72. Navame magadhe vaṭṭapotakotiādīsu ayaṃ saṅkhepattho – magadharaṭṭhe aññatarasmiṃ araññappadese
V0.212 vaṭṭakayoniyaṃ nibbattitvā aṇḍakosaṃ padāletvā aciranikkhantatāya taruṇo maṃsapesibhūto , tato eva ajātapakkho vaṭṭakacchāpako yadā ahaṃ kulāvake yeva homi . 73. Mukhatuṇḍakenāharitvāti mayhaṃ mātā attano mukhatuṇḍakena kālena kālaṃ gocaraṃ āharitvā maṃ poseti .
Tassā phassena jīvāmīti parisedanatthañceva paribhāvanatthañca sammadeva kālena kālaṃ mamaṃ adhisayanavasena phusantiyā tassā mama mātuyā sarīrasamphassena jīvāmi viharāmi attabhāvaṃ pavattemi .
Natthi me kāyikaṃ balan ti mayhaṃ pana atitaruṇatāya kāyasannissitaṃ balaṃ natthi .
74. Saṃvacchareti saṃvacchare saṃvacchare .
Gimhasamayeti gimhakāle .
Sukkharukkhasākhānaṃ aññamaññaṃ saṅghaṭṭanasamuppannena agginā tasmiṃ padese davaḍāho padippati pajjalati , so tathā padīpito .
Upagacchati amhākan ti mayhaṃ mātāpitūnañcāti amhākaṃ vasanaṭṭhānappadesaṃ attano patiṭṭhānassa asuddhassāpi suddhabhāvakaraṇena pāvanato pāvakoti ca gatamagge indhanassa bhasmabhāvāvahanato kaṇhavattanīti ca laddhanāmo aggi vanarukkhagacche dahanto kālena kālaṃ upagacchati .
75. Evaṃ
M0.226 upagamanato tadāpi saddāyantoti ‘‘ dhamadhama ’’ iti evaṃ saddaṃ karonto , anuravadassanañhetaṃ dāvaggino .
Mahāsikhīti pabbatakūṭasadisānaṃ indhanānaṃ vasena mahatiyoP0.234 sikhā etassāti mahāsikhī .
Anupubbena anukkamena taṃ araññappadesaṃ jhāpento dahanto aggi mama samīpaṭṭhānaṃ upāgami . 76. Aggivegabhayāti vegena āgacchato aggino bhayena bhītā .
Tasitāti cittutrāsasamuṭṭhitena kāyassa chambhitattena ca utrāsā .
Mātāpitāti mātāpitaro .
Attānaṃ parimocayun ti agginā anupaddutaṭṭhānagamanena attano sotthibhāvamakaṃsu .
Mahāsatto hi tadā mahāgeṇḍukappamāṇo mahāsarīro ahosi .
Taṃ mātāpitaro kenaci upāyena gahetvā gantuṃ asakkuṇantā attasinehena ca abhibhuyyamānā puttasinehaṃ chaḍḍetvā palāyiṃsu .
78.
Idāni tadā attano cintitākāraṃ dassetuṃ ‘‘ yesāhan ’’ tiādimāha ;
Tattha yesāhaṃ upadhāveyyaṃ , bhīto tasitavedhitoti maraṇabhayena bhīto tato eva cittutrāsena tasito sarīrakampanena vedhito yesamahaṃ pakkhantaraṃ etarahi dāvaggiupadduto jaladuggaṃ viya maññamāno pavisituṃ upadhāveyyaṃ te mama mātāpitaro maṃ ekakaṃ eva ohāya jahitvā pakkantā .
Kathaṃ me ajja kātaveti kathaṃ nu kho mayā ajja kātabbaṃ , paṭipajjitabbanti attho .
Evaṃ
M0.227 mahāsatto itikattabbatāsammūḷho hutvā ṭhito puna cintesi –
‘‘ imasmiṃ loke sīlaguṇo nāma atthi , saccaguṇo nāma atthi , atīte pāramiyo pūretvā bodhitale nisīditvā abhisambuddhā sīlasamādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanasampannā saccānudayakāruññakhantisamannāgatāP0.235 sabbasattesu samappavattamettābhāvanā sabbaññubuddhā nāma atthi , tehi ca paṭividdho ekantaniyyānaguṇo dhammo atthi , mayi cāpi ekaṃ saccaṃ atthi .
