8. Piṇḍolyasuttavaṇṇanā
80. Aṭṭhame kismiñcideva pakaraṇeti kismiñcideva kāraṇe .
Paṇāmetvāti nīharitvā .
Kismiṃ pana kāraṇe ete bhagavatā paṇāmitāti ?
Ekasmiñhi
P2.298 antovasse bhagavā sāvatthiyaṃ vasitvā vutthavasso pavāretvā mahābhikkhusaṅghaparivāro sāvatthito nikkhamitvā janapadacārikaṃ caranto kapilavatthuṃ patvā nigrodhārāmaṃ pāvisi .Sakyarājāno ‘‘ satthā āgato ’’ ti sutvā pacchābhatte kappiyāni telamadhuphāṇitādīni ceva pānakāni ca kājasatehi gāhāpetvā vihāraṃ gantvā saṅghassa niyyātetvā satthāraṃ vanditvā paṭisanthāraṃ karontā ekamante nisīdiṃsu .
Satthā tesaṃ madhuradhammakathaṃ kathento nisīdi .
Tasmiṃ khaṇe ekacce bhikkhū senāsanaṃ paṭijagganti , ekacce mañcapīṭhādīni paññāpenti , sāmaṇerā appaharitaṃ karonti .
Bhājanīyaṭṭhāne sampattabhikkhūpi atthi , asampattabhikkhūpi atthi .
Sampattā asampattānaṃ lābhaṃ gaṇhantā ,‘‘ amhākaṃ detha , amhākaṃ ācariyassa detha upajjhāyassa dethā ’’ ti kathentā mahāsaddamakaṃsu .
Satthā sutvā theraṃ pucchi ‘‘ ke pana te , ānanda , uccāsaddā mahāsaddā kevaṭṭā maññe macchavilope ’’ ti ?
Thero etamatthaṃ ārocesi .
Satthā sutvā ‘‘ āmisahetu , ānanda , bhikkhū mahāsaddaṃ karontī ’’ ti āha .
‘‘ Āma , bhante ’’ ti .
‘‘ Ananucchavikaṃ , ānanda , appatirūpaṃ .
Na
M2.275 hi mayā kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni cīvarādihetu pāramiyo pūritā , nāpi ime bhikkhū cīvarādihetu agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā , arahattahetu pabbajitvā anatthaṃ atthasadisaṃ asāraṃ sārasadisaṃ karonti , gacchānanda , te bhikkhū paṇāmehī ’’ ti .Pubbaṇhasamayan ti dutiyadivase pubbaṇhasamayaṃ .
Beluvalaṭṭhikāya mūleti taruṇabeluvarukkhamūle .
Pabāḷhoti pabāhito .
Pavāḷhotipi pāṭho , pavāhitoti attho .
Ubhayampi nīhaṭabhāvameva
V2.265 dīpeti .Siyā aññathattan ti pasādaññathattaṃ vā bhāvaññathattaṃ vā bhaveyya .
Kathaṃ ?
‘‘ Sammāsambuddhena mayaṃ lahuke kāraṇe paṇāmitā ’’ ti
P2.299 pasādaṃ mandaṃ karontānaṃ pasādaññathattaṃ nāma hoti .Saliṅgeneva titthāyatanaṃ pakkamantānaṃ bhāvaññathattaṃ nāma .
Siyā vipariṇāmoti ettha pana ‘‘ mayaṃ satthu ajjhāsayaṃ gaṇhituṃ sakkhissāmāti pabbajitā , naṃ gahetuṃ asakkontānaṃ kiṃ amhākaṃ pabbajjāyā ’’ ti ?
Sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattanaṃ vipariṇāmoti veditabbo .
Vacchassāti khīrūpakavacchassa .
Aññathattan ti milāyanaaññathattaṃ .
Khīrūpako hi vaccho mātu adassanena khīraṃ alabhanto milāyati kampati pavedhati .
Vipariṇāmoti maraṇaṃ .
So hi khīraṃ alabhamāno khīrapipāsāya sussanto patitvā marati .
Bījānaṃ taruṇānan ti udakena anuggahetabbānaṃ virūḷhabījānaṃ .
Aññathattan ti milāyanaññathattameva .
Tāni hi udakaṃ alabhantāni milāyanti .
Vipariṇāmoti vināso .
Tāni hi udakaṃ alabhantāni sukkhitvā vinassanti , palālameva honti .
Anuggahitoti āmisānuggahena ceva dhammānuggahena ca anuggahito .
Anuggaṇheyyan ti dvīhipi etehi anuggahehi anuggaṇheyyaṃ .
Acirapabbajitā hi sāmaṇerā ceva daharabhikkhū ca cīvarādipaccayavekalle vā sati gelaññe vā satthārā vā ācariyupajjhāyehi vā āmisānuggahena ananuggahitā kilamantā na sakkonti sajjhāyaṃ vā manasikāraṃ vā kātuṃ , dhammānuggahena ananuggahitā uddesena ceva ovādānusāsaniyā ca parihāyamānā na sakkonti akusalaṃ parivajjetvā kusalaṃ bhāvetuṃ .
Imehi pana dvīhi anuggahehi anuggahitā kāyena akilamantā sajjhāyamanasikāre pavattitvā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamānā
M2.276 aparabhāge taṃ anuggahaṃ alabhantāpi teneva purimānuggahena laddhabalā sāsane patiṭṭhahanti , tasmā bhagavato evaṃ parivitakko udapādi .Bhagavato purato pāturahosīti satthu cittaṃ ñatvā –
‘‘ ime bhikkhū bhagavatā paṇāmitā , idāni nesaṃ anuggahaṃ kātukāmo evaṃ cintesi , kāraṇaṃ bhagavā cintesi , ahamettha ussāhaṃ janessāmī ’’ ti purato pākaṭo ahosi .
Santettha bhikkhūti idaṃ so mahābrahmā yathā nāma byatto sūdo yadeva
P2.300 ambilaggādīsu rasajātaṃ rañño ruccati , taṃ abhisaṅkhārena sādutaraṃ katvā punadivase upanāmeti , evameva attano byattatāya bhagavatā āhaṭaupamaṃyeva evametaṃ bhagavātiādivacanehi abhisaṅkharitvā bhagavantaṃ yācanto bhikkhusaṅghassa anuggahakaraṇatthaṃ vadatiV2.266 .Tattha abhinandatūti ‘‘ mama santikaṃ bhikkhusaṅgho āgacchatū ’’ ti .
Evamassa āgamanaṃ sampiyāyamāno abhinandatu .
Abhivadatūti āgatassa ca ovādānusāsaniṃ dadanto abhivadatu .
Paṭisallānāti ekībhāvā .
Iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsīti iddhiṃ akāsi .
Ekadvīhikāyāti ekeko ceva dve dve ca hutvā .
Sārajjamānarūpāti ottappamānasabhāvā bhāyamānā .
Kasmā pana bhagavā tesaṃ tathā upasaṅkamanāya iddhimakāsīti ?
Hitapatthanāya .
Yadi hi te vaggavaggā hutvā āgaccheyyuṃ ,‘‘ bhagavā bhikkhusaṅghaṃ paṇāmetvā araññaṃ paviṭṭho ekadivasampi tattha vasituṃ nāsakkhi , vegeneva āgato ’’ ti keḷimpi kareyyuṃ .
Atha nesaṃ neva buddhagāravaṃ paccupaṭṭhaheyya , na dhammadesanaṃ sampaṭicchituṃ samatthā bhaveyyuṃ .
Sabhayānaṃ pana sasārajjānaṃ ekadvīhikāya āgacchantānaṃ buddhagāravañceva paccupaṭṭhitaṃ bhavissati , dhammadesanañca sampaṭicchituṃ sakkhissantīti cintetvā tesaṃ hitapatthanāya tathārūpaṃ iddhiṃ akāsi .
Nisīdiṃsūti tesu hi sārajjamānarūpesu āgacchantesu eko bhikkhu ‘‘ mamaṃyeva satthā oloketi , maṃyeva maññe niggaṇhitukāmo ’’ ti saṇikaṃ āgantvā vanditvā nisīdi , athañño athaññoti evaṃ pañcabhikkhusatāni nisīdiṃsu .
Evaṃ nisinnaṃ pana bhikkhusaṅghaṃ sīdantare sannisinnaṃ mahāsamuddaṃ
P2.301 viya nivāte padīpaṃ viya ca niccalaṃ disvā satthā cintesi –‘‘ imesaṃ
M2.277 bhikkhūnaṃ kīdisī dhammadesanā vaṭṭatī ’’ ti ?Athassa etadahosi –
‘‘ ime āhārahetu paṇāmitā , piṇḍiyālopadhammadesanāva nesaṃ sappāyā , taṃ dassetvā matthake tiparivaṭṭadesanaṃ desessāmi , desanāpariyosāne sabbe arahattaṃ pāpuṇissantī ’’ ti .
Atha nesaṃ taṃ dhammadesanaṃ desento antamidaṃ , bhikkhavetiādimāha .
Tattha antan ti pacchimaṃ lāmakaṃ .
Yadidaṃ piṇḍolyan ti yaṃ evaṃ piṇḍapariyesanena jīvikaṃ kappentassa jīvitaṃ .
Ayaṃ panettha padattho – piṇḍāya ulatīti piṇḍolo , piṇḍolassa kammaṃ piṇḍolyaṃ , piṇḍapariyesanena nipphāditajīvitanti attho .
Abhisāpoti akkoso .
Kupitā hi manussā attano paccatthikaṃ ‘‘ cīvaraṃ nivāsetvā kapālaṃ gahetvā piṇḍaṃ pariyesamāno carissatī ’’ ti akkosanti .
Atha vā pana ‘‘ kiṃ tuyhaṃ akātabbaṃ atthi , yo tvaṃ evaṃ balavā vīriyasampannopi hirottappaṃ pahāya kapaṇo viya piṇḍolo vicarasi pattapāṇī ’’ ti ?
Evampi
V2.267 akkosantiyeva .Tañca kho etan ti evaṃ taṃ abhisāpaṃ samānampi piṇḍolyaṃ .
Kulaputtā upenti atthavasikāti mama sāsane jātikulaputtā ca ācārakulaputtā ca atthavasikā kāraṇavasikā hutvā kāraṇavasaṃ paṭicca upenti .
Rājābhinītātiādīsu ye rañño santakaṃ khāditvā raññā bandhanāgāre bandhāpitā palāyitvā pabbajanti , te rājābhinītā nāma .
Te hi raññā bandhanaṃ abhinītattā rājābhinītā nāma .
Ye pana corehi aṭaviyaṃ gahetvā ekaccesu māriyamānesu ekacce ‘‘ mayaṃ sāmi tumhehi vissaṭṭhā gehaṃ anajjhāvasitvā pabbajissāma , tattha yaṃ yaṃ buddhapūjādipuññaṃ karissāma , tato tumhākaṃ pattiṃ dassāmā ’’ ti tehi vissaṭṭhā pabbajanti , te corābhinītā nāma .
Tepi hi corehi māretabbataṃ abhinītāti corābhinītā nāma .
Ye pana iṇaṃ gahetvā paṭidātuṃ asakkontā palāyitvā pabbajanti , te iṇaṭṭā nāma , iṇapīḷitāti attho
P2.302 .Iṇaṭṭhātipi pāṭho , iṇe ṭhitāti attho .
Ye rājacorachātakarogabhayānaṃ aññatarena abhibhūtā upaddutā pabbajanti , te bhayaṭṭā nāma , bhayapīḷitāti attho .
Bhayaṭṭhātipi pāṭho , bhaye
M2.278 ṭhitāti attho .Ājīvikāpakatāti ājīvikāya upaddutā abhibhūtā , puttadāraṃ posetuṃ asakkontāti attho .
Otiṇṇāmhāti anto anupaviṭṭhā .
So ca hoti abhijjhālūti idaṃ so kulaputto ‘‘ dukkhassa antaṃ karissāmī ’’ tiādivasena cittaṃ uppādetvā pabbajito , aparabhāge , taṃ pabbajjaṃ tathārūpaṃ kātuṃ na sakkoti , taṃ dassetuṃ vuttaṃ .
Tattha abhijjhālūti parabhaṇḍānaṃ abhijjhāyitā .
Tibbasārāgoti bahalarāgo .
Byāpannacittoti pūtibhāvena vipannacitto .
Paduṭṭhamanasaṅkappoti tikhiṇasiṅgo viya goṇo duṭṭhacitto .
Muṭṭhassatīti bhattanikkhittakāko viya naṭṭhassati , idha kataṃ ettha nassati .
Asampajānoti nippañño .
Khandhādiparicchedarahito .
Asamāhitoti caṇḍasote baddhanāvā viya upacārappanābhāvena asaṇṭhito .
Vibbhantacittoti bandhāruḷhamago viya santamano .
Pākatindriyoti yathā gihī puttadhītaro olokento asaṃvutindriyo hoti , evaṃ asaṃvutindriyo .
Chavālātan ti chavānaṃ daḍḍhaṭṭhāne alātaṃ .
Ubhatopadittaṃ majjhe gūthagatan ti pamāṇena aṭṭhaṅgulamattaṃ dvīsu ṭhānesu ādittaṃ majjhe gūthamakkhitaṃ .
Neva gāmeti
P2.303 sace hi taṃ yuganaṅgalagopānasipakkhapāsakādīnaṃV2.268 atthāya upanetuṃ sakkā assa , gāme kaṭṭhatthaṃ phareyya .Sace khettakuṭiyaṃ kaṭṭhattharamañcakādīnaṃ atthāya upanetuṃ sakkā , araññe kaṭṭhatthaṃ phareyya .
Yasmā pana ubhayathāpi na sakkā , tasmā evaṃ vuttaṃ .
Gihibhogā ca parihīnoti yo agāre vasantehi gihīhi dāyajje bhājiyamāne bhogo laddhabbo assa , tato ca parihīno .
Sāmaññatthañcāti ācariyupajjhāyānaṃ ovāde ṭhatvā pariyattipaṭivedhavasena pattabbaṃ sāmaññatthañca .
Imañca pana upamaṃ satthā na dussīlassa vasena āhari , parisuddhasīlassa pana alasassa abhijjhādīhi dosehi upahatassa puggalassa imaṃ upamaṃ āhari .
Tayome , bhikkhaveti kasmā āraddhaṃ ?
Imassa puggalassa chavālātasadisabhāvo neva mātāpitūhi kato , na ācariyupajjhāyehi , imehi pana pāpavitakkehi katoti dassanatthaṃ āraddhaṃ .
Animittaṃ vā samādhin ti
M2.279 vipassanāsamādhiṃ .So hi niccanimittādīnaṃ samugghātanena animittoti vuccati .
Ettha ca cattāro satipaṭṭhānā missakā , animittasamādhi pubbabhāgo .
Animittasamādhi vā missako , satipaṭṭhānā pubbabhāgāti veditabbā .
Dvemā , bhikkhave , diṭṭhiyoti idaṃ pana na kevalaṃ animittasamādhibhāvanā imesaṃyeva tiṇṇaṃ mahāvitakkānaṃ pahānāya saṃvattati , sassatucchedadiṭṭhīnampi pana samugghātaṃ karotīti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Na vajjavā assan ti niddoso bhaveyyaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Iti bhagavā imasmimpi sutte desanaṃ tīhi bhavehi vinivattetvā arahattena kūṭaṃ gaṇhi .
Desanāvasāne pañcasatā bhikkhū saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇiṃsūti .
Aṭṭhamaṃ .