68.
‘‘ Yamhokāse ahaṃ ṭhatvā , orā pāraṃ patāmahaṃ ;
Tatthacchi sattuvadhako , kumbhīlo luddadassano ’’ ti .
Tattha ‘‘ pīḷito susumārenā ’’ ti addhagāthāya vuttamevatthaṃ .
‘‘ Yamhokāse ’’ ti gāthāya pākaṭaṃ karoti .
Tattha yamhokāseti yasmiṃ nadīmajjhe ṭhitapiṭṭhipāsāṇasaṅkhāte padese ṭhatvā .
Orāti dīpakasaṅkhātā oratīrā .
Pāran ti tadā mama vasanaṭṭhānabhūtaṃ nadiyā paratīraṃ .
Patāmahan ti uppatitvā patāmi ahaṃ .
Tatthacchīti tasmiṃ piṭṭhipāsāṇappadese sattu bhūto vadhako ekanteneva ghātako paccatthiko luddadassano ghorarūpo bhayānakadassano nisīdi .
Atha mahāsatto cintesi –
‘‘ añño me gamanamaggo natthi , ajja mayā kumbhīlo vañcetabbo , evañhi ayañca mahatā pāpato mayā parimocito siyā , mayhañca jīvitaṃ laddhan ’’ ti .
So kumbhīlaṃ āha –
‘‘ samma , kumbhīla , ahaṃ tuyhaṃ upari patissāmī ’’ ti .
Kumbhīlo
M0.222 ‘‘ vānarinda , papañcaṃ akatvā ito āgacchāhī ’’ ti āha .
Mahāsatto ‘‘ ahaṃ āgacchāmi , tvaṃ pana attano mukhaṃ vivaritvā maṃ tava santikaṃ āgatakāle gaṇhāhī ’’ ti avoca .
Kumbhīlānañca mukhe vivaṭe akkhīni nimmīlanti .
So taṃ kāraṇaṃ asallakkhento mukhaṃ vivari .
Athassa akkhīni nimmīliṃsu .
So mukhaṃ vivaritvāP0.230 sabbaso nimmīlitakkhī hutvā nipajji .
Mahāsatto tassa tathābhāvaṃ ñatvā dīpakato uppatito gantvā kumbhīlassa matthakaṃ akkamitvā tato uppatanto vijjulatā viya vijjotamāno paratīre aṭṭhāsi .
Tena vuttaṃ – 69.
‘‘ So maṃ asaṃsi ehīti , ahampemīti taṃ vadiṃ ;
Tassa matthakamakkamma , parakūle patiṭṭhahin ’’ ti .
Tattha asaṃsīti abhāsi .
Ahampemīti ahampi āgacchāmīti taṃ kathesiṃ .
Yasmā
V0.209 pana taṃ dīpakaṃ ambajambupanasādiphalarukkhasaṇḍamaṇḍitaṃ ramaṇīyaṃ nivāsayoggañca ,‘‘ āgacchāmī ’’ ti pana paṭiññāya dinnattā saccaṃ anurakkhanto mahāsattopi ‘‘ āgamissāmevā ’’ ti tathā akāsi .
Tena vuttaṃ –8. Saccatāpasacariyāvaṇṇanā