1. DutiyavaggassaM0.111V0.107P0.110 paṭhame kuñjaroti hatthī .

Mātuposakoti andhāya jarājiṇṇāya mātuyā paṭijagganako . Mahiyāti bhūmiyaṃ . Guṇenāti sīlaguṇena , tadā mama sadiso natthi . Bodhisatto hi tadā himavantappadese hatthiyoniyaṃ nibbatti . So sabbaseto abhirūpo lakkhaṇasampanno mahāhatthī anekahatthisatasahassaparivāro ahosi . Mātā panassa andhā . So madhuraphalāphalāni hatthīnaṃ hatthesu datvā mātu peseti . Hatthino tassā adatvā sayaṃ khādanti . So pariggaṇhanto taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘ yūthaṃ pahāya mātarameva posessāmī ’’ ti rattibhāge aññesaṃ hatthīnaṃ ajānantānaṃ mātaraṃ gahetvā caṇḍoraṇapabbatapādaṃ gantvā ekaṃ naḷiniṃ upanissāya ṭhitāya pabbataguhāya mātaraṃ ṭhapetvā posesi .

4.

‘‘ Tassa taṃ vacanaṃ sutvā , rājāpi tuṭṭhamānaso ;

Pesesi hatthidamakaṃ , chekācariyaṃ susikkhitaṃ .

5.

‘‘ Gantvā so hatthidamako , addasa padumassare ;

Bhisamuḷālaṃ uddharantaṃ , yāpanatthāya mātuyā ’’ ti .

6. Viññāya me sīlaguṇan ti ‘‘ bhaddo ayaṃ hatthājānīyo na mando , na caṇḍo , na vomissasīlo vā ’’ ti mama sīlaguṇaṃ jānitvā . Kathaṃ ?

LakkhaṇaṃP0.112 upadhārayīti susikkhitahatthisippattā mama lakkhaṇaṃ samantato upadhāresi .

Tena so ehi puttāti vatvāna , mama soṇḍāya aggahi .

Tenāha bhagavā ‘‘ yaṃ me tadā pākatikaṃ , sarīrānugataṃ balan ’’ tiādi . TatthaM0.113 pākatikan ti sabhāvasiddhaṃ . Sarīrānugatan ti sarīrameva anugataṃ kāyabalaṃ , na upāyakusalatāsaṅkhātañāṇānugatanti adhippāyo . Ajja nāgasahassānan ti ajjakāle anekesaṃ hatthisahassānaṃ samuditānaṃ . Balena samasādisan ti tesaṃ sarīrabalena samasamameva hutvā sadisaṃ , na upamāmattena . Maṅgalahatthikule hi tadā bodhisatto uppannoti .

8. Yadihaṃ tesaṃ pakuppeyyan ti maṃ gahaṇāya upagatānaṃ tesaṃ ahaṃ yadi kujjheyyaṃ , tesaṃ jīvitamaddane paṭibalo bhaveyyaṃ . Na kevalaṃ tesaññeva , atha kho yāva rajjampi mānusan ti yato rajjato tesaṃ āgatānaṃ manussānaṃ sabbampi rajjaṃ pothetvā cuṇṇavicuṇṇaṃ kareyyaṃ .

8. Sīlavāti dasakusalakammapathasīlena ceva ācārasīlena ca samannāgato . Guṇasampannoti saddhābāhusaccādiguṇehi upeto , paripuṇṇo vā . Kalyāṇapaṭibhānavāti taṃtaṃitikattabbasādhanena upāyakosallasaṅkhātena ca sundarena paṭibhānena samannāgato . Vuḍḍhāpacāyīti mātāpitaro kule jeṭṭhāti evaṃ ye jātivuḍḍhā , ye ca sīlādiguṇehi vuḍḍhā , tesaṃ apacāyanasīlo . Hirīmāti pāpajigucchanalakkhaṇāya hiriyā samannāgato . Saṅgahesu ca kovidoti dānapiyavacanaatthacariyāsamānattatāsaṅkhātehi catūhi saṅgahavatthūhi yathārahaṃ sattānaṃ saṅgaṇhanesu kusalo . Evarūpo reṇussa nāma kururājassa putto somanassoti vissuto yadā homīti sambandho .

9. Api cāhaṃ sīlarakkhāyāti evaṃ samatthopi ca ahaṃ attani patiṭṭhitāya sīlarakkhāya sīlaguttiyā gutto bandho viya .

Na karomi citte aññathattan ti tassa sīlassa aññathattabhūtaṃ tesaṃ sattānaṃ pothanādividhiṃ mayhaṃ citte na karomi , tattha cittampi na uppādemi . Pakkhipantaṃ mamāḷaketi ālānatthambhe pakkhipantaṃ ,‘‘ disvāpī ’’ ti vacanaseso . Kasmāti ce , sīlapāramipūriyā īdisesu ṭhānesu sīlaṃ akhaṇḍentassa me nacirasseva sīlapāramī paripūressatīti sīlapāramiparipūraṇatthaṃ tassa aññathattaṃ citte na karomīti yojanā .

10.‘‘ Yadi te man ’’ ti gāthāyapi sīlarakkhāya daḷhaṃ katvā sīlassaP0.113 adhiṭṭhitabhāvameva dasseti .

Tattha koṭṭeyyun ti bhindeyyuṃ . Sīlakhaṇḍabhayā mamāti mama sīlassa khaṇḍanabhayena . Evaṃ pana cintetvā bodhisatte niccale ṭhite hatthācariyo padumasaraṃ otaritvā tassa lakkhaṇasampattiṃ disvā ‘‘ ehi puttā ’’ ti rajatadāmasadisāya soṇḍāya gahetvā sattame divase bārāṇasiṃ pāpuṇi . So antarāmagge vattamānova rañño sāsanaṃ pesesi . Rājā nagaraṃ alaṅkārāpesi . Hatthācariyo bodhisattaṃ katagandhaparibhaṇḍaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ hatthisālaṃ netvā vicitrasāṇiyā parikkhipāpetvā rañño ārocesi . Rājā nānaggarasabhojanaṃ ādāya gantvā bodhisattassaV0.110 dāpesi . So ‘‘ mātaraṃ vinā gocaraṃ na gaṇhissāmī ’’ ti piṇḍaṃ na gaṇhi . Yācitopi aggahetvā – ‘‘ SāM0.114 nūnasā kapaṇikā , andhā apariṇāyikā ; Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti , giriṃ caṇḍoraṇaṃ patī ’’ ti . – Āha . Taṃ sutvā rājā – ‘‘ Kā nu te sā mahānāga , andhā apariṇāyikā ; Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti , giriṃ caṇḍoraṇaṃ patī ’’ ti . – pucchitvā – ‘‘ Mātā me sā mahārāja , andhā apariṇāyikā ; Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti , giriṃ caṇḍoraṇaṃ patī ’’ ti . – Vutte ajja sattamo divaso ‘‘ mātā me gocaraṃ na labhitthā ’’ ti vadato imassa gocaraṃ agaṇhantassa . Tasmā – ‘‘ Muñcathetaṃ mahānāgaṃ , yoyaṃ bharati mātaraṃ ; Sametu mātarā nāgo , saha sabbehi ñātibhī ’’ ti . – vatvā muñcāpesi – ‘‘ Mutto ca bandhanā nāgo , muttadāmāya kuñjaro ; Muhuttaṃ assāsayitvā , agamā yena pabbato ’’ ti . Tattha kapaṇikāti varākā . Khāṇuṃ pādena ghaṭṭetīti andhatāya puttaviyogadukkhena ca paridevamānā tattha tattha rukkhakaḷiṅgare pādena ghaṭṭeti . Caṇḍoraṇaṃ patīti caṇḍoraṇapabbatābhimukhī , tasmiṃ pabbatapāde paribbhamamānāti attho . Agamā yena pabbatoti so hatthināgoP0.114 bandhanā mutto thokaṃ vissamitvā rañño dasarājadhammagāthāhi dhammaṃ desetvā ‘‘ appamatto hohi , mahārājā ’’ ti ovādaṃ datvā mahājanena gandhamālādīhi pūjiyamāno nagarā nikkhamitvā tadaheva mātarā samāgantvā sabbaṃ pavattiṃ ācikkhi . Sā tuṭṭhamānasā – ‘‘ CiraṃV0.111 jīvatu so rājā , kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano ; Yo me puttaṃ pamocesi , sadā vuddhāpacāyikan ’’ ti .( jā .1.11.12)– Rañño anumodanaṃ akāsi . Rājā bodhisattassa guṇe pasīditvā naḷiniyā avidūre gāmaṃ māpetvā bodhisattassa mātu cassa nibaddhaṃ vattaṃ paṭṭhapesiM0.115 . Aparabhāge bodhisatto mātari matāya tassā sarīraparihāraṃ katvā kuraṇḍakaassamapadaṃ nāma gato . Tasmiṃ pana ṭhāne himavantato otaritvā pañcasatā isayo vasiṃsu . Taṃ vattaṃ tesaṃ datvā rājā bodhisattassa samānarūpaṃ silāpaṭimaṃ kāretvā mahāsakkāraṃ pavattesi . Jambudīpavāsino anusaṃvaccharaṃ sannipatitvā hatthimahaṃ nāma kariṃsu . Tadā rājā ānando ahosi , hatthinī mahāmāyā , vanacarako devadatto , mātuposakahatthināgo lokanātho . Idhāpi dānapāramiādayo yathārahaṃ niddhāretabbā . Sīlapāramī pana atisayavatīti sā eva desanaṃ āsnḷahā . Tathā tiracchānayoniyaṃ uppannopi brahmapubbadevapubbācariyaāhuneyyādibhāvena sabbaññubuddhenapi pasatthabhāvānurūpaṃ mātuyā garucittaṃ upaṭṭhapetvā ‘‘ mātā nāmesā puttassa bahūpakārā , tasmā mātupaṭṭhānaṃ nāma paṇḍitena paññattan ’’ ti manasi katvā anekesaṃ hatthisahassānaṃ issarādhipati mahānubhāvo yūthapati hutvā tehi anuvattiyamāno ekakavihāre antarāyaṃ agaṇetvā yūthaṃ pahāya ekako hutvā upakārikhettaṃ pūjessāmīti mātuposanaṃ , maggamūḷhapurisaṃ disvā anukampāya taṃ gahetvā manussagocarasampāpanaṃ , tena ca katāparādhasahanaṃP0.115 , hatthācariyappamukhānaṃ attānaṃ bandhituṃ āgatapurisānaṃ samatthopi samāno santāsanamattenapi tesaṃ pīḷanā bhavissati , mayhañca sīlassa khaṇḍādibhāvoti tathā akatvā sudantena opavayho viya sukheneva gahaṇūpagamanaṃ , mātaraṃ vinā na kañci ajjhoharissāmīti sattāhampi anāhāratā , imināpāhaṃ bandhāpitoti cittaṃ anuppādetvā rājānaṃ mettāya pharaṇaṃ , tassa ca nānānayehi dhammadesanāti evamādayo idha mahāpurisassa guṇānubhāvā vibhāvetabbā . Tena vuttaṃ – ‘‘ evaṃ acchariyā ete , abbhutā ca mahesino … pe … dhammassa anudhammato ’’ ti . Mātuposakacariyāvaṇṇanā niṭṭhitā .