Issues
Select Version
(SN)Nidānavaggo
(SN)Nidānavaggo

Vipassīsuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

4. Vipassīsuttavaṇṇanā

4. CatuttheM2.19 vipassissāti tassa kira bodhisattassa yathā lokiyamanussānaṃ kiñcideva passantānaṃ parittakammābhinibbattassa kammajapasādassa dubbalattā akkhīni vipphandantiP2.20 , na evaṃ vipphandiṃsu . Balavakammanibbattassa pana kammajapasādassa balavattā avipphandantehi animisehi eva akkhīhi passi seyyathāpi devā tāvatiṃsā . Tena vuttaṃ – ‘‘ animisanto kumāro pekkhatīti kho , bhikkhave , vipassissa kumārassa ‘ vipassī vipassī ’ tveva samaññā udapādī ’’ ti ( dī . ni .2.40). Ayañhettha adhippāyo – antarantarā nimisajanitandhakāravirahena visuddhaṃ passati , vivaṭehi vā akkhīhi passatīti vipassī . Ettha ca kiñcāpi pacchimabhavikānaṃ sabbabodhisattānaṃ balavakammanibbattassa kammajapasādassa balavattā akkhīni na vipphandanti , so pana bodhisatto eteneva nāmaṃ labhi . Apica viceyya viceyya passatīti vipassī , vicinitvā vicinitvā passatīti attho . Ekadivasaṃ kira vinicchayaṭṭhāne nisīditvā atthe anusāsantassa rañño alaṅkatapaṭiyattaṃ mahāpurisaṃ āharitvā aṅke ṭhapayiṃsu . Tassa taṃ aṅke katvā palāḷayamānasseva amaccā sāmikaṃ assāmikaṃ akaṃsu . Bodhisatto anattamanasaddaṃ nicchāresi . Rājā ‘‘ kimetaṃ upadhārethā ’’ ti āha . Upadhārayamānā aññaṃ adisvā ‘‘ aṭṭassa dubbinicchitattā evaṃ kataṃ bhavissatī ’’ ti puna sāmikameva sāmikaṃ katvā ‘‘ ñatvā nu kho kumāro evaṃ karotī ’’ ti ? Vīmaṃsantā puna sāmikaṃ assāmikamakaṃsu . Puna bodhisatto tatheva saddaṃ nicchāresi . Atha rājā ‘‘ jānāti mahāpuriso ’’ ti tato paṭṭhāya appamatto ahosi . Tena vuttaṃ ‘‘ viceyya viceyya kumāro atthe panāyati ñāyenāti kho , bhikkhave , vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya ‘ vipassī vipassī ’ tveva samaññā udapādī ’’ ti ( dī . ni .2.41). BhagavatotiV2.19 bhāgyasampannassa . Arahatoti rāgādiarīnaṃ hatattā , saṃsāracakkassa vā arānaṃ hatattā , paccayānaṃ vā arahattā arahāti evaṃ guṇato uppannanāmadheyyassa . Sammāsambuddhassāti sammā nayena hetunā sāmaṃP2.21 paccattapurisakārena cattāri saccāni buddhassa . Pubbeva sambodhātiM2.20 sambodho vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ , tato pubbeva . Bodhisattasseva satoti ettha bodhīti ñāṇaṃ , bodhimā satto bodhisatto , ñāṇavā paññavā paṇḍitoti attho . Purimabuddhānañhi pādamūle abhinīhārato paṭṭhāya paṇḍitova so satto , na andhabāloti bodhisatto . Yathā vā udakato uggantvā ṭhitaṃ paripākagataṃ padumaṃ sūriyarasmisamphassena avassaṃ bujjhissatīti bujjhanakapadumanti vuccati , evaṃ buddhānaṃ santike byākaraṇassa laddhattā avassaṃ anantarāyena pāramiyo pūretvā bujjhissatīti bujjhanakasattotipi bodhisatto . Yā ca esā catumaggañāṇasaṅkhātā bodhi , taṃ patthayamāno pavattatīti bodhiyaṃ satto āsattotipi bodhisatto . Evaṃ guṇato uppannanāmavasena bodhisattasseva sato .
Kicchan ti dukkhaṃ . Āpannoti anuppatto . Idaṃ vuttaṃ hoti – aho ayaṃ sattaloko dukkhaṃ anuppattoti .
Cavati ca upapajjati cāti idaṃ aparāparaṃ cutipaṭisandhivasena vuttaṃ . Nissaraṇan ti nibbānaṃ . Tañhi jarāmaraṇadukkhato nissaṭattā tassa nissaraṇanti vuccati .
Kudāssu nāmāti katarasmiṃ nu kho kāle .
Yoniso manasikārāti upāyamanasikārena pathamanasikārena . Ahu paññāya abhisamayoti paññāya saddhiṃ jarāmaraṇakāraṇassa abhisamayo samavāyo samāyogo ahosi ,‘‘ jātipaccayā jarāmaraṇan ’’ ti idaṃ tena diṭṭhanti attho . Atha vā yoniso manasikārā ahu paññāyāti yoniso manasikārena ca paññāya ca abhisamayo ahu . ‘‘ Jātiyā kho sati jarāmaraṇan ’’ ti , evaṃ jarāmaraṇakāraṇassa paṭivedho ahosīti attho . Esa nayo sabbattha .
Iti hidan ti evamidaṃ . Samudayo samudayoti ekādasasu ṭhānesuP2.22 saṅkhārādīnaṃ samudayaṃ sampiṇḍetvā niddisati . Pubbe ananussutesūti ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārānaṃ samudayo hotī ’’ ti . Evaṃ ito pubbe ananussutesu dhammesu , catūsu vā ariyasaccadhammesu .
Cakkhun tiādīni ñāṇavevacanāneva . Ñāṇameva hettha dassanaṭṭhena cakkhu , ñātaṭṭhena ñāṇaṃ , pajānanaṭṭhena paññā , paṭivedhanaṭṭhena vijjā , obhāsanaṭṭhena ālokoti vuttaṃM2.21 . Taṃ panetaṃ catūsu saccesu lokiyalokuttaramissakaṃV2.20 niddiṭṭhanti veditabbaṃ .
Nirodhavārepi imināva nayena attho veditabbo .
Catutthaṃ .