83. Dasame
M0.229 yadā homi , maccharājā mahāsareti atīte macchayoniyaṃ nibbattitvā kosalaraṭṭhe sāvatthiyaṃ jetavane pokkharaṇiṭṭhāneP0.237 valligahanaparikkhitte ekasmiṃ mahāsare macchānaṃ catūhi saṅgahavatthūhi rañjanato yadā ahaṃ rājā homi , macchagaṇaparivuto tattha paṭivasāmi tadā .Uṇheti uṇhakāle gimhasamaye .
Sūriyasantāpeti ādiccasantāpena .
Sare udaka khīyathāti tasmiṃ sare udakaṃ khīyittha chijjittha .
Tasmiñhi raṭṭhe tadā devo na vassi , sassāni milāyiṃsu , vāpiādīsu udakaṃ parikkhayaṃ pariyādānaṃ agamāsi , macchakacchapā kalalagahanaṃ pavisiṃsu .
Tasmimpi sare macchā kaddamagahanaṃ pavisitvā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne nilīyiṃsu .
84. Tatoti tato udakaparikkhayato aparabhāge .
Kulalasenakāti kulalāceva senā ca .
Bhakkhayanti divārattiṃ , macche upanisīdiyāti tattha tattha kalalapiṭṭhe upanisīditvā kalalagahanaṃ pavisitvā nipanne macche kākā vā itare vā divā ceva rattiñca kaṇayaggasadisehi tuṇḍehi koṭṭetvā koṭṭetvā nīharitvā vipphandamāne bhakkhayanti .
Tena vuttaṃ ‘‘ evaṃ cintesahan ’’ tiādi .
Tattha
V0.216 saha ñātīhi pīḷitoti mayhaṃ ñātīhi saddhiṃ tena udakaparikkhayena pīḷito .
Sahāti vā nipātamattaṃ .
Mahākāruṇikatāya tena byasanena dukkhitehi ñātīhi kāraṇabhūtehi pīḷito , ñātisaṅghadukkhadukkhitoti attho . 86. Dhammatthan ti
M0.230 dhammabhūtaṃ atthaṃ , dhammato vā anapetaṃ atthaṃ .Kiṃ taṃ ?
Saccaṃ .
Addasapassayan ti mayhaṃ ñātīnañca apassayaṃ addasaṃ .
Atikkhayan ti mahāvināsaṃ .
87. Saddhamman ti sataṃ sādhūnaṃ buddhādīnaṃ
P0.238 ekassāpi pāṇino ahiṃsanasaṅkhātaṃ dhammaṃ .
Anussaritvā .
Paramatthaṃ vicintayan ti taṃ kho pana paramatthaṃ saccaṃ aviparītasabhāvaṃ katvā cintayanto .
Yaṃ loke dhuvasassatan ti yadetaṃ buddhapaccekabuddhasāvakānaṃ ekassāpi pāṇino ahiṃsanaṃ , taṃ sabbakālaṃ tathabhāvena dhuvaṃ sassataṃ vicintayaṃ saccakiriyaṃ akāsinti sambandho . 88. Idāni taṃ dhammaṃ mahāsatto attani vijjamānaṃ gahetvā saccavacanaṃ payojetukāmo kālavaṇṇaṃ kaddamaṃ dvidhā viyūhitvā añjanarukkhasāraghaṭikavaṇṇamahāsarīro sudhotalohitakamaṇisadisāni akkhīni ummīletvā ākāsaṃ ullokento ‘‘ yato sarāmi attānan ’’ ti gāthamāha .
Tattha yato sarāmi attānan ti yato paṭṭhāya ahaṃ attabhāvasaṅkhātaṃ attānaṃ sarāmi anussarāmi .
Yato pattosmi viññutan ti yato paṭṭhāya tāsu tāsu itikattabbatāsu viññutaṃ vijānanabhāvaṃ pattosmi , uddhaṃ ārohanavasena ito yāva mayhaṃ kāyavacīkammānaṃ anussaraṇasamatthatā viññutappatti eva , etthantare samānajātikānaṃ khādanaṭṭhāne nibbattopi taṇḍulakaṇappamāṇampi macchaṃ mayā na khāditapubbaṃ , aññampi kañci pāṇaṃ sañcicca hiṃsitaṃ bādhitaṃ nābhijānāmi , pageva jīvitā voropitaṃ .
89. Etena saccavajjenāti ‘‘ yadetaṃ mayā kassaci pāṇassa ahiṃsanaṃ vuttaṃ , sace etaṃ saccaṃ tathaṃ aviparītaṃ , etena saccavacanena pajjunno megho abhivassatu , ñātisaṅghaṃ me dukkhā pamocetū ’’ ti vatvā puna attano paricārikaceṭakaṃ āṇāpento viya pajjunnaṃ devarājānaṃ ālapanto ‘‘ abhitthanayā ’’ ti gāthamāha .
Tattha abhitthanaya pajjunnāti pajjunno vuccati megho , ayaṃ pana meghavasena laddhanāmaṃ vassavalāhakadevarājānaṃ
V0.217 ālapati .
Ayaṃ hissa adhippāyoM0.231 – devo nāma anabhitthanayanto vijjulatā anicchārento pavassantopi na sobhati , tasmā tvaṃ abhitthanayanto vijjulatā nicchārento vassāpehīti .
