8. Channasuttavaṇṇanā
90. Aṭṭhame
M2.291 āyasmā channoti tathāgatena saddhiṃ ekadivase jāto mahābhinikkhamanadivase saddhiṃ nikkhamitvā puna aparabhāge satthu santike pabbajitvā ‘‘ amhākaṃ buddho amhākaṃ dhammo ’’ ti evaṃ makkhī ceva paḷāsī ca hutvā sabrahmacārīnaṃ pharusavācāya saṅghaṭṭanaṃ karonto thero .Avāpuraṇaṃ ādāyāti kuñcikaṃ gahetvā .
Vihārena vihāraṃ upasaṅkamitvāti ekaṃ vihāraṃ pavisitvā tato aññaṃ , tato aññanti evaṃ tena tena vihārena taṃ taṃ vihāraṃ upasaṅkamitvā .
Etadavoca ovadantu man ti kasmā evaṃ mahantena ussāhena tattha tattha gantvā etaṃ avocāti ?
Uppannasaṃvegatāya .
Tassa hi parinibbute satthari dhammasaṅgāhakattherehi pesito āyasmā
V2.280 ānando kosambiṃP2.318 gantvā brahmadaṇḍaṃ adāsi .So dinne brahmadaṇḍe sañjātapariḷāho visaññībhūto patitvā puna saññaṃ labhitvā vuṭṭhāya ekassa bhikkhuno santikaṃ gato , so tena saddhiṃ kiñci na kathesi .
Aññassa santikaṃ agamāsi , sopi na kathesīti evaṃ sakalavihāraṃ vicaritvā nibbinno pattacīvaraṃ ādāya bārāṇasiṃ gantvā uppannasaṃvego tattha tattha gantvā evaṃ avoca .
Sabbe saṅkhārā aniccāti sabbe tebhūmakasaṅkhārā aniccā .
Sabbe dhammā anattāti sabbe catubhūmakadhammā anattā .
Iti sabbepi te bhikkhū theraṃ ovadantā aniccalakkhaṇaṃ anattalakkhaṇanti dveva lakkhaṇāni kathetvā dukkhalakkhaṇaṃ na kathayiṃsu .
Kasmā ?
Evaṃ kira nesaṃ ahosi –
‘‘ ayaṃ bhikkhu vādī dukkhalakkhaṇe paññāpiyamāne rūpaṃ dukkhaṃ … pe … viññāṇaṃ dukkhaṃ , maggo dukkho , phalaṃ dukkhanti ‘ tumhe dukkhappattā bhikkhū nāmā ’ ti gahaṇaṃ gaṇheyya , yathā gahaṇaṃ gahetuṃ na sakkoti , evaṃ niddosamevassa katvā kathessāmā ’’ ti dveva lakkhaṇāni kathayiṃsu .
Paritassanā upādānaṃ uppajjatīti paritassanā ca upādānañca uppajjati .
Paccudāvattati mānasaṃ , atha ko carahi me attāti yadi rūpādīsu ekopi anattā , atha ko nāma me attāti evaṃ paṭinivattati ‘‘ mayhaṃ mānasan ’’ ti .
Ayaṃ kira thero paccaye apariggahetvā vipassanaṃ paṭṭhapesi , sāssa dubbalavipassanā attagāhaṃ pariyādātuṃ asakkuṇantī saṅkhāresu suññato
M2.292 upaṭṭhahantesu ‘‘ ucchijjissāmi vinassissāmī ’’ ti ucchedadiṭṭhiyā ceva paritassanāya ca paccayo ahosi .So ca attānaṃ pāpate papatantaṃ viya disvā ,‘‘ paritassanā upādānaṃ uppajjati , paccudāvattati mānasaṃ , atha ko carahi me attā ’’ ti āha .
Na kho panevaṃ dhammaṃ passato hotīti catusaccadhammaṃ passantassa evaṃ na hoti .
Tāvatikā vissaṭṭhīti tattako vissāso .
Sammukhā metan ti thero tassa vacanaṃ sutvā ,‘‘ kīdisā nu kho imassa dhammadesanā sappāyā ’’ ti ?
Cintento tepiṭakaṃ
P2.319 buddhavacanaṃ vicinitvā kaccānasuttaṃ ( saṃ . ni .2.15) addasa ‘‘ idaṃ āditova diṭṭhiviniveṭhanaṃ katvā majjhe buddhabalaṃ dīpetvā saṇhasukhumapaccayākāraṃ pakāsayamānaṃ gataṃ , idamassa desessāmī ’’ ti dassento ‘‘ sammukhā metan ’’ tiādimāha .Aṭṭhamaṃ .