Saṃvijjamāno eko sabhāvadhammo paññāyati , tasmā atītabuddhe ceva tehi paṭividdhaguṇe ca āvajjetvā mayi vijjamānaṃ saccaṃ sabhāvadhammaṃ gahetvā saccakiriyaṃ katvā aggiṃ paṭikkamāpetvā ajja mayā attano ceva idha vāsīnaṃ sesapāṇīnañca sotthibhāvaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti .
Evaṃ pana cintetvā mahāsatto attano ānubhāve ṭhatvā yathācintitaṃ paṭipajji .
Tena vuttaṃ – 79.
‘‘ Atthi loke sīlaguṇo , saccaṃ soceyyanuddayā ;
Tena saccena kāhāmi , saccakiriyamuttamaṃ .
80.
‘‘ Āvajjetvā dhammabalaṃ , saritvā pubbake jine ;
Saccabalamavassāya , saccakiriyamakāsahan ’’ ti .
81. Tattha
V0.214 mahāsatto atīte parinibbutānaṃ buddhānaṃ guṇe āvajjetvā attani vijjamānaṃ saccasabhāvaṃ ārabbha yaṃ gāthaṃ vatvā tadā saccakiriyamakāsi , taṃ dassetuṃ ‘‘ santi pakkhā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha santi pakkhā apatanāti mayhaṃ pakkhā nāma atthi upalabbhanti , no ca kho sakkā etehi uppatituṃ ākāsena gantunti apatanā .
Santi pādā avañcanāti pādāpi me atthi , tehi pana vañcituṃ padavāragamanena gantuṃ na sakkāti avañcanā .
Mātāpitā ca nikkhantāti ye maṃ aññattha neyyuṃ , tepi maraṇabhayena mama mātāpitaro nikkhantā .
Jātavedāti aggiṃ ālapati .
So hi jātova vediyati , dhūmajāluṭṭhānena paññāyati , tasmā ‘‘ jātavedo ’’ ti vuccati .
Paṭikkamāti paṭigaccha nivattāti jātavedaṃ āṇāpeti .
ItiM0.228 mahāsatto ‘‘ sace mayhaṃ pakkhānaṃ atthibhāvo , te ca pasāretvā ākāse apatanabhāvo , pādānaṃ atthibhāvo , te ca ukkhipitvā avañcanabhāvo , mātāpitūnaṃ maṃ kulāvakeyeva chaḍḍetvā palātabhāvo ca saccasabhāvabhūtoP0.236 eva , jātaveda , etena saccena tvaṃ ito paṭikkamā ’’ ti kulāvake nipannova saccakiriyaṃ akāsi .
Tassa saha saccakiriyāya soḷasakarīsamatte ṭhāne jātavedo paṭikkami .
Paṭikkamanto ca na jhāyamānova araññaṃ gato , udake pana opilāpitaukkā viya tattheva nibbāyi .
Tena vuttaṃ – 82.
‘‘ Saha sacce kate mayhaṃ , mahāpajjalito sikhī ;
Vajjesi soḷasakarīsāni , udakaṃ patvā yathā sikhī ’’ ti .
Sā panesā bodhisattassa vaṭṭakayoniyaṃ tasmiṃ samaye buddhaguṇānaṃ āvajjanapubbikā saccakiriyā anaññasādhāraṇāti āha ‘‘ saccena me samo natthi , esā me saccapāramī ’’ ti .
Teneva hi tassa ṭhānassa sakalepi imasmiṃ kappe agginā anabhibhavanīyattā taṃ kappaṭṭhiyapāṭihāriyaṃ nāma jātaṃ .
Evaṃ mahāsatto saccakiriyavasena attano tattha vāsīnaṃ sattānañca sotthiṃ katvā jīvitapariyosāne yathākammaṃ gato .
Tadā mātāpitaro etarahi mātāpitaro ahesuṃ , vaṭṭakarājā pana lokanātho .
Tassa
V0.215 heṭṭhā vuttanayeneva sesapāramiyopi yathārahaṃ niddhāretabbā .
Tathā dāvaggimhi tathā bheravākārena avattharitvā āgacchante tasmiṃ vaye ekako hutvāpi sāradaṃ anāpajjitvā saccādidhammaguṇe buddhaguṇe ca anussaritvā attano eva ānubhāvaṃ nissāya saccakiriyāya tattha vāsīnampi sattānaṃ sotthibhāvāpādanādayo ānubhāvā vibhāvetabbā .Vaṭṭapotakacariyāvaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Maccharājacariyāvaṇṇanā