Issues
Editor
Settings
Versions
Select Version
နိဿယ
မြန်မာဘာသာ
Cariyāpiṭakapāḷi
Cariyāpiṭakapāḷi

Bhūridattacariyāvaṇṇanā

Author： _System_commentary_ @ Administrator

2. Bhūridattacariyāvaṇṇanā

11. DutiyeM0.116V0.112 bhūridattoti bhūrisamadatto . Dattoti hi tadā bodhisattassa mātāpitūhi kataṃ nāmaṃ . Yasmā paneso nāgabhavane virūpakkhamahārājabhavane tāvatiṃsabhavane ca uppanne pañhe sammadeva vinicchināti , ekadivasañca virūpakkhamahārāje nāgaparisāya saddhiṃ tidasapuraṃ gantvā sakkaṃ parivāretvā nisinne devānamantare pañho samuṭṭhāsi . Taṃ koci kathetuṃ nāsakkhi . Sakkena pana anuññāto pallaṅkavaragato hutvā mahāsattova kathesi . Atha naṃ devarājā dibbagandhapupphehi pūjetvā ‘‘ datta , tvaṃ pathavisamāya vipulāya paññāya samannāgato ito paṭṭhāya bhūridatto nāmā ’’ ti āha . Bhūrīti hi pathaviyā nāmaṃ , tasmā bhūrisamatāya bhūte atthe ramatīti ca bhūrisaṅkhātāya mahatiyā paññāya samannāgatattā mahāsatto ‘‘ bhūridatto ’’ ti paññāyittha . Mahatiyā pana nāgiddhiyā samannāgatattā mahiddhiko cāti . Atīte hi imasmiṃyeva kappe bārāṇasirañño putto pitarā raṭṭhato pabbājito vane vasanto aññatarāya nāgamāṇavikāyaP0.116 saṃvāsaṃ kappesi . Tesaṃ saṃvāsamanvāya dve dārakā jāyiṃsu – putto ca dhītā ca . Puttassa ‘‘ sāgarabrahmadatto ’’ ti nāmaṃ kariṃsu dhītāya ‘‘ samuddajā ’’ ti . So aparabhāge pitu accayena bārāṇasiṃ gantvā rajjaṃ kāresi . Atha dhataraṭṭho nāma nāgarājā pañcayojanasatike nāgabhavane nāgarajjaṃ kārento taṃ abhūtavādikena cittacūḷena nāma kacchapena ‘‘ bārāṇasirājā attano dhītaraṃ tuyhaṃ dātukāmo , sā kho pana rājadhītā samuddajā nāma abhirūpā dassanīyā pāsādikā cā ’’ ti kathitaṃ sutvā dhataraṭṭho cattāro nāgamāṇavake pesetvā taṃ dātuṃ anicchantaṃ nāgavibhiṃsikāya bhiṃsāpetvā ‘‘ dammī ’’ ti vutte mahantaṃ paṇṇākāraṃ pesetvā mahatiyā nāgiddhiyā mahantena parivārena tassa dhītaraṃ nāgabhavanaṃ netvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi . Sā aparabhāge dhataraṭṭhaṃ paṭicca sudassano , datto , subhogo , ariṭṭhoti cattāro putte paṭilabhi . Tesu datto bodhisatto , so pubbe vuttanayeneva sakkena tuṭṭhacittena ‘‘ bhūridatto ’’ ti gahitanāmattā ‘‘ bhūridatto ’’ tvevaM0.117 paññāyittha . Atha nesaṃ pitā yojanasatikaṃ yojanasatikaṃ rajjaṃ bhājetvā adāsi . Mahanto yaso ahosi . Soḷasasoḷasanāgakaññāsahassāni parivārayiṃsu . Pitupi ekayojanasatameva rajjaṃ ahosi . Tayo puttā māse māse mātāpitaro passituṃ āgacchanti , bodhisatto pana anvaddhamāsaṃ āgacchati . SoV0.113 ekadivasaṃ virūpakkhamahārājena saddhiṃ sakkassa upaṭṭhānaṃ gato vejayantapāsādaṃ sudhammadevasabhaṃ pāricchattakakoviḷāraṃ paṇḍukambalasilāsanaṃ devaccharāparivāraṃ atimanoharaṃ sakkasampattiṃ disvā ‘‘ ettakamattampi nāgattabhāve ṭhitassa dullabhaṃ , kuto sammāsambodhī ’’ ti nāgattabhāvaṃ jigucchitvā ‘‘ nāgabhavanaṃ gantvā uposathavāsaṃ vasitvā sīlameva paggaṇhissāmi , taṃ bodhiparipācanaṃ hoti , imasmiṃ devaloke uppattikāraṇaṃ bhavissatī ’’ ti cintetvā nāgabhavanaṃ gantvā mātāpitaro āha – ‘‘ ammatātā , ahaṃ uposathakammaṃ karissāmī ’’ ti . Tehi ‘‘ idheva uposathaṃ upavasāhi , bahigatānaṃ nāgānaṃ mahantaṃ bhayan ’’ tiP0.117 vutte ekavāraṃ tathā katvā nāgakaññāhi upadduto punavāre mātāpitūnaṃ anārocetvā attano bhariyaṃ āmantetvā ‘‘ bhadde , ahaṃ manussalokaṃ gantvā yamunātīre mahānigrodharukkho atthi tassa avidūre vammikamatthake bhoge ābhujitvā caturaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ adhiṭṭhāya nipajjitvā ‘‘ uposathakammaṃ karissāmī ’’ ti nāgabhavanato nikkhamitvā tathā karoti . Tena vuttaṃ ‘‘ virūpakkhena mahāraññā , devalokamagañchahan ’’ tiādi . Tattha virūpakkhena mahāraññāti virūpakkhena nāma nāgādhipatimahārājena . Devalokan ti tāvatiṃsadevalokaṃ . Agañchahan ti agañchiṃ , upasaṅkamiṃ ahaṃ .
Passiṃ tvāhan ti addakkhiṃ ahaṃ tu -saddo nipātamatto . Ekantaṃ sukhasamappiteti ekantaṃ accantameva sukhena samaṅgībhūte . Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘ santi , bhikkhave , cha phassāyatanikā nāma saggā . Yāvañcidaṃ , bhikkhave , na sukaraṃ akkhānena pāpuṇituṃ yāva sukhā saggā ’’ tiM0.118 ( ma . ni .3.255) ca .
Taṃsaggagamanatthāyāti tasmiṃ saggasmiṃ uppattivasena gamanatthāya . Sīlabbatan ti sīlasaṅkhātaṃ vataṃ . Atha vā sīlabbatan ti uposathasīlañceva ‘‘ mama cammaṃ cammatthikā harantū ’’ tiādinā attano sarīrāvayavapariccāgasamādiyanasaṅkhātaṃ vatañca .
15. Alampāyanopi mahānubhāvehi osadhehi attano sarīraṃ makkhetvā thokaṃ khāditvā kheḷaṃV0.116 attano kāyasmiṃ paribhāvetvā dibbamantaṃ jappanto bodhisattaṃ upasaṅkamitvā naṅguṭṭhe gahetvā ākaḍḍhitvā sīse daḷhaṃ gaṇhanto mukhamassa vivaritvā osadhaṃ khāditvā mukhe sahakheḷaṃ osiñci . Sucijātiko mahāsatto sīlabhedabhayena akujjhitvā akkhīni na ummīlesi . Atha naṃ osadhamantabalena naṅguṭṭhe gahetvā heṭṭhā sīsaṃ katvā sañcāletvā gahitagocaraṃ chaḍḍāpetvā bhūmiyaṃ dīghaso nipajjāpetvāM0.121 masūrakaṃ maddanto viya hatthehi parimaddi . Aṭṭhīni cuṇṇiyamānāni viya ahesuṃ . Puna naṅguṭṭhe gahetvā dussaṃ pothento viya pothesi . Mahāsatto evarūpaṃP0.121 dukkhaṃ anubhontopi neva kujjhittha . Aññadatthu attano sīlameva āvajjesi . Iti so mahāsattaṃ dubbalaṃ katvā vallīhi peḷaṃ sajjetvā mahāsattaṃ tattha pakkhipi . Sarīraṃ panassa mahantaṃ tattha na pavisati . Atha naṃ paṇhiyā koṭṭento pavesetvā peḷaṃ ādāya ekaṃ gāmaṃ gantvā gāmamajjhe otāretvā ‘‘ nāgassa naccaṃ daṭṭhukāmā āgacchantū ’’ ti saddamakāsi . Sakalagāmavāsino sannipatiṃsu . Tasmiṃ khaṇe alampāyano ‘‘ nikkhama mahānāgā ’’ ti āha . Mahāsatto cintesi – ‘‘ ajja mayā parisaṃ tosentena kīḷituṃ vaṭṭati , evaṃ alampāyano bahudhanaṃ labhitvā tuṭṭho maṃ vissajjessati , yaṃ yaṃ esa maṃ kāreti , taṃ taṃ karissāmī ’’ ti . Atha naṃ so peḷato nikkhamantaṃ ‘‘ mahā hohī ’’ ti āha , so mahā ahosi . ‘‘ Khuddako vaṭṭo viphaṇo ekaphaṇo dviphaṇo yāva sahassaphaṇo ucco nīco dissamānakāyo adissamānakāyo dissamānaupaḍḍhakāyo nīlo pīto lohito odāto mañjiṭṭho hohi , dhūmaṃ vissajjehi , jālasikhaṃ udakañca vissajjehī ’’ ti vutte tena vuttaṃ taṃ taṃ ākāraṃ nimminitvā naccaṃ dassesi . Taṃ disvā manussā acchariyabbhutacittajātā bahuṃ hiraññasuvaṇṇavatthālaṅkārādiṃ adaṃsu . Iti tasmiṃ gāme satasahassamattaṃ labhi . So kiñcāpi mahāsattaṃ gaṇhanto ‘‘ sahassaṃ labhitvā taṃ vissajjessāmī ’’ ti āha . Taṃ pana dhanaṃ labhitvā ‘‘ gāmakepi tāva mayā ettakaṃ dhanaṃ laddhaṃ , nagare kira bahudhanaṃ labhissāmī ’’ ti dhanalobhena na muñci . So tasmiṃ gāme kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā ratanamayaṃ peḷaṃ kāretvā tattha mahāsattaṃ pakkhipitvā sukhayānakaṃ āruyha mahantena parivārenaP0.122 gāmanigamarājadhānīsu taṃ kīḷāpetvā bārāṇasiṃ pāpuṇi , nāgarājassa madhulājaṃ deti , abaddhasattuñca deti . So gocaraṃ na gaṇhi avissajjanabhayena . Gocaraṃ agaṇhantampi ca naṃ cattāro nagaradvāre ādiṃ katvā tattha tattha māsamattaṃ kīḷāpesi .
Tena vuttaṃ ‘‘ saṃsito akataññunā ’’ tiādi . TatthaM0.122V0.117 saṃsitoti eso nāgo amukassa nigrodharukkhassa samīpe vammikamatthake sayitoti evaṃ ṭhānaṃ dassetvā kathito . Akataññunāti attanā kataṃ upakāraṃ ajānantena mittadubbhinā nesādabrāhmaṇenāti adhippāyo . Alampāyanoti alampāyanavijjāparijappanena ‘‘ alampāyano ’’ ti evaṃ laddhanāmo ahituṇḍikabrāhmaṇo . Mamaggahīti maṃ aggahesi . Kīḷeti maṃ tahiṃ tahin ti tattha tattha gāmanigamarājadhānīsu attano jīvikatthaṃ maṃ kīḷāpeti .
Evaṃ pana cintetvā mahāpuriso dūratova upāhanā orohitvā vegena upasaṅkamitvā vanditvā ‘‘ bhante , mayhaṃ anuggahatthāya imaṃ rukkhamūlaṃ upagacchathā ’’ ti vatvā tasmiṃ rukkhamūlaṃ upasaṅkamante tattha vālukaṃ ussāpetvā uttarāsaṅgaṃ paññāpetvā paccekabuddhe tattha nisinne vanditvā vāsitaparissāvitena udakena tassa pāde dhovitvā , gandhatelena makkhetvā , attano upāhanaṃ puñchitvā , gandhatelena makkhetvā , tassa pāde paṭimuñcitvā ‘‘ bhante , imaṃ upāhanaṃ āruyha , imaṃ chattaṃ matthake katvā gacchathā ’’ ti chattupāhanaṃ adāsi . Sopissa anuggahatthāya taṃ gahetvā pasādasaṃvaḍḍhanatthaṃ passantasseva vehāsaṃ uppatitvā gandhamādanaṃ agamāsi . Tena vuttaṃ –
17. Tiṇatopi lahuko mamāti attano jīvitapariccāgo tiṇasalākapariccāgatopi lahuko hutvā mama upaṭṭhātīti attho .
Pathavīuppatanaṃ viyāti sīlavītikkamo pana catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalāya mahāpathaviyā parivattanaṃ viya tatopi taṃ bhāriyataraṃ hutvā mayhaṃ upaṭṭhātīti dasseti .
18. KintiV0.175 ?
Sīsaṃ tattheva chinditvāti yasmiṃ ṭhāne taṃ kumāraṃ passatha , tattheva tassa sīsaṃ chinditvā sarīrañcassa katvāna catukhaṇḍikaṃ caturo khaṇḍe katvā rathiyā rathiyaṃ nīyantā vīthito vīthiṃ vikkhipantā dassetha . Kasmā ? Sā gati jaṭilahīḷitāti yehi ayaṃ jaṭilo hīḷito , tesaṃ jaṭilahīḷitānaṃ sā gati sā nipphatti so vipākoti . Jaṭilahīḷitāti vā jaṭilahīḷanahetu sā tassa nipphattīti evañcettha attho daṭṭhabbo .
19. Idāni yadatthaṃ attano jīvitampi pariccajitvā tadā sīlameva rakkhitaṃ , tāya ca sīlarakkhāya tathā anatthakārakesu nesādaalampāyanabrāhmaṇesu cittassa aññathattaṃP0.123 na kataṃ , taṃ dassetuṃ ‘‘ api cā ’’ ti osānagāthamāha . Taṃ heṭṭhā vuttatthameva .
Evaṃ pana mahāsatte ahituṇḍikahatthagate tassa mātā dussupinaṃ disvā puttañca tattha apassantī sokābhibhūtā ahosi . Athassā jeṭṭhaputto sudassano taṃ pavattiṃ sutvā subhogaṃ ‘‘ himavantaṃ gantvā pañcasu mahānadīsu sattasu mahāsaresu bhūridattaṃ upadhāretvā ehī ’’ ti pahiṇi . Kāṇāriṭṭhaṃ ‘‘ devalokaṃ gantvā sace devatāhi dhammaṃ sotukāmāhi bhūridatto tattha nīto , tato naṃ ānehī ’’ ti pahiṇi . Sayaṃ pana ‘‘ manussaloke gavesissāmī ’’ ti tāpasavesena nāgabhavanatoM0.123 nikkhami . Accimukhī nāmassa vemātikā bhaginī bodhisatte adhimattasinehā taṃ anubandhi . Taṃ maṇḍūkacchāpiṃ katvā jaṭantare pakkhipitvā mahāsattassa uposathakaraṇaṭṭhānaṃ ādiṃ katvā sabbattha gavesanto anukkamena bārāṇasiṃ patvā rājadvāraṃ agamāsi . Tadā alampāyano rājaṅgaṇe mahājanassa majjhe rañño bhūridattassa kīḷaṃ dassetuṃ peḷaṃ vivaritvā ‘‘ ehi mahānāgā ’’ ti saññamadāsi . MahāsattoV0.118 sīsaṃ nīharitvā olokento jeṭṭhabhātikaṃ disvā peḷato nikkhamma tadabhimukho pāyāsi . Mahājano bhīto paṭikkami . So gantvā taṃ abhivādetvā nivattitvā peḷameva pāvisi . Alampāyano ‘‘ iminā ayaṃ tāpaso daṭṭho ’’ ti saññāya ‘‘ mā bhāyi , mā bhāyī ’’ ti āha . Sudassano ‘‘ ayaṃ nāgo mayhaṃ kiṃ karissati , mayā sadiso ahituṇḍiko nāma natthī ’’ ti tena vādappaṭivādaṃ samuṭṭhāpetvā ‘‘ tvaṃ imaṃ nāgaṃ gahetvā gajjasi , ahaṃ taṃ imāya maṇḍūkacchāpiyā icchanto nāsayissāmī ’’ ti bhaginiṃ pakkositvā hatthaṃ pasāresi . Sā tassa saddaṃ sutvā jaṭantare nipannā tikkhattuṃ maṇḍūkavassitaṃ vassitvā nikkhamitvā aṃsakūṭe nisīditvā uppatitvā tassa hatthatale tīṇi visabindūni pātetvā puna tassa jaṭantarameva pāvisi . Sudassano visabinduṃ dassetvā ‘‘ idaṃ binduṃ sace pathaviyaṃ pātessati , osadhitiṇavanappatayo sabbe nassissanti . Sace ākāse khipissati , sattavassāni devo na vassissati . Sace udake pātessati , yāvatā tattha udakajātā pāṇā sabbe mareyyun ’’ tiP0.124 vatvā rājānaṃ saddahāpetuṃ tayo āvāṭe khaṇāpetvā ekaṃ nānābhesajjānaṃ pūresi , dutiyaṃ gomayassa , tatiyaṃ dibbosadhānañceva pūretvā majjhe āvāṭe visabinduṃ pakkhipi . Taṅkhaṇaññeva dhūmāyitvā jālā uṭṭhahi . Sā gantvā gomayāvāṭaṃ gaṇhi . Tatopi jālā uṭṭhāya dibbosadhapuṇṇaṃ gahetvā dibbosadhāni jhāpetvā nibbāyi . Alampāyanaṃ tattha āvāṭassa avidūre ṭhitaṃ usumā pharitvā sarīracchaviṃ uppāṭetvā gatā . Setakuṭṭhī ahosi . So bhayatajjito ‘‘ nāgarājānaṃ vissajjemī ’’ ti tikkhattuṃ vācaṃ nicchāresi . Taṃ sutvā bodhisatto ratanapeḷāya nikkhamitvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃM0.124 attabhāvaṃ māpetvā devalīḷāya ṭhito . Sudassano ca accimukhī ca tatheva aṭṭhaṃsu . Tato sudassano attano bhāgineyyabhāvaṃ rañño ārocesi . Taṃ sutvā rājā te āliṅgitvā sīse cumbitvā antepuraṃ netvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ katvā bhūridattena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto ‘‘ tāta , evaṃ mahānubhāvaṃ taṃ alampāyano kathaṃ gaṇhī ’’ ti pucchi . So sabbaṃ vitthārena kathetvā ‘‘ mahārāja , raññā nāma iminā niyāmena rajjaṃ kāretuṃ vaṭṭatī ’’ ti mātulassa dhammaṃ desesi . Atha sudassano ‘‘ mātula , mama mātā bhūridattaṃ apassantī kilamati , na sakkā amhehi idha papañcaṃ kātun ’’ ti mātulaṃ āpucchitvā bhūridattaaccimukhīhi saddhiṃ nāgabhavanameva gato . AthaV0.119 tattha mahāpuriso gilānaseyyāya nipanno gilānapucchanatthaṃ āgatāya mahatiyā nāgaparisāya vede ca yaññe ca brāhmaṇe ca sambhāvetvā kāṇāriṭṭhe kathente taṃ vādaṃ bhinditvā nānānayehi dhammaṃ desetvā sīlasampadāyaP0.125 diṭṭhisampadāya ca patiṭṭhāpetvā yāvajīvaṃ sīlāni rakkhitvā uposathakammaṃ katvā āyupariyosāne saggapuraṃ pūresi . Tadā mātāpitaro mahārājakulāni ahesuṃ . Nesādabrāhmaṇo devadatto , somadatto ānando , accimukhī uppalavaṇṇā , sudassano sāriputto , subhogo mahāmoggallāno , kāṇāriṭṭho sunakkhatto , bhūridatto lokanātho . Tassa idhāpi sesapāramiyo heṭṭhā vuttanayeneva niddhāretabbā . Idhāpi yojanasatike attano nāgabhavanaṭṭhāne soḷasahi nāgakaññāsahassehi cittarūpaṃ viya paricāriyamāno devalokasampattisadise nāgalokissariye ṭhitopi issariyamadaṃ akatvā anvaddhamāsaṃ mātāpituupaṭṭhānaṃ , kule jeṭṭhāpacāyanaṃ , sakalāya nāgaparisāya cātumahārājikaparisāya tāvatiṃsaparisāya ca samuṭṭhitapañhānaṃ taṃtaṃparisamajjhe kumudanālakalāpaṃ viya sunisitasatthena attano paññāsatthena tāvadeva pacchinditvā tesaṃ cittānukūladhammadesanā , vuttappakāraṃ bhogasampattiṃ pahāya attano sarīrajīvitanirapekkhaṃ caturaṅgasamannāgataṃ uposathādhiṭṭhānaṃ , tattha ca paṭiññāya visaṃvādanabhayenaM0.125 ahituṇḍikahatthagamanaṃ , tasmiñca mukhe visamissakheḷapātanaṃ naṅguṭṭhe gahetvā āviñchanaṃ kaḍḍhanaṃ bhūmiyaṃ ghaṃsanaṃ maddanaṃ pothananti evamādiṃ nānappakāravippakāraṃ karontepi evarūpaṃ mahādukkhaṃ anubhavatopi kujjhitvā olokanamattena taṃ chārikaṃ kātuṃ samatthassāpi sīlapāramiṃ āvajjitvā sīlakhaṇḍanabhayena īsakampi cittassa vikārābhāvo , dhanaṃ labhāpemīti vā tassa cittānuvattanaṃ , subhogena punānītassa akataññuno mittadubbhissa nesādabrāhmaṇassa sīlaṃ anadhiṭṭhahitvāpi akujjhanaṃ , kāṇāriṭṭhena kathitaṃ micchāvādaṃ bhinditvā anekapariyāyena dhammaṃ bhāsitvā nāgaparisāya sīlesu sammādiṭṭhiyañca patiṭṭhāpananti evamādayo bodhisattassa guṇānubhāvā vibhāvetabbā . TenetaṃP0.126 vuccati – ‘‘ evaṃ acchariyā hete … pe … dhammassa anudhammato ’’ ti . Bhūridattacariyāvaṇṇanā niṭṭhitā .