Issues
Select Version
(SN)Nidānavaggo
(SN)Nidānavaggo

1. Paṭiccasamuppādasuttaṃ

Author: _System_commentary_ @ Administrator

1. EvaṃV2.1P2.1M2.1 me sutan ti – nidānavagge paṭhamaṃ paṭiccasamuppādasuttaṃ .
Tatrāyaṃ anupubbapadavaṇṇanā – tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesīti , ettha tatrāti desakālaparidīpanaṃ . Tañhi ‘‘ yaṃ samayaṃ viharati , tatra samaye , yasmiñca jetavane viharati , tatra jetavane ’’ ti dīpeti . Bhāsitabbayutte vā desakāle dīpeti . Na hi bhagavā ayutte dese kāle ca dhammaṃ bhāsati . ‘‘ AkāloV2.2 kho tāva bāhiyā ’’ tiādi ( udā .10) cettha sādhakaṃ . Khoti padapūraṇamatte , avadhāraṇe ādikālatthe vā nipāto . Bhagavāti lokagarudīpanaṃ . Bhikkhūti kathāsavanayuttapuggalavacanaṃ . Apicettha ‘‘ bhikkhakoti bhikkhu , bhikkhācariyaṃ ajjhūpagatoti bhikkhū ’’ tiādinā ( pārā .45; vibha .510) nayena vacanattho veditabbo . Āmantesīti ālapi , abhāsi , sambodhesi , ayamettha attho . Aññatra pana ñāpanepi hoti . Yathāha – ‘‘ āmantayāmiM2.2 vo , bhikkhave , paṭivedayāmi vo , bhikkhave ’’ ti . Pakkosanepi . Yathāha – ‘‘ ehi tvaṃ , bhikkhu , mama vacanena sāriputtaṃ āmantehī ’’ ti ( a . ni .9.11).
Bhikkhavoti āmantanākāradīpanaṃ . Tañca bhikkhanasīlatādiguṇayogasiddhattā vuttaṃ . BhikkhanasīlatāguṇayuttopiP2.2 hi bhikkhu , bhikkhanadhammatāguṇayuttopi bhikkhane sādhukāritāguṇayuttopīti saddavidū maññanti . Tena ca tesaṃ bhikkhanasīlatādiguṇayogasiddhena vacanena hīnādhikajanasevitavuttiṃ pakāsento uddhatadīnabhāvaniggahaṃ karoti . ‘‘ Bhikkhavo ’’ ti iminā ca karuṇāvipphārasommahadayanayananipātapubbaṅgamena vacanena te attano abhimukhe karonto teneva kathetukamyatādīpakena nesaṃ vacanena sotukamyataṃ janeti , teneva ca sambodhanatthena sādhukaṃ manasikārepi niyojeti . Sādhukaṃ manasikārāyattā hi sāsanasampatti . Aparesupi devamanussesu vijjamānesu kasmā bhikkhūyeva āmantesīti ce ? Jeṭṭhaseṭṭhāsannasadāsannihitabhāvato . Sabbaparisasādhāraṇā hi bhagavato dhammadesanā , parisāya jeṭṭhā bhikkhū paṭhamaṃ uppannattā , seṭṭhā anagāriyabhāvaṃ ādiṃ katvā satthucariyānuvidhāyakattā sakalasāsanapaṭiggāhakattā ca , āsannā tattha nisinnesu satthusantikattā , sadāsannihitā satthusantikāvacarattāti . Apica te dhammadesanāya bhājanaṃ yathānusiṭṭhaṃ paṭipattisabbhāvato . Visesato ca ekacce bhikkhūyeva sandhāya ayaṃ desanāpīti evaṃ āmantesi . Kimatthaṃ pana bhagavā dhammaṃ desento paṭhamaṃ bhikkhū āmantesi , na dhammameva desesīti ? Satijananatthaṃ . Bhikkhū aññaṃ cintentāpi vikkhittacittāpi dhammaṃ paccavekkhantāpi kammaṭṭhānaṃ manasikarontāpi nisinnā honti . Te anāmantetvā dhamme desiyamāne ‘‘ ayaṃ desanā kiṃnidānā kiṃpaccayā katamāya aṭṭhuppattiyā desitā ’’ ti sallakkhetuṃ asakkontā duggahitaṃ vā gaṇheyyuṃ , na vā gaṇheyyuṃ , tena nesaṃ satijananatthaṃ bhagavā paṭhamaṃ āmantetvā pacchā dhammaṃ deseti .