Nidhiṃ kākassa nāsayāti kākā kalalaṃ pavisitvā ṭhite macche tuṇḍena koṭṭetvā nīharitvā khādantiP0.239 , tasmā tesaṃ antokalale macchā ‘‘ nidhī ’’ ti vuccanti .
Taṃ kākasaṅghassa nidhiṃ devaṃ vassāpento udakena paṭicchādetvā nāsehi .
Kākaṃ sokāya randhehīti kākasaṅgho imasmiṃ mahāsare udakena puṇṇe macche alabhamāno socissati , taṃ kākagaṇaṃ tvaṃ imaṃ kaddamaṃ pūrento sokāya randhehi , sokassatthāya pana vassāpayatha , yathā antonijjhānalakkhaṇaṃ sokaṃ pāpuṇāti , evaṃ karohīti attho .
Macche sokā pamocayāti mama ñātake sabbeva macche imamhā maraṇasokā pamocehi .
‘‘ Mañca sokā pamocayā ’’ ti ( jā .1.1.75) jātake paṭhanti .
Tattha ca -kāro sampiṇḍanattho , mañca mama ñātake cāti sabbeva maraṇasokā pamocehi ( jā . aṭṭha .1.1.75).
Macchānañhi anudakabhāvena paccatthikānaṃ ghāsabhāvaṃ gacchāmāti mahāmaraṇasoko , mahāsattassa pana tesaṃ anayabyasanaṃ paṭicca karuṇāyato karuṇāpatirūpamukhena sokasambhavo veditabbo .
Evaṃ bodhisatto attano paricārikaceṭakaṃ āṇāpento viya pajjunnaṃ ālapitvā sakale kosalaraṭṭhe mahāvassaṃ vassāpesi .
Mahāsattassa hi sīlatejena saccakiriyāya samakālameva sakkassa paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi .
So ‘‘ kiṃ nu kho ’’ ti āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā vassavalāhakadevarājānaṃ pakkosāpetvā ‘‘ tāta , mahāpuriso maccharājā ñātīnaṃ maraṇasokena vassāpanaṃ icchati , sakalaṃ kosalaraṭṭhaṃ ekameghaṃ katvā vassāpehī ’’ ti āha .
So ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā ekaṃ valāhakaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā meghagītaṃ gāyanto pācīnalokadhātuabhimukho pakkhandi .
Pācīnadisābhāge khalamaṇḍalamattaṃ ekaṃ meghamaṇḍalaṃ uṭṭhāya satapaṭalaṃ sahassapaṭalaṃ hutvā abhitthanayantaṃ vijjulatā nicchārentaṃ adhomukhaṭhapitaudakakumbhākārena vissandamānaṃ sakalaṃ kosalaraṭṭhaṃ mahoghenaM0.232 ajjhotthari .
Devo acchinnadhāraṃ vassanto muhutteneva taṃ mahāsaraṃ pūresi .
Macchā maraṇabhayato mucciṃsu .
KākādayoP0.240 apatiṭṭhā ahesuṃ .
Na kevalaṃ macchā eva , manussāpi vividhasassāni sampādentā catuppadādayopīti sabbepi vassūpajīvino kāyikacetasikadukkhato mucciṃsu .
Tena vuttaṃ – 91. Katvā vīriyamuttaman ti deve avassante kiṃ kātabbanti kosajjaṃ anāpajjitvā ñātatthacariyāsampādanamukhena mahato sattanikāyassa hitasukhanipphādanaṃ uttamaṃ vīriyaṃ katvā .
Saccatejabalassito mama saccānubhāvabalasannissito hutvā tadā mahāmeghaṃ vassāpesiṃ .
Yasmā cetadevaṃ , tasmā ‘‘ saccena me samo natthi , esā me saccapāramī ’’ ti mahāmaccharājakāle attano saccapāramiyā anaññasādhāraṇabhāvaṃ dassesi dhammarājā .
Evaṃ mahāsatto mahākaruṇāya samussāhitahadayo sakalaraṭṭhe mahāvassaṃ vassāpanavasena mahājanaṃ maraṇadukkhato mocetvā jīvitapariyosāne yathākammaṃ gato .
Tadā pajjunno ānandatthero ahosi , macchagaṇā buddhaparisā , maccharājā lokanātho .
Tassa heṭṭhā vuttanayeneva sesapāramiyopi niddhāretabbā .
Tathā attano samānajātikānaṃ khādanaṭṭhāne macchayoniyaṃ nibbattitvā taṇḍulakaṇamattampi macchaṃ ādiṃ katvā kassacipi pāṇino akhādanaṃ , tiṭṭhatu khādanaṃ ekasattassapi aviheṭhanaṃ , tathā saccakaraṇena devassa vassāpanaṃ , udake parikkhīṇe kalalagahane nimujjanavasena attanā anubhavamānaṃ dukkhaṃ vīrabhāvena agaṇetvā ñātisaṅghasseva taṃ dukkhaṃ attano hadaye katvā asahantassa sabbabhāvena karuṇāyanā , tathā ca paṭipattīti evamādayo guṇānubhāvā vibhāvetabbāti .
Maccharājacariyāvaṇṇanā niṭṭhitā .