Issues
Select Version
Cariyāpiṭakapāḷi

10. Maccharājacariyā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

83. DasameM0.229 yadā homi , maccharājā mahāsareti atīte macchayoniyaṃ nibbattitvā kosalaraṭṭhe sāvatthiyaṃ jetavane pokkharaṇiṭṭhāneP0.237 valligahanaparikkhitte ekasmiṃ mahāsare macchānaṃ catūhi saṅgahavatthūhi rañjanato yadā ahaṃ rājā homi , macchagaṇaparivuto tattha paṭivasāmi tadā .
Uṇheti uṇhakāle gimhasamaye . Sūriyasantāpeti ādiccasantāpena . Sare udaka khīyathāti tasmiṃ sare udakaṃ khīyittha chijjittha . Tasmiñhi raṭṭhe tadā devo na vassi , sassāni milāyiṃsu , vāpiādīsu udakaṃ parikkhayaṃ pariyādānaṃ agamāsi , macchakacchapā kalalagahanaṃ pavisiṃsu . Tasmimpi sare macchā kaddamagahanaṃ pavisitvā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne nilīyiṃsu .
84. Tatoti tato udakaparikkhayato aparabhāge .
Kulalasenakāti kulalāceva senā ca .
Bhakkhayanti divārattiṃ , macche upanisīdiyāti tattha tattha kalalapiṭṭhe upanisīditvā kalalagahanaṃ pavisitvā nipanne macche kākā vā itare vā divā ceva rattiñca kaṇayaggasadisehi tuṇḍehi koṭṭetvā koṭṭetvā nīharitvā vipphandamāne bhakkhayanti .
Tena vuttaṃ ‘‘ evaṃ cintesahan ’’ tiādi .
TatthaV0.216 saha ñātīhi pīḷitoti mayhaṃ ñātīhi saddhiṃ tena udakaparikkhayena pīḷito . Sahāti vā nipātamattaṃ . Mahākāruṇikatāya tena byasanena dukkhitehi ñātīhi kāraṇabhūtehi pīḷito , ñātisaṅghadukkhadukkhitoti attho .
86. Dhammatthan tiM0.230 dhammabhūtaṃ atthaṃ , dhammato vā anapetaṃ atthaṃ .
Kiṃ taṃ ? Saccaṃ . Addasapassayan ti mayhaṃ ñātīnañca apassayaṃ addasaṃ . Atikkhayan ti mahāvināsaṃ .
87. Saddhamman ti sataṃ sādhūnaṃ buddhādīnaṃP0.238 ekassāpi pāṇino ahiṃsanasaṅkhātaṃ dhammaṃ . Anussaritvā . Paramatthaṃ vicintayan ti taṃ kho pana paramatthaṃ saccaṃ aviparītasabhāvaṃ katvā cintayanto . Yaṃ loke dhuvasassatan ti yadetaṃ buddhapaccekabuddhasāvakānaṃ ekassāpi pāṇino ahiṃsanaṃ , taṃ sabbakālaṃ tathabhāvena dhuvaṃ sassataṃ vicintayaṃ saccakiriyaṃ akāsinti sambandho .
88. Idāni taṃ dhammaṃ mahāsatto attani vijjamānaṃ gahetvā saccavacanaṃ payojetukāmo kālavaṇṇaṃ kaddamaṃ dvidhā viyūhitvā añjanarukkhasāraghaṭikavaṇṇamahāsarīro sudhotalohitakamaṇisadisāni akkhīni ummīletvā ākāsaṃ ullokento ‘‘ yato sarāmi attānan ’’ ti gāthamāha .
Tattha yato sarāmi attānan ti yato paṭṭhāya ahaṃ attabhāvasaṅkhātaṃ attānaṃ sarāmi anussarāmi . Yato pattosmi viññutan ti yato paṭṭhāya tāsu tāsu itikattabbatāsu viññutaṃ vijānanabhāvaṃ pattosmi , uddhaṃ ārohanavasena ito yāva mayhaṃ kāyavacīkammānaṃ anussaraṇasamatthatā viññutappatti eva , etthantare samānajātikānaṃ khādanaṭṭhāne nibbattopi taṇḍulakaṇappamāṇampi macchaṃ mayā na khāditapubbaṃ , aññampi kañci pāṇaṃ sañcicca hiṃsitaṃ bādhitaṃ nābhijānāmi , pageva jīvitā voropitaṃ .
89. Etena saccavajjenāti ‘‘ yadetaṃ mayā kassaci pāṇassa ahiṃsanaṃ vuttaṃ , sace etaṃ saccaṃ tathaṃ aviparītaṃ , etena saccavacanena pajjunno megho abhivassatu , ñātisaṅghaṃ me dukkhā pamocetū ’’ ti vatvā puna attano paricārikaceṭakaṃ āṇāpento viya pajjunnaṃ devarājānaṃ ālapanto ‘‘ abhitthanayā ’’ ti gāthamāha .
Tattha abhitthanaya pajjunnāti pajjunno vuccati megho , ayaṃ pana meghavasena laddhanāmaṃ vassavalāhakadevarājānaṃV0.217 ālapati . Ayaṃ hissa adhippāyoM0.231 – devo nāma anabhitthanayanto vijjulatā anicchārento pavassantopi na sobhati , tasmā tvaṃ abhitthanayanto vijjulatā nicchārento vassāpehīti . Nidhiṃ kākassa nāsayāti kākā kalalaṃ pavisitvā ṭhite macche tuṇḍena koṭṭetvā nīharitvā khādantiP0.239 , tasmā tesaṃ antokalale macchā ‘‘ nidhī ’’ ti vuccanti . Taṃ kākasaṅghassa nidhiṃ devaṃ vassāpento udakena paṭicchādetvā nāsehi . Kākaṃ sokāya randhehīti kākasaṅgho imasmiṃ mahāsare udakena puṇṇe macche alabhamāno socissati , taṃ kākagaṇaṃ tvaṃ imaṃ kaddamaṃ pūrento sokāya randhehi , sokassatthāya pana vassāpayatha , yathā antonijjhānalakkhaṇaṃ sokaṃ pāpuṇāti , evaṃ karohīti attho . Macche sokā pamocayāti mama ñātake sabbeva macche imamhā maraṇasokā pamocehi . ‘‘ Mañca sokā pamocayā ’’ ti ( jā .1.1.75) jātake paṭhanti . Tattha ca -kāro sampiṇḍanattho , mañca mama ñātake cāti sabbeva maraṇasokā pamocehi ( jā . aṭṭha .1.1.75). Macchānañhi anudakabhāvena paccatthikānaṃ ghāsabhāvaṃ gacchāmāti mahāmaraṇasoko , mahāsattassa pana tesaṃ anayabyasanaṃ paṭicca karuṇāyato karuṇāpatirūpamukhena sokasambhavo veditabbo . Evaṃ bodhisatto attano paricārikaceṭakaṃ āṇāpento viya pajjunnaṃ ālapitvā sakale kosalaraṭṭhe mahāvassaṃ vassāpesi . Mahāsattassa hi sīlatejena saccakiriyāya samakālameva sakkassa paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi . So ‘‘ kiṃ nu kho ’’ ti āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā vassavalāhakadevarājānaṃ pakkosāpetvā ‘‘ tāta , mahāpuriso maccharājā ñātīnaṃ maraṇasokena vassāpanaṃ icchati , sakalaṃ kosalaraṭṭhaṃ ekameghaṃ katvā vassāpehī ’’ ti āha . So ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā ekaṃ valāhakaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā meghagītaṃ gāyanto pācīnalokadhātuabhimukho pakkhandi . Pācīnadisābhāge khalamaṇḍalamattaṃ ekaṃ meghamaṇḍalaṃ uṭṭhāya satapaṭalaṃ sahassapaṭalaṃ hutvā abhitthanayantaṃ vijjulatā nicchārentaṃ adhomukhaṭhapitaudakakumbhākārena vissandamānaṃ sakalaṃ kosalaraṭṭhaṃ mahoghenaM0.232 ajjhotthari . Devo acchinnadhāraṃ vassanto muhutteneva taṃ mahāsaraṃ pūresi . Macchā maraṇabhayato mucciṃsu . KākādayoP0.240 apatiṭṭhā ahesuṃ . Na kevalaṃ macchā eva , manussāpi vividhasassāni sampādentā catuppadādayopīti sabbepi vassūpajīvino kāyikacetasikadukkhato mucciṃsu . Tena vuttaṃ –
91. Katvā vīriyamuttaman ti deve avassante kiṃ kātabbanti kosajjaṃ anāpajjitvā ñātatthacariyāsampādanamukhena mahato sattanikāyassa hitasukhanipphādanaṃ uttamaṃ vīriyaṃ katvā . Saccatejabalassito mama saccānubhāvabalasannissito hutvā tadā mahāmeghaṃ vassāpesiṃ . Yasmā cetadevaṃ , tasmā ‘‘ saccena me samo natthi , esā me saccapāramī ’’ ti mahāmaccharājakāle attano saccapāramiyā anaññasādhāraṇabhāvaṃ dassesi dhammarājā .
Evaṃ mahāsatto mahākaruṇāya samussāhitahadayo sakalaraṭṭhe mahāvassaṃ vassāpanavasena mahājanaṃ maraṇadukkhato mocetvā jīvitapariyosāne yathākammaṃ gato . Tadā pajjunno ānandatthero ahosi , macchagaṇā buddhaparisā , maccharājā lokanātho . Tassa heṭṭhā vuttanayeneva sesapāramiyopi niddhāretabbā . Tathā attano samānajātikānaṃ khādanaṭṭhāne macchayoniyaṃ nibbattitvā taṇḍulakaṇamattampi macchaṃ ādiṃ katvā kassacipi pāṇino akhādanaṃ , tiṭṭhatu khādanaṃ ekasattassapi aviheṭhanaṃ , tathā saccakaraṇena devassa vassāpanaṃ , udake parikkhīṇe kalalagahane nimujjanavasena attanā anubhavamānaṃ dukkhaṃ vīrabhāvena agaṇetvā ñātisaṅghasseva taṃ dukkhaṃ attano hadaye katvā asahantassa sabbabhāvena karuṇāyanā , tathā ca paṭipattīti evamādayo guṇānubhāvā vibhāvetabbāti . Maccharājacariyāvaṇṇanā niṭṭhitā .