BhadantetiV2.3P2.3 gāravavacanametaṃ , satthuno paṭivacanadānaṃ vā . Apicettha ‘‘ bhikkhavo ’’ ti vadamāno bhagavā bhikkhū ālapati . ‘‘ Bhadante ’’ ti vadamānā te bhagavantaṃ paccālapanti . Tathā hi ‘‘ bhikkhavo ’’ ti bhagavā ābhāsati ,‘‘ bhadante ’’ tiM2.3 paccābhāsanti . ‘‘ Bhikkhavo ’’ ti paṭivacanaṃ dāpeti ,‘‘ bhadante ’’ ti paṭivacanaṃ denti . Te bhikkhūti ye bhagavā āmantesi , te . Bhagavato paccassosun ti bhagavato āmantanaṃ patiassosuṃ , abhimukhā hutvā suṇiṃsu sampaṭicchiṃsu paṭiggahesunti attho .
Bhagavā etadavocāti , bhagavā etaṃ idāni vattabbaṃ sakalasuttaṃ avoca . Ettāvatā yaṃ āyasmatā ānandena atthabyañjanasampannassa buddhānaṃ desanāñāṇagambhīrabhāvasaṃsūcakassa imassa suttassa sukhāvagāhaṇatthaṃ kāladesadesakaparisāpadesappaṭimaṇḍitaṃ nidānaṃ bhāsitaṃ , tassa atthavaṇṇanā samattā . Idāni paṭiccasamuppādaṃ votiādinā nayena bhagavatā nikkhittassa suttassa saṃvaṇṇanāya okāso anuppatto . Sā panesā suttavaṇṇanā yasmā suttanikkhepaṃ vicāretvā vuccamānā pākaṭā hoti , tasmā suttanikkhepaṃ tāva vicāressāma . Cattāro hi suttanikkhepā – attajjhāsayo , parajjhāsayo , pucchāvasiko , aṭṭhuppattikoti . Tattha yāni suttāni bhagavā parehi anajjhiṭṭho kevalaṃ attano ajjhāsayeneva katheti , seyyathidaṃ – dasabalasuttantahārako candopama-vīṇopama-sammappadhāna-iddhipāda-indriyabala-bojjhaṅgamaggaṅga-suttantahārakoti evamādīni , tesaṃ attajjhāsayo nikkhepo . Yāni pana ‘‘ paripakkā kho rāhulassa vimuttiparipācanīyā dhammā . Yaṃnūnāhaṃ rāhulaṃ uttariṃ āsavānaṃ khaye vineyyan ’’ ti ( saṃ . ni .4.121; ma . ni .3.416) evaṃ paresaṃ ajjhāsayaṃ khantiṃ nijjhānakkhamaṃ manaṃ abhinīhāraṃ bujjhanabhāvañca apekkhitvā parajjhāsayavasena kathitāni , seyyathidaṃP2.4 – cūḷarāhulovādasuttaṃ , mahārāhulovādasuttaṃ , dhammacakkappavattanaṃ , anattalakkhaṇasuttaṃ , āsīvisopamasuttaṃ , dhātuvibhaṅgasuttanti , evamādīni , tesaṃ parajjhāsayo nikkhepo . Bhagavantaṃ pana upasaṅkamitvā catasso parisā cattāro vaṇṇā nāgā supaṇṇā gandhabbā asurā yakkhā mahārājāno tāvatiṃsādayo devā mahābrahmāti evamādayo ‘‘ bojjhaṅgā bojjhaṅgāti , bhante , vuccanti –( saṃ . ni .5.202) nīvaraṇā nīvaraṇāti , bhante , vuccantiV2.4 – ime nu kho , bhante , pañcupādānakkhandhā , kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭhan ’’ tiādinā ( saṃ . ni .1.246; su . ni .183) nayena pañhaṃ pucchanti . Evaṃ puṭṭhena bhagavatā yāniM2.4 kathitāni bojjhaṅgasaṃyuttādīni , yāni vā panaññānipi devatāsaṃyutta , mārasaṃyutta , brahmasaṃyutta , sakkapañha , cūḷavedalla , mahāvedalla , sāmaññaphalaāḷavaka , sūciloma , kharalomasuttādīni , tesaṃ pucchāvasiko nikkhepo . Yāni pana tāni uppannaṃ kāraṇaṃ paṭicca kathitāni , seyyathidaṃ – dhammadāyādaṃ . Cūḷasīhanādasuttaṃ puttamaṃsūpamaṃ dārukkhandhūpamaṃ aggikkhandhūpamaṃ pheṇapiṇḍūpamaṃ pāricchattakūpamanti evamādīni , tesaṃ aṭṭhuppattiko nikkhepo . Evametesu catūsu nikkhepesu imassa paṭiccasamuppādasuttassa parajjhāsayo nikkhepo . Parapuggalajjhāsayavasena hidaṃ bhagavatā nikkhittaṃ . Katamesaṃ puggalānaṃ ajjhāsayavasenāti ? Ugghaṭitaññūnaṃ . Cattāro hi puggalā