4. Mahāsudassanacariyāvaṇṇanā
28. Catutthe
P0.40 kusāvatimhi nagareti kusāvatīnāmake nagare , yasmiṃ ṭhāne etarahi kusinārā niviṭṭhā .Mahīpatīti khattiyo , nāmena mahāsudassano nāma .
Yadā āsin ti sambandho .
Cakkavattīti cakkaratanaṃ vatteti catūhi vā sampatticakkehi vattati , tehi ca paraṃ pavatteti , parahitāya ca iriyāpathacakkānaṃ vatto etasmiṃ atthītipi cakkavattī .
Atha vā catūhi acchariyadhammehi saṅgahavatthūhi ca samannāgatena , parehi anabhibhavanīyassa anatikkamanīyassa āṇāsaṅkhātassa cakkassa vatto etasmiṃ atthītipi cakkavattī .
Pariṇāyakaratanapubbaṅgamena
M0.41 hatthiratanādipamukhena mahābalakāyena puññānubhāvanibbattena kāyabalena ca samannāgatattā mahabbalo . 29. Bodhisattopi yāvatāyukaṃ puññaṃ katvā devaloke nibbattitvā tato cuto manussalokaṃ āgacchanto kusāvatiyā rājadhāniyā nibbattitvā mahāsudassano nāma rājā ahosi cakkavattī .
Tassissariyānubhāvo ‘‘ bhūtapubbaṃ , ānanda , rājā mahāsudassano nāma ahosi khattiyo
M0.42 muddhāvasitto ’’ tiādinā ( dī . ni .2.242) nayena sutte āgato eva .
Tassa kira caturāsīti nagarasahassāni kusāvatīrājadhānippamukhāni , caturāsīti pāsādasahassāni dhammapāsādappamukhāni , caturāsīti kūṭāgārasahassāni mahābyūhakūṭāgārappamukhāni , tāni sabbāni tassa therassa katāya ekissā paṇṇasālāya nissandena nibbattāni , caturāsīti pallaṅkasahassāni nāgasahassāni assasahassāni rathasahassāni tassa dinnassa mañcapīṭhassa , caturāsīti maṇisahassāni tassa dinnassa padīpassa , caturāsīti pokkharaṇisahassāni ekapokkharaṇiyā , caturāsīti itthisahassāni puttasahassāni gahapatisahassāni ca pattathālakādiparibhogārahassa pabbajitaparikkhāradānassa , caturāsīti dhenusahassāni pañcagorasadānassa , caturāsīti vatthakoṭṭhasahassāni nivāsanapārupanadānassa , caturāsīti thālipākasahassāni bhojanadānassa nissandena nibbattāni .
So sattahi ratanehi catūhi iddhīhi ca samannāgato rājādhirājā hutvā sakalaṃ sāgarapariyantaṃ pathavimaṇḍalaṃ dhammena abhivijiya ajjhāvasanto anekasatesu ṭhānesu dānasālāyo kāretvā mahādānaṃ paṭṭhapesi .Divasassa tikkhattuṃ nagare bheriṃ carāpesi ‘‘ yo yaṃ icchati , so dānasālāsu āgantvā taṃ gaṇhātū ’’ ti .
Tena vuttaṃ ‘‘ tatthāhaṃ divase tikkhattuṃ , ghosāpemi tahiṃ tahin ’’ tiādi .
Tattha tatthāti tasmiṃ nagare .
‘‘ Tadāhan ’’ tipi pāṭho , tassa tadā ahaṃ , mahāsudassanakāleti
V0.41 attho .
Tahiṃ tahin ti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne , tassa tassa pākārassa anto ca bahi cātiP0.42 attho .Ko kiṃ icchatīti brāhmaṇādīsu yo koci satto annādīsu deyyadhammesu yaṃ kiñci icchati .
Patthetīti tasseva vevacanaṃ .
Kassa kiṃ dīyatu dhanan ti anekavāraṃ pariyāyantarehi ca dānaghosanāya pavattitabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ , etena dānapāramiyā sarūpaṃ dasseti .
Deyyadhammapaṭiggāhakavikapparahitā hi bodhisattānaṃ dānapāramīti .
30. Idāni dānaghosanāya tassa tassa deyyadhammassa anucchavikapuggalaparikittanaṃ dassetuṃ ‘‘ ko chātako ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha
M0.43 chātakoti jighacchito .
Tasitoti pipāsito .
Ko mālaṃ ko vilepanan tipi ‘‘ icchatī ’’ ti padaṃ ānetvā yojetabbaṃ .
Naggoti vatthavikalo , vatthena atthikoti adhippāyo .
Paridahissatīti nivāsissati . 31. Ko pathe chattamādetīti ko pathiko pathe magge attano vassavātātaparakkhaṇatthaṃ chattaṃ gaṇhāti , chattena atthikoti attho .
Kopāhanā mudū subhāti dassanīyatāya subhā sukhasamphassatāya mudū upāhanā attano pādānaṃ cakkhūnañca rakkhaṇatthaṃ .
Ko ādetīti ko tāhi atthikoti adhippāyo .
Sāyañca pāto cāti ettha ca -saddena majjhanhike cāti āharitvā vattabbaṃ .
‘‘ Divase tikkhattuṃ ghosāpemī ’’ ti hi vuttaṃ .
32. Na taṃ dasasu ṭhānesūti taṃ dānaṃ na dasasu ṭhānesu paṭiyattanti yojanā .
Napi ṭhānasatesu vā paṭiyattaṃ , api ca kho anekasatesu ṭhānesu paṭiyattaṃ .
Yācake dhanan ti yācake uddissa dhanaṃ paṭiyattaṃ upakkhaṭaṃ .
Dvādasayojanāyāme hi nagare sattayojanavitthate sattasu pākārantaresu satta tālapantiparikkhepā , tāsu tālapantīsu caturāsīti pokkharaṇisahassāni pāṭiyekkaṃ pokkharaṇitīre mahādānaṃ paṭṭhapitaṃ .
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ Paṭṭhapesi kho , ānanda , rājā mahāsudassano tāsaṃ pokkharaṇīnaṃ tīre evarūpaṃ dānaṃ annaṃ annatthikassa , pānaṃ pānatthikassa , vatthaṃ vatthatthikassa , yānaṃ yānatthikassa , sayanaṃ sayanatthikassa , itthiṃ itthitthikassa , hiraññaṃ hiraññatthikassa , suvaṇṇaṃ suvaṇṇatthikassā ’’ ti ( dī . ni .2.254).
33. Tatthāyaṃ
V0.42 dānassa pavattitākāro – mahāpuriso hi itthīnañca purisānañca anucchavike alaṅkāre kāretvā itthimattameva tattha paricāravasena sesañca sabbaṃ pariccāgavasenaP0.43 ṭhapetvā ‘‘ rājā mahāsudassano dānaṃ deti , taṃ yathāsukhaṃ paribhuñjathā ’’ ti bheriṃ carāpesi .Tena vuttaṃ ‘‘ divā vā yadi vā rattiṃ , yadi eti vanibbako ’’ tiādi .
Tattha divā vā yadi vā rattiṃ , yadi etīti etenassa yathākālaṃ dānaṃ dasseti .
Yācakānañhi lābhāsāya upasaṅkamanakālo eva bodhisattānaṃ dānassa kālo nāma .
Vanibbakoti yācako .
Laddhā yadicchakaṃ bhogan ti etena yathābhirucitaṃ dānaṃ .
Yo yo hi yācako yaṃ yaṃ deyyadhammaṃ icchati , tassa tassa taṃtadeva bodhisatto deti .
Na tassa mahagghadullabhādibhāvaṃ attano uparodhaṃ cintesi .
Pūrahatthova gacchatīti etena yāvadicchakaṃ dānaṃ dasseti , yattakañhi yācakā icchanti , tattakaṃ aparihāpetvāva mahāsatto deti uḷārajjhāsayatāya ca mahiddhikatāya ca .
34.‘‘ Yāvajīvikan ’’ ti etena dānassa kālapariyantābhāvaṃ dasseti .
Samādānato paṭṭhāya hi mahāsattā yāvapāripūri vemajjhe na kālaparicchedaṃ karonti , bodhisambhārasambharaṇe saṅkocābhāvena antarantarā avosānāpattito maraṇenapi anupacchedo eva , tato parampi tatheva paṭipajjanato ,‘‘ yāvajīvikan ’’ ti pana mahāsudassanacaritassa vasena vuttaṃ .
Napāhaṃ dessaṃ dhanaṃ dammīti idaṃ dhanaṃ nāma mayhaṃ
P0.44 na dessaṃ amanāpanti evarūpaṃ mahādānaṃ dento gehato ca dhanaṃ nīharāpemi .
Napi natthi nicayo mayīti mama samīpe dhananicayo dhanasaṅgaho nāpi natthi , sallekhavuttisamaṇo viya asaṅgahopi na homīti attho .
Idaṃ yena ajjhāsayena tassidaṃ mahādānaṃ pavattitaṃ , taṃ dassetuṃ vuttaṃ . 35. Idāni
M0.45V0.43 taṃ upamāya vibhāvetuṃ ‘‘ yathāpi āturo nāmā ’’ tiādimāha .Tatthidaṃ upamāsaṃsandanena saddhiṃ atthadassanaṃ – yathā nāma āturo rogābhibhūto puriso rogato attānaṃ parimocetukāmo dhanena hiraññasuvaṇṇādinā vejjaṃ tikicchakaṃ tappetvā ārādhetvā yathāvidhi paṭipajjanto tato rogato vimuccati .
36. Tatheva evameva ahampi aṭṭabhūtaṃ sakalalokaṃ kilesarogato sakalasaṃsāradukkharogato ca parimocetukāmo tassa tato parimocanassa ayaṃ sabbasāpateyyapariccāgo dānapāramiupāyoti jānamāno bujjhamāno asesato deyyadhammassa paṭiggāhakānañca vasena anavasesato mahādānassa vasena sattānaṃ ajjhāsayaṃ paripūretuṃ attano ca na mayhaṃ dānapāramī paripuṇṇā , tasmā ūnamanan ti pavattaṃ ūnaṃ manaṃ pūrayituṃ pavattayituṃ vanibbake yācake adāsiṃ taṃ dānaṃ evarūpaṃ mahādānaṃ dadāmi , tañca kho tasmiṃ dānadhamme tassa ca phale nirālayo anapekkho apaccāso kiñcipi apaccāsīsamāno kevalaṃ sambodhimanupattiyā sabbaññutaññāṇameva adhigantuṃ demīti .
Evaṃ mahāsatto mahādānaṃ pavattento attano puññānubhāvanibbattaṃ dhammapāsādaṃ abhiruyha mahābyūhakūṭāgāradvāre eva kāmavitakkādayo nivattetvā tattha sovaṇṇamaye rājapallaṅke nisinno jhānābhiññāyo nibbattetvā tato nikkhamitvā sovaṇṇamayaṃ kūṭāgāraṃ pavisitvā tattha rajatamaye pallaṅke nisinno cattāro brahmavihāre bhāvetvā caturāsīti vassasahassāni jhānasamāpattīhi vītināmetvā maraṇasamaye dassanāya upagatānaṃ subhaddādevīpamukhānaṃ caturāsītiyā itthāgārasahassānaṃ amaccapārisajjādīnañca –
‘‘ Aniccā
P0.45 vata saṅkhārā , uppādavayadhammino ;
Uppajjitvā nirujjhanti , tesaṃ vūpasamo sukho ’’ ti .( dī . ni .2.221,272; saṃ . ni .1.186;2.143)–
Imāya gāthāya ovaditvā āyupariyosāne brahmalokaparāyano ahosi .
Tadā subhaddādevī rāhulamātā ahosi , pariṇāyakaratanaṃ rāhulo , sesaparisā buddhaparisā , mahāsudassano pana lokanātho .
IdhāpiM0.46V0.44 dasa pāramiyo sarūpato labbhanti eva , dānajjhāsayassa pana uḷāratāya dānapāramī eva pāḷiyaṃ āgatā .
Sesadhammā heṭṭhā vuttanayā eva .
Tathā uḷāre sattaratanasamujjale catudīpissariyepi ṭhitassa tādisaṃ bhogasukhaṃ analaṅkaritvā kāmavitakkādayo dūrato vikkhambhetvā tathārūpe mahādāne pavattentasseva caturāsīti vassasahassāni samāpattīhi vītināmetvā aniccatādipaṭisaṃyuttaṃ dhammakathaṃ katvāpi vipassanāya anussukkanaṃ sabbattha anissaṅgatāti evamādayo guṇānubhāvā niddhāretabbāti .
Mahāsudassanacariyāvaṇṇanā niṭṭhitā .