14. Ekarājacariyāvaṇṇanā
114. Cuddasame ekarājāti vissutoti ekarājāti iminā anvatthanāmena jambudīpatale pākaṭo .
Mahāsatto hi tadā bārāṇasirañño putto hutvā nibbatti .
Vayappatto sabbasippanipphattiṃ patto hutvā pitu accayena rajjaṃ kārento kusalasīlācārasaddhāsutādianaññasādhāraṇaguṇavisesayogena
P0.264 pāramiparibhāvanena ca jambudīpatale adutiyattā padhānabhāvena ca ‘‘ ekarājā ’’ ti pakāsanāmo ahosi .
Paramaṃ sīlaṃ adhiṭṭhāyāti suparisuddhakāyikavācasikasaṃvarasaṅkhātañceva suparisuddhamanosamācārasaṅkhātañca paramaṃ uttamaṃ dasakusalakammapathasīlaṃV0.239 samādānavasena ca avītikkamanavasena ca adhiṭṭhahitvā anuṭṭhahitvā .
Pasāsāmi mahāmahin ti tiyojanasatike kāsiraṭṭhe mahatiṃ mahiṃ anusāsāmi rajjaṃ kāremi . 115. Dasakusalakammapatheti
M0.255 pāṇātipātāveramaṇi yāva sammādiṭṭhīti etasmiṃ dasavidhe kusalakammapathe , ete vā anavasesato samādāya vattāmi .Catūhi saṅgahavatthūhīti dānaṃ piyavacanaṃ atthacariyā samānattatāti imehi catūhi saṅgahavatthūhi saṅgaṇhanakāraṇehi yadā ekarājāti vissuto homi , tadā yathārahaṃ mahājanaṃ saṅgaṇhāmīti sambandho .
116. Evan ti dasakusalakammapathasīlaparipūraṇaṃ catūhi saṅgahavatthūhi mahājanasaṅgaṇhananti yathāvuttena iminā ākārena appamattassa .
Idhaloke parattha cāti imasmiṃ loke yaṃ appamajjanaṃ , tattha diṭṭhadhammike atthe , paraloke yaṃ appamajjanaṃ tattha samparāyike atthe appamattassa me satoti attho .
Dabbasenoti evaṃnāmako kosalarājā .
Upagantvāti caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā abbhuyyānavasena mama rajjaṃ upagantvā .
Acchindanto puraṃ mamāti mama bārāṇasinagaraṃ balakkārena gaṇhanto .
Tatrāyaṃ anupubbikathā – mahāsatto hi tadā nagarassa catūsu dvāresu catasso majjhe ekaṃ nivesanadvāre ekanti cha dānasālāyo kāretvā kapaṇaddhikādīnaṃ dānaṃ deti , sīlaṃ rakkhati , uposathakammaṃ karoti , khantimettānuddayasampanno aṅke nisinnaṃ puttaṃ paritosayamāno viya sabbasatte paritosayamāno dhammena rajjaṃ kāreti .
Tasseko amacco antepuraṃ padussitvā aparabhāge pākaṭova jāto .
Amaccā rañño ārocesuṃ .
Rājā pariggaṇhanto taṃ attanā paccakkhato ñatvā taṃ amaccaṃ pakkosāpetvā ‘‘ andhabāla , ayuttaṃ te kataṃ , na tvaṃ mama vijite vasituṃ arahasi , attano dhanañca
P0.265 puttadārañca gahetvā aññattha yāhī ’’ ti raṭṭhā pabbājesi .
So kosalajanapadaṃ gantvā dabbasenaṃ nāma kosalarājānaṃ upaṭṭhahanto anukkamena tassa vissāsiko hutvā ekadivasaṃ taṃ rājānaṃ āha –
‘‘ deva , bārāṇasirajjaṃ nimmakkhikamadhupaṭalasadisaṃ , atimuduko rājā , sukheneva taṃ rajjaṃ gaṇhituṃ sakkosī ’’ ti .
Dabbaseno bārāṇasirañño mahānubhāvatāya tassa vacanaṃ asaddahanto manusse pesetvāM0.256 kāsiraṭṭhe gāmaghātādīni kāretvā tesaṃ corānaṃ bodhisattena dhanaṃ datvā vissajjitabhāvaṃ sutvā ‘‘ ativiya dhammiko rājā ’’ ti ñatvā ‘‘ bārāṇasirajjaṃ gaṇhissāmī ’’ ti balavāhanaṃ ādāya niyyāsiV0.240 .
Atha bārāṇasirañño mahāyodhā ‘‘ kosalarājā āgacchatī ’’ ti sutvā ‘‘ amhākaṃ rajjasīmaṃ anokkamantameva naṃ pothetvā gaṇhāmā ’’ ti attano rañño vadiṃsu .
Bodhisatto ‘‘ tātā , maṃ nissāya aññesaṃ kilamanakiccaṃ natthi , rajjatthikā rajjaṃ gaṇhantu , mā gamitthā ’’ ti nivāresi .
Kosalarājā janapadamajjhaṃ pāvisi .
Mahāyodhā punapi rañño tatheva vadiṃsu .
Rājā purimanayeneva nivāresi .
Dabbaseno bahinagare ṭhatvā ‘‘ rajjaṃ vā detu yuddhaṃ vā ’’ ti ekarājassa sāsanaṃ pesesi .
Ekarājā ‘‘ natthi mayā yuddhaṃ , rajjaṃ gaṇhātū ’’ ti paṭisāsanaṃ pesesi .
Punapi mahāyodhā ‘‘ deva , na mayaṃ kosalarañño nagaraṃ pavisituṃ dema , bahinagareyeva naṃ pothetvā gaṇhāmā ’’ ti āhaṃsu .
Rājā purimanayeneva nivāretvā nagaradvārāni avāpurāpetvā mahātale pallaṅkamajjhe nisīdi .
Dabbaseno mahantena balavāhanena nagaraṃ pavisitvā ekampi paṭisattuṃ apassanto sabbarajjaṃ hatthagataṃ katvā rājanivesanaṃ gantvā mahātalaṃ āruyha niraparādhaṃ bodhisattaṃ gaṇhāpetvā āvāṭe nikhaṇāpesi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Dabbaseno upagantvā , acchindanto puraṃ mama . 118.
‘‘ Amaccamaṇḍalaṃ rajjaṃ , phītaṃ antepuraṃ mama ;
Acchinditvāna gahitaṃ , piyaputtaṃva passahan ’’ ti .
Tattha amaccamaṇḍalan ti tasmiṃ tasmiṃ rājakicce raññā amā saha vattantīti amaccā , saddhiṃ vā tesaṃ maṇḍalaṃ samūhaṃ .
Phītan ti balavāhanena nagarajanapadādīhi samiddhaṃ rajjaṃ .
Itthāgāradāsidāsaparijanehi ceva vatthābharaṇādiupabhogūpakaraṇehi ca samiddhaṃ mama antepurañca acchinditvā gahitakaṃ gaṇhantaṃ amittarājānaṃ yāya attano piyaputtaṃva passiṃ ahaṃ , tāya evaṃbhūtāya mettāya me samo sakalaloke natthi , tasmā evaṃbhūtā esā me mettāpāramī paramatthapāramibhāvaṃ pattāti adhippāyo .
Evaṃ pana mahāsatte taṃ corarājānaṃ ārabbha mettaṃ pharitvā ākāse pallaṅkena nisinne tassa sarīre dāho uppajji .
So ‘‘ ḍayhāmi ḍayhāmī ’’ ti bhūmiyaṃ aparāparaṃ parivattati .
‘‘ Kimetan ’’ ti vutte , mahārāja , tumhe niraparādhaṃ dhammikarājānaṃ āvāṭe nikhaṇāpayitthāti .
‘‘ Tena hi vegena gantvā taṃ uddharathā ’’ ti āha .
Purisā gantvā taṃ rājānaṃ ākāse pallaṅkena nisinnaṃ disvā āgantvā
P0.267 dabbasenassa ārocesuṃ .
So vegena gantvā vanditvā khamāpetvā ‘‘ tumhākaṃ rajjaṃ tumheva kāretha , ahaṃ vo core paṭibāhessāmī ’’ ti vatvā tassa duṭṭhāmaccassa rājāṇaṃ kāretvā pakkāmi .
Bodhisattopi rajjaṃ amaccānaṃ niyyātetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā mahājanaṃ sīlādiguṇesu patiṭṭhāpetvā āyupariyosāne brahmalokaparāyanoM0.258 ahosi .
Tadā dabbaseno ānandatthero ahosi , ekarājā lokanātho .
Tassa divase divase chasu dānasālāsu chasatasahassavissajjanena paccatthikarañño sakalarajjapariccāgena ca dānapāramī , niccasīlauposathakammavasena pabbajitassa anavasesasīlasaṃvaravasena ca sīlapāramī , pabbajjāvasena jhānādhigamavasena ca nekkhammapāramī , sattānaṃV0.242 hitāhitavicāraṇavasena dānasīlādisaṃvidahanavasena ca paññāpāramī , dānādipuññasambhārassa abbhussahanavasena kāmavitakkādivinodanavasena ca vīriyapāramī , duṭṭhāmaccassa dabbasenarañño ca aparādhasahanavasena khantipāramī , yathāpaṭiññaṃ dānādinā avisaṃvādanavasena ca saccapāramī , dānādīnaṃ acalasamādānādhiṭṭhānavasena adhiṭṭhānapāramī , paccatthikepi ekantena hitūpasaṃhāravasena mettājhānanibbattanena ca mettāpāramī , duṭṭhāmaccena dabbasenena ca katāparādhe hitesīhi attano amaccādīhi nibbattite upakāre ca ajjhupekkhaṇena rajjasukhappattakāle paccatthikaraññā narake khittakāle samānacittatāya ca upekkhāpāramī veditabbā .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Panujja dukkhena sukhaṃ janinda , sukhena vā dukkhamasayhasāhi ;
Ubhayattha santo abhinibbutattā , sukhe ca dukkhe ca bhavanti tulyā ’’ ti .( jā .1.4.12);
Yasmā panettha mettāpāramī atisayavatī , tasmā tadatthadīpanatthaṃ sā eva pāḷi āruḷhā .
Tathā idha mahāsattassa sabbasattesu orasaputte viya samānukampatādayo guṇavisesā niddhāretabbāti .
Ekarājacariyāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Mettāpāramī niṭṭhitā .