilesānaṃ paccayaṭṭhena nimittaṃ , ārammaṇakiriyasaṅkhātanivāsanaṭṭhānaṭṭhena niketanti rūpanimittaniketaṃ .Visāro ca vinibandho ca visāravinibandhā .
Ubhayenapi hi kilesānaṃ patthaṭabhāvo ca vinibandhanabhāvo ca vutto , rūpanimittanikete visāravinibandhāti rūpanimittaniketavisāravinibandhā , tasmā rūpanimittaniketamhi uppannena
P2.260 kilesavisārena ceva kilesabandhanena cāti attho .Niketasārīti vuccatīti ārammaṇakaraṇavasena nivāsanaṭṭhānaṃ sārīti vuccati .
Pahīnāti te rūpanimittaniketakilesavisāravinibandhā pahīnā .
Kasmā panettha pañcakkhandhā ‘‘ okā ’’ ti vuttā , cha ārammaṇāni ‘‘ niketan ’’ ti ?
Chandarāgassa balavadubbalatāya .
Samānepi hi etesaṃ ālayaṭṭhena visayabhāve okoti niccanivāsanaṭṭhānagehameva vuccati , niketan ti
M2.240 ‘‘ ajja asukaṭṭhāne kīḷissāmā ’’ ti katasaṅketaṭṭhānaṃ nivāsaṭṭhānaṃ uyyānādi .Tattha yathā puttadāradhanadhaññapuṇṇagehe chandarāgo balavā hoti , evaṃ ajjhattikesu khandhesu .
Yathā pana uyyānaṭṭhānādīsu tato dubbalataro hoti , evaṃ bāhiresu chasu ārammaṇesūti chandarāgassa balavadubbalatāya evaṃ desanā katāti veditabbo .
Sukhitesu sukhitoti upaṭṭhākesu dhanadhaññalābhādivasena sukhitesu ‘‘ idānāhaṃ manāpaṃ bhojanaṃ labhissāmī ’’ ti gehasitasukhena sukhito hoti , tehi pattasampattiṃ anubhavamāno viya carati .
Dukkhitesu dukkhitoti tesaṃ kenacideva kāraṇena dukkhe uppanne sayaṃ dviguṇena dukkhena dukkhito hoti .
Kiccakaraṇīyesūti kiccasaṅkhātesu karaṇīyesu .
Tesu yogaṃ āpajjatīti upayogaṃ sayaṃ tesaṃ kiccānaṃ kattabbataṃ āpajjati .
Kāmesūti vatthukāmesu .
Evaṃ kho , gahapati , kāmehi aritto hotīti evaṃ kilesakāmehi aritto hoti anto kāmānaṃ bhāvena atuccho .
Sukkapakkho tesaṃ abhāvena ritto tucchoti veditabbo .
Purakkharānoti vaṭṭaṃ purato kurumāno .
Evaṃrūpo siyan tiādīsu dīgharassakāḷodātādīsu rūpesu ‘‘ evaṃrūpo nāma bhaveyyan ’’ ti pattheti .
Sukhādīsu vedanāsu evaṃvedano nāma ;
nīlasaññādīsu saññāsu evaṃ sañño nāma ;
puññābhisaṅkhārādīsu saṅkhāresu evaṃsaṅkhāro nāma ;
cakkhuviññāṇādīsu
P2.261 viññāṇesu ‘‘ evaṃ viññāṇo nāma bhaveyyan ’’ ti pattheti .Apurakkharānoti
V2.230 vaṭṭaṃ purato akurumāno .Sahitaṃ me , asahitaṃ teti tuyhaṃ vacanaṃ asahitaṃ asiliṭṭhaṃ , mayhaṃ sahitaṃ siliṭṭhaṃ madhurapānasadisaṃ .
Adhiciṇṇaṃ te viparāvattan ti yaṃ tuyhaṃ dīghena kālena paricitaṃ suppaguṇaṃ , taṃ mama vādaṃ āgamma sabbaṃ khaṇena viparāvattaṃ nivattaṃ .
Āropito te vādoti tuyhaṃ doso mayā āropito .
Cara vādappamokkhāyāti taṃ taṃ ācariyaṃ upasaṅkamitvā uttari pariyesanto imassa vādassa mokkhāya cara āhiṇḍāhi .
Nibbeṭhehi vā sace pahosīti atha sayameva pahosi , idheva nibbeṭhehīti .
Tatiyaṃ .