40. Chaṭṭhe mithilāyaṃ puruttameti mithilānāmake videhānaṃ uttamanagare .

Nimi nāma mahārājāti nemiṃ ghaṭento viya uppanno ‘‘ nimī ’’ ti laddhanāmo , mahantehi dānasīlādiguṇavisesehi mahatā caM0.53 rājānubhāvena samannāgatattā mahanto rājāti mahārājā . Paṇḍito kusalatthikoti attano ca paresañca puññatthiko . Atīte kira videharaṭṭhe mithilānagare amhākaṃ bodhisattoP0.52 maghadevo nāma rājā ahosi . So caturāsīti vassasahassāni kumārakīḷaṃ kīḷitvā caturāsīti vassahassāni uparajjaṃ kāretvā caturāsīti vassasahassāni rajjaṃ kārento ‘‘ yadā me sirasmiṃ palitāni passeyyāsi , tadā me āroceyyāsī ’’ ti kappakassa vatvā aparabhāge tena palitāni disvā ārocite suvaṇṇasaṇḍāsena uddharāpetvā hatthe patiṭṭhāpetvā palitaṃ oloketvā ‘‘ pātubhūto kho mayhaṃ devadūto ’’ ti saṃvegajāto ‘‘ idāni mayā pabbajituṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā satasahassuṭṭhānakaṃ gāmavaraṃ kappakassa datvā jeṭṭhakumāraṃ pakkosāpetvā tassa – ‘‘ Uttamaṅgaruhā mayhaṃ , ime jātā vayoharā ; Pātubhūtā devadūtā , pabbajjāsamayo mamā ’’ ti .( jā .1.1.9)– VatvāV0.51 sādhukaṃ rajje samanusāsitvā yadipi attano aññānipi caturāsīti vassasahassāni āyu atthi , evaṃ santepi maccuno santike ṭhitaṃ viya attānaṃ maññamāno saṃviggahadayo pabbajjaṃ roceti . Tena vuttaṃ – ‘‘ Sirasmiṃ palitaṃ disvā , maghadevo disampati ; Saṃvegaṃ alabhī dhīro , pabbajjaṃ samarocayī ’’ ti .( ma . ni . aṭṭha .2.309); So puttaṃ ‘‘ imināva nīhārena vatteyyāsi yathā mayā paṭipannaṃ , mā kho tvaṃ antimapuriso ahosī ’’ ti ovaditvā nagarā nikkhamma bhikkhupabbajjaṃ pabbajitvā caturāsīti vassasahassāni jhānasamāpattīhi vītināmetvā āyupariyosāne brahmalokaparāyano ahosi . Puttopissa bahūni vassasahassāni dhammena rajjaṃ kāretvā teneva upāyena pabbajitvā brahmalokaparāyano ahosi . Tathā tassa putto , tathā tassa puttoti evaṃ dvīhi ūnāni caturāsīti khattiyasahassāni sīse palitaṃ disvāva pabbajitāni . Atha bodhisatto brahmaloke ṭhitova ‘‘ pavattati nu kho mayā manussaloke kataṃ kalyāṇaṃ na pavattatī ’’ ti āvajjento addasaM0.54 ‘‘ ettakaṃ addhānaṃ pavattaṃ , idāni nappavattissatī ’’ ti . So ‘‘ na kho panāhaṃ mayhaṃ paveṇiyā ucchijjituṃ dassāmī ’’ ti attano vaṃse jātarañño eva aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhitvā attano vaṃsassa nemiṃ ghaṭento viya nibbatto . Tena vuttaṃ ‘‘ nemiṃ ghaṭento viya uppannotiP0.53 nimīti laddhanāmo ’’ ti . Tassa hi nāmaggahaṇadivase pitarā ānītā lakkhaṇapāṭhakā . Lakkhaṇāni oloketvā ‘‘ mahārāja , ayaṃ kumāro tumhākaṃ vaṃsaṃ paggaṇhāti , pitupitāmahehipi mahānubhāvo mahāpuñño ’’ ti byākariṃsu . Taṃ sutvā rājā yathāvuttenatthena ‘‘ nimī ’’ tissa nāmaṃ akāsi , so daharakālato paṭṭhāya sīle uposathakamme ca yuttappayutto ahosi . Athassa pitā purimanayeneva palitaṃ disvā kappakassa gāmavaraṃ datvā puttaṃ rajje samanusāsitvā nagarā nikkhamma pabbajitvā jhānāni nibbattetvā brahmalokaparāyano ahosi . Nimirājā pana dānajjhāsayatāya catūsu nagaradvāresu nagaramajjhe cāti pañca dānasālāyo kāretvā mahādānaṃ pavattesi . Ekekāya dānasālāya satasahassaṃ satasahassaṃ katvā devasikaṃ pañcasatasahassāni pariccaji , pañca sīlāni rakkhi , pakkhadivasesu uposathakammaṃ samādiyiV0.52 , mahājanampi dānādīsu puññesu samādapesi , saggamaggaṃ ācikkhi , nirayabhayena tajjesi , pāpato nivāresi . Tassa ovāde ṭhatvā mahājano dānādīni puññāni katvā tato cuto devaloke nibbatti , devaloko paripūri , nirayo tuccho viya ahosi . Tadā pana attano dānajjhāsayassa uḷārabhāvaṃ savisesaṃ dānapāramiyā pūritabhāvañca pavedento satthā –

41.

‘‘ Tadāhaṃ māpayitvāna , catussālaṃ catummukhaṃ ; Tattha dānaṃ pavattesiṃ , migapakkhinarādinan ’’ ti . – ādimāha ; Tattha tadāti tasmiṃ nimirājakāle . Māpayitvānāti kārāpetvā . Catussālan ti catūsu disāsu sambandhasālaṃ . Catummukhan ti catūsu disāsu catūhi dvārehi yuttaṃ . Dānasālāya hi mahantabhāvato deyyadhammassa yācakajanassa ca bahubhāvato na sakkā ekeneva dvārenaM0.55 dānadhammaṃ pariyantaṃ kātuṃ deyyadhammañca pariyosāpetunti sālāya catūsu disāsu cattāri mahādvārāni kārāpesi . Tattha dvārato paṭṭhāya yāva koṇā deyyadhammo rāsikato tiṭṭhati . Aruṇuggaṃ ādiṃ katvā yāva pakatiyā saṃvesanakālo , tāva dānaṃ pavatteti . Itarasmimpi kāle anekasatā padīpā jhāyanti . Yadā yadā atthikā āgacchanti , tadā tadā dīyateva . Tañca dānaṃ na kapaṇaddhikavanibbakayācakānaññevaP0.54 , atha kho aḍḍhānaṃ mahābhogānampi upakappanavasena mahāsudassanadānasadisaṃ uḷāratarapaṇītatarānaṃ deyyadhammānaṃ pariccajanato sabbepi sakalajambudīpavāsino manussā paṭiggahesuñceva paribhuñjiṃsu ca . Sakalajambudīpañhi unnaṅgalaṃ katvā mahāpuriso tadā mahādānaṃ pavattesi . Yathā ca manussānaṃ , evaṃ migapakkhike ādiṃ katvā tiracchānagatānampi dānasālāya bahi ekamante tesaṃ upakappanavasena dānaṃ pavattesi . Tena vuttaṃ – ‘‘ tattha dānaṃ pavattesiṃ , migapakkhinarādinan ’’ ti . Na kevalañca tiracchānānameva , petānampi divase divase pattiṃ dāpesi . Yathā ca ekissā dānasālāya , evaṃ pañcasupi dānasālāsu dānaṃ pavattittha . Pāḷiyaṃ pana ‘‘ tadāhaṃ māpayitvāna , catussālaṃ catummukhan ’’ ti ekaṃ viya vuttaṃ , taṃ nagaramajjhe dānasālaṃ sandhāya vuttaṃ .

42. Idāni tattha deyyadhammaṃ ekadesena dassento ‘‘ acchādanañca sayanaṃ , annaṃ pānañca bhojanan ’’ ti āha .

Tattha acchādanan ti khomasukhumādinānāvidhanivāsanapārupanaṃ . Sayanan ti mañcapallaṅkādiñceva gonakacittakādiñca anekavidhaṃ sayitabbakaṃ , āsanampi cettha sayanaggahaṇenevaV0.53 gahitanti daṭṭhabbaṃ . Annaṃ pānañca bhojanan ti tesaṃ tesaṃ sattānaṃ yathābhirucitaṃ nānaggarasaṃ annañceva pānañca avasiṭṭhaṃ nānāvidhabhojanavikatiñca . Abbocchinnaṃ karitvānāti ārambhato paṭṭhāya yāva āyupariyosānā ahorattaṃ avicchinnaṃ katvā .