Issues
Select Version
Khandhavagga-aṭṭhakathā
Khandhavagga-aṭṭhakathā

3. Udānasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Udānasuttavaṇṇanā

55. TatiyeV2.242P2.273 udānaṃ udānesīti balavasomanassasamuṭṭhānaṃ udānaṃ udāhari .
Kiṃ nissāya panesa bhagavato uppannoti .
Sāsanassa niyyānikabhāvaṃ .
Kathaṃ ?
Evaṃ kirassa ahosi ,‘‘ tayome upanissayā – dānūpanissayo sīlūpanissayo bhāvanūpanissayo cā ’’ ti .
Tesu dānasīlūpanissayā dubbalā , bhāvanūpanissayo balavā .
Dānasīlūpanissayā hi tayo magge ca phalāni ca pāpenti , bhāvanūpanissayo arahattaṃ pāpeti .
Iti dubbalūpanissaye patiṭṭhito bhikkhu ghaṭento vāyamanto pañcorambhāgiyāni bandhanāni chetvā tīṇi maggaphalāni nibbatteti ,‘‘ aho sāsanaṃ niyyānikan ’’ ti āvajjentassa ayaṃ udapādi .
Tattha ‘‘ dubbalūpanissaye ṭhatvā ghaṭamāno tīṇi maggaphalāni pāpuṇātī ’’ ti imassatthassāvibhāvanatthaṃ milakattherassa vatthu veditabbaṃ – so kira gihikāle pāṇātipātakammena jīvikaṃ kappento araññe pāsasatañceva adūhalasatañca yojesi .
Athekadivasaṃ aṅgārapakkamaṃsaṃ khāditvā pāsaṭṭhānesu vicaranto pipāsābhibhūto ekassa araññavāsittherassaM2.252 vihāraṃ gantvā therassa caṅkamantassa avidūre ṭhitaṃ pānīyaghaṭaṃ vivari , hatthatemanamattampi udakaṃ nāddasa .
So kujjhitvā āha –
‘‘ bhikkhu , bhikkhu tumhe gahapatikehi dinnaṃ bhuñjitvā bhuñjitvā supatha , pānīyaghaṭe añjalimattampi udakaṃ na ṭhapetha , na yuttametan ’’ ti .
Thero ‘‘ mayā pānīyaghaṭo pūretvā ṭhapito , kiṃ nu kho etan ’’ ti ?
Gantvā olokento paripuṇṇaghaṭaṃ disvā pānīyasaṅkhaṃ pūretvā adāsi .
So dvattisaṅkhapūraṃ pivitvā cintesi –
‘‘ evaṃ pūritaghaṭo nāma mama kammaṃ āgamma tattakapālo viya jāto .
Kiṃ nu kho anāgate attabhāve bhavissatī ’’ ti ?
Saṃviggacitto dhanuṃ chaḍḍetvā ,‘‘ pabbājetha maṃ , bhante ’’ ti āha .
Thero tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhitvā taṃ pabbājesi .
Tassa samaṇadhammaṃ karontassa bahūnaṃ migasūkarānaṃ māritaṭṭhānaṃ pāsaadūhalānañca yojitaṭṭhānaṃ upaṭṭhāti .
Taṃ anussarato sarīre dāho uppajjati , kūṭagoṇo viya kammaṭṭhānampi vīthiṃ na paṭipajjati .
So ‘‘ kiṃ karissāmi bhikkhubhāvenā ’’ tiP2.274 ?
Anabhiratiyā pīḷito therassa santikaṃ gantvā vanditvā āha –
‘‘ na sakkomi , bhante , samaṇadhammaṃ kātun ’’ ti .
Atha naṃ thero ‘‘ hatthakammaṃ karohī ’’ ti āha .
So ‘‘ sādhu , bhante ’’ ti vatvā udumbarādayo allarukkhe chinditvāV2.243 mahantaṃ rāsiṃ katvā ,‘‘ idāni kiṃ karomī ’’ ti pucchi ?
Jhāpehi nanti .
So catūsu disāsu aggiṃ datvā jhāpetuṃ asakkonto ,‘‘ bhante , na sakkomī ’’ ti āha .
Thero ‘‘ tena hi apehī ’’ ti pathaviṃ dvidhā katvā avīcito khajjopanakamattaṃ aggiṃ nīharitvā tattha pakkhipi .
So tāva mahantaṃ rāsiṃ sukkhapaṇṇaṃ viya khaṇena jhāpesi .
Athassa thero avīciṃ dassetvā ,‘‘ sace vibbhamissasi , ettha paccissasī ’’ ti saṃvegaṃ janesi .
So avīcidassanato paṭṭhāya pavedhamāno ‘‘ niyyānikaṃ , bhante , buddhasāsanan ’’ ti pucchi , āmāvusoti .
Bhante , buddhasāsanassa niyyānikatte sati milako attamokkhaṃ karissati , mā cintayitthāti .
Tato paṭṭhāya samaṇadhammaṃ karoti ghaṭeti , tassa vattapaṭivattaṃ pūreti , niddāya bādhayamānāya tintaṃ palālaṃ sīse ṭhapetvā pāde soṇḍiyaṃ otāretvā nisīdati .
So ekadivasaṃ pānīyaṃM2.253 parissāvetvā ghaṭaṃ ūrumhi ṭhapetvā udakamaṇikānaṃ pacchedaṃ āgamayamāno aṭṭhāsi .
Atha kho thero sāmaṇerassa imaṃ uddesaṃ deti –
‘‘ Uṭṭhānavato satīmato ,
Sucikammassa nisammakārino ;
Saññatassa dhammajīvino ,
Appamattassa yasobhivaḍḍhatī ’’ ti .( dha . pa .24);
So catuppadikampi taṃ gāthaṃ attaniyeva upanesi –
‘‘ uṭṭhānavatā nāma mādisena bhavitabbaṃ .
Satimatāpi mādiseneva … pe … appamattenapi mādiseneva bhavitabban ’’ ti .
Evaṃ taṃ gāthaṃ attani upanetvā tasmiṃyeva padavāre ṭhito pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni chinditvā anāgāmiphale patiṭṭhāya haṭṭhatuṭṭho –
‘‘ Allaṃ palālapuñjāhaṃ , sīsenādāya caṅkamiṃ ;
Pattosmi tatiyaṃ ṭhānaṃ , ettha me natthi saṃsayo ’’ ti .
–
Imaṃ udānagāthaṃ āha .
EvaṃP2.275 dubbalūpanissaye ṭhito ghaṭento vāyamanto pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni chinditvā tīṇi maggaphalāni nibbatteti .
Tenāha bhagavā –
‘‘ no cassaṃ , no caV2.244 me siyā , nābhavissa , na me bhavissatīti evaṃ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṃyojanānī ’’ ti .
Tattha no cassaṃ , no ca me siyāti sace ahaṃ na bhaveyyaṃ , mama parikkhāropi na bhaveyya .
Sace vā pana me atīte kammābhisaṅkhāro nābhavissa , idaṃ me etarahi khandhapañcakaṃ na bhaveyya .
Nābhavissa , na me bhavissatīti idāni pana tathā parakkamissāmi , yathā me āyatiṃ khandhābhinibbattako kammasaṅkhāro na bhavissati , tasmiṃ asati āyatiṃ paṭisandhi nāma na me bhavissati .
Evaṃ adhimuccamānoti evaṃ adhimuccanto bhikkhu dubbalūpanissaye ṭhito pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni chindeyya .
Evaṃ vutteti evaṃ sāsanassa niyyānikabhāvaṃ āvajjentena bhagavatāM2.254 imasmiṃ udāne vutte .
Rūpaṃ vibhavissatīti rūpaṃ bhijjissati .
Rūpassa vibhavāti vibhavadassanena sahavipassanena .
Sahavipassanakā hi cattāro maggā rūpādīnaṃ vibhavadassanaṃ nāma .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Evaṃ adhimuccamāno , bhante , bhikkhu chindeyyāti , bhante , evaṃ adhimuccamāno bhikkhu chindeyyeva pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni .
Kasmā na chindissatīti ?
Idāni upari maggaphalaṃ pucchanto kathaṃ pana , bhantetiādimāha .
Tattha anantarāti dve anantarāni āsannānantarañca dūrānantarañca .
Vipassanā maggassa āsannānantaraṃ nāma , phalassa dūrānantaraṃ nāma .
Taṃ sandhāya ‘‘ kathaṃ pana , bhante , jānato kathaṃ passato vipassanānantarā ‘ āsavānaṃP2.276 khayo ’ ti saṅkhaṃ gataṃ arahattaphalaṃ hotī ’’ ti pucchati .
Atasitāyeti atasitabbe abhāyitabbe ṭhānamhi .
Tāsaṃ āpajjatīti bhayaṃ āpajjati .
Tāso hesoti yā esā ‘‘ no cassaṃ , no ca me siyā ’’ ti evaṃ pavattā dubbalavipassanā , sā yasmā attasinehaṃ pariyādātuṃ na sakkoti , tasmā assutavato puthujjanassa tāso nāma hoti .
So hi ‘‘ idānāhaṃ ucchijjissāmi , na dāni kiñci bhavissāmī ’’ ti attānaṃ papāte patantaṃ viya passati aññataro brāhmaṇo viya .
Lohapāsādassa kira heṭṭhā tipiṭakacūḷanāgatthero tilakkhaṇāhataṃ dhammaṃ parivatteti .
Atha aññatarassa brāhmaṇassa ekamante ṭhatvā dhammaṃ suṇantassa saṅkhārā suññato upaṭṭhahiṃsu .
So papāte patanto viya hutvā vivaṭadvārena tato palāyitvā gehaṃ pavisitvā , puttaṃ ure sayāpetvā ,‘‘ tāta , sakyasamayaṃ āvajjento manamhi naṭṭho ’’ ti āha .
Na heso bhikkhu tāsoti esā evaṃ pavattā balavavipassanā sutavato ariyasāvakassa na tāsoV2.245 nāma hoti .
Na hi tassa evaṃ hoti ‘‘ ahaṃ ucchijjissāmī ’’ ti vā ‘‘ vinassissāmī ’’ ti vāti .
Evaṃ pana hoti ‘‘ saṅkhārāva uppajjanti , saṅkhārāva nirujjhantī ’’ ti .
Tatiyaṃ .