8-10.Mahādiṭṭhisuttādivaṇṇanā
213-215.
Akaṭāti akatā .
Akaṭavidhāti akatavidhānā ,‘‘ evaṃ karohī ’’ ti kenaci kāritāpi na hontīti attho .
Animmitāti iddhiyāpi na nimmitā .
Animmātāti animmāpitā .
‘‘ Animmitabbā ’’ tipi pāṭho , na nimmitabbāti attho .
Vañjhāti vañjhapasuvañjhatālādayo viya aphalā kassaci ajanakā .
Pabbatakūṭaṃ viya ṭhitāti kūṭaṭṭhā .
Esikaṭṭhāyino viya hutvā ṭhitāti esikaṭṭhāyiṭṭhitā , yathā sunikhāto esikatthambho niccalo tiṭṭhati , evaṃ ṭhitāti attho .
Na
P2.342 iñjantīti esikatthambho viya ṭhitattāM2.314 na calanti .Na vipariṇamantīti
V2.303 pakatiṃ na vijahanti .Na aññamaññaṃ byābādhentīti aññamaññaṃ na upahananti .
Nālan ti na samatthā .
Pathavīkāyotiādīsu pathavīyeva pathavīkāyo , pathavīsamūho vā .
Sattannaṃtveva kāyānan ti yathā muggarāsiādīsu pahaṭaṃ satthaṃ muggarāsiādīnaṃ antareneva pavisati , evaṃ sattannaṃ kāyānaṃ antarena chiddena vivarena satthaṃ pavisati .
Tattha ‘‘ ahaṃ imaṃ jīvitā voropemī ’’ ti kevalaṃ saññāmattameva hotīti dassenti .
Yonipamukhasatasahassānīti pamukhayonīnaṃ uttamayonīnaṃ cuddasasatasahassāni aññāni ca saṭṭhisatāni aññāni ca chasatāni pañca ca kammuno satānīti pañcakammasatāni cāti kevalaṃ takkamattakena niratthakadiṭṭhiṃ dīpenti .
Pañca ca kammāni tīṇi ca kammānītiādīsupi eseva nayo .
Keci panāhu ‘‘ pañca kammānīti pañcindriyavasena gaṇhanti , tīṇīti kāyakammādivasenā ’’ ti .
Kamme ca aḍḍhakamme cāti ettha panassa kāyakammavacīkammāni kammanti laddhi , manokammaṃ upaḍḍhakammanti .
Dvaṭṭhipaṭipadāti dvāsaṭṭhipaṭipadāti vadanti .
Dvaṭṭhantarakappāti ekasmiṃ kappe catusaṭṭhi antarakappā nāma honti , ayaṃ pana aññe dve ajānanto evamāha .
Chaḷābhijātiyoti kaṇhābhijāti nīlābhijāti lohitābhijāti haliddābhijāti sukkābhijāti paramasukkābhijātīti imā cha abhijātiyo vadanti .
Tattha orabbhikā sūkarikā sākuṇikā māgavikā luddā macchaghātakā corā coraghātakā bandhanāgārikā , ye vā panaññepi keci kurūrakammantā , ayaṃ kaṇhābhijātīti vadanti .
Bhikkhū nīlābhijātīti vadanti .
Te kira catūsu paccayesu kaṇṭake pakkhipitvā khādanti ,‘‘ bhikkhū
P2.343 ca kaṇṭakavuttikā ’’ ti ( a . ni .6.57) ayaṃ hissa pāḷi eva .Atha vā kaṇṭakavuttikā eva nāma eke pabbajitāti vadanti .
Lohitābhijāti nāma nigaṇṭhā ekasāṭakāti vadanti .
Ime kira purimehi dvīhi paṇḍaratarā .
Gihī odātavasanā acelakasāvakā haliddābhijātīti vadanti .
Evaṃ attano paccayadāyake nigaṇṭhehipi jeṭṭhakatare karonti .
Ājīvakā ājīviniyo ayaṃ sukkābhijātīti vadanti .
Te kira purimehi catūhi paṇḍaratarā
M2.315 .Nando vaccho , kiso saṃkicco , makkhali gosālo paramasukkābhijātīti vadanti .
Te kira sabbehi paṇḍaratarā .
Aṭṭha
V2.304 purisabhūmiyoti mandabhūmi khiḍḍābhūmi vīmaṃsakabhūmi ujugatabhūmi sekhabhūmi samaṇabhūmi jānanabhūmi pannabhūmīti imā aṭṭha purisabhūmiyoti vadanti .Tattha jātadivasato paṭṭhāya satta divase sambādhaṭṭhānato nikkhantattā sattā mandā honti momūhā , ayaṃ mandabhūmīti vadanti .
Ye pana duggatito āgatā honti , te abhiṇhaṃ rodanti ceva viravanti ca , sugatito āgatā taṃ anussaritvā anussaritvā hasanti , ayaṃ khiḍḍābhūmi nāma .
Mātāpitūnaṃ hatthaṃ vā pādaṃ vā mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā gahetvā bhūmiyaṃ padanikkhipanaṃ vīmaṃsakabhūmi nāma .
Padasā gantuṃ samatthakālo ujugatabhūmi nāma .
Sippāni sikkhanakālo sekhabhūmi nāma .
Gharā nikkhamma pabbajanakālo samaṇabhūmi nāma .
Ācariyaṃ sevitvā jānanakālo jānanabhūmi nāma .
‘‘ Bhikkhu ca pannako jino na kiñci āhā ’’ ti evaṃ alābhiṃ samaṇaṃ pannabhūmīti vadanti .
Ekūnapaññāsa
P2.344 ājīvakasateti ekūnapaññāsa ājīvavuttisatāni .Paribbājakasateti paribbājakapabbajjāsatāni .
Nāgavāsasateti nāgamaṇḍalasatāni .
Vīse indriyasateti vīsa indriyasatāni .
Tiṃse nirayasateti tiṃsa nirayasatāni .
Rajodhātuyoti rajaokiraṇaṭṭhānāni .
Hatthapiṭṭhipādapiṭṭhādīni sandhāya vadati .
Satta saññīgabbhāti oṭṭhagoṇagadrabhaajapasumigamahiṃse sandhāya vadati .
Satta asaññīgabbhāti sāliyavagodhumamuggakaṅguvarakakudrūsake sandhāya vadati .
Nigaṇṭhigabbhāti gaṇṭhimhi jātagabbhā , ucchuveḷunaḷādayo sandhāya vadati .
Satta devāti bahū devā , so pana sattāti vadati .
Manussāpi anantā , so sattāti vadati .
Satta pesācāti pisācā mahantamahantā , sattāti vadati .
Sarāti mahāsarā .
Kaṇṇamuṇḍa-rathakāra-anotatta-sīhappapāta-chaddanta-mucalinda-kuṇāladahe gahetvā vadati .
Pavuṭāti gaṇṭhikā .
Papātāti mahāpapātā .
Papātasatānīti khuddakapapātasatāni .
Supināti mahāsupinā .
Supinasatānīti khuddakasupinasatāni .
Mahākappinoti mahākappānaṃ .
Ettha ekamhā mahāsarā vassasate
M2.316 vassasate kusaggena ekaṃ udakabinduṃ nīharitvā sattakkhattuṃ tamhi sare nirudake kate eko mahākappoti vadati .Evarūpānaṃ mahākappānaṃ caturāsītisatasahassāni khepetvā bāle ca paṇḍite ca dukkhassantaṃ karontīti ayamassa laddhi .
Paṇḍitopi kira antarāvisujjhituṃ na sakkoti , bālopi tato uddhaṃ na gacchati .
Sīlena
V2.305P2.345 vāti acelakasīlena vā aññena vā yena kenaci .Vatenāti tādiseneva vatena .
Tapenāti tapokammena .
Aparipakkaṃ paripāceti nāma yo ‘‘ ahaṃ paṇḍito ’’ ti antarā visujjhati .
Paripakkaṃ phussa phussa byantīkaroti nāma yo ‘‘ ahaṃ bālo ’’ ti vuttaparimāṇakālaṃ atikkamitvā yāti .
Hevaṃ natthīti evaṃ natthi .
Tañhi ubhayampi na sakkā kātunti dīpeti .
Doṇamiteti doṇena mitaṃ viya .
Sukhadukkheti sukhadukkhaṃ .
Pariyantakateti vuttaparimāṇena kālena katapariyanto .
Natthi hāyanavaḍḍhaneti natthi hāyanavaḍḍhanāni , na saṃsāro paṇḍitassa hāyati , na bālassa vaḍḍhatīti attho .
Ukkaṃsāvakaṃseti ukkaṃsāvakaṃsā .
Hāyanavaḍḍhanānamevetaṃ vevacanaṃ .
Idāni tamatthaṃ upamāya sādhento seyyathāpi nāmātiādimāha .
Tattha suttaguḷeti veṭhetvā katasuttaguḷe .
Nibbeṭhiyamānameva paletīti pabbate vā rukkhagge vā ṭhatvā khittaṃ suttappamāṇena nibbeṭhiyamānameva gacchati , sutte khīṇe tattheva tiṭṭhati , na gacchati evameva bālā ca paṇḍitā ca kālavasena nibbeṭhiyamānā sukhadukkhaṃ palenti , yathāvuttena kālena atikkamantīti dasseti .