ugghaṭitaññū vipañcitaññū neyyo padaparamoti . Tattha yassa puggalassa saha udāhaṭavelāya dhammābhisamayo hoti , ayaṃ vuccati puggalo ugghaṭitaññū . Yassa puggalassa saṃkhittena bhāsitassa vitthārena attheP2.5 vibhajiyamāne dhammābhisamayo hoti , ayaṃ vuccati puggalo vipañcitaññū . Yassa puggalassa uddesato paripucchato yoniso manasikaroto , kalyāṇamitte sevato , bhajato , payirupāsato , anupubbena dhammābhisamayo hoti , ayaṃ vuccati puggalo neyyo . Yassa puggalassa bahumpi suṇato , bahumpi dhārayato , bahumpi vācayato na tāya jātiyā dhammābhisamayo hoti , ayaṃ vuccati puggalo padaparamo . Iti imesu catūsu puggalesu ugghaṭitaññūpuggalānaṃ ajjhāsayavasena idaṃ suttaṃ nikkhittaṃ . Tadā kira pañcasatā janapadavāsikā bhikkhū sabbeva ekacarā dvicarā ticarā catucarā pañcacarā sabhāgavuttino dhutaṅgadharā āraddhavīriyā yuttayogā vipassakā saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ paccayākāradesanaṃ patthayamānā sāyanhasamaye bhagavantaṃ upasaṅkamitvā , vanditvā , rattakambalasāṇiyā parikkhipamānā viya desanaṃ paccāsīsamānā parivāretvā nisīdiṃsu . Tesaṃ ajjhāsayavasena bhagavā idaṃ suttaṃ ārabhi . Yathā hi cheko cittakāro aparikammakatabhittiṃ labhitvā , na āditova rūpaṃ samuṭṭhāpesi , mahāmattikalepādīhi pana bhittiparikammaṃ tāva katvāV2.5 , kataparikammāyaM2.5 bhittiyā rūpaṃ samuṭṭhāpeti , kataparikammaṃ pana bhittiṃ labhitvā , bhittiparikammabyāpāraṃ akatvā , raṅgajātāni yojetvā , vaṭṭikaṃ vā tūlikaṃ vā ādāya rūpameva samuṭṭhāpeti , evameva bhagavā akatābhinivesaṃ ādikammikakulaputtaṃ labhitvā nāssa āditova arahattapadaṭṭhānaṃ saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ vipassanālakkhaṇaṃ ācikkhati , sīlasamādhikammassakatādiṭṭhisampadāya pana yojento pubbabhāgapaṭipadaṃ tāva ācikkhati . Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘ Tasmātiha tvaṃ , bhikkhu , ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu . Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ ? Sīlañca suvisuddhaṃ diṭṭhi ca ujukā . Yato kho te , bhikkhu , sīlañca suvisuddhaṃ bhavissati diṭṭhi ca ujukā . Tato tvaṃ , bhikkhu , sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne tividhena bhāveyyāsi . Katame cattāro ? IdhaP2.6 tvaṃ , bhikkhu , ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ . Bahiddhā vā kāye … pe … ajjhattabahiddhā vā kāye … pe … dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ . Yato kho tvaṃ , bhikkhu , sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ tividhena bhāvessasi , tato tuyhaṃ , bhikkhu , yā ratti vā divaso vā āgamissati , vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu , no parihānī ’’ ti ( saṃ . ni .5.369). Evaṃ ādikammikakulaputtassa sīlakathāya parikammaṃ kathetvā , arahattapadaṭṭhānaṃ saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ vipassanālakkhaṇaṃ ācikkhati . Parisuddhasīlaṃ pana āraddhavīriyaṃ yuttayogaṃ vipassakaṃ labhitvā , nāssa pubbabhāgapaṭipadaṃ ācikkhati , ujukameva pana arahattapadaṭṭhānaṃ saṇhaṃ sukhumaṃ suññataṃ vipassanālakkhaṇaṃ ācikkhati . Ime pañcasatā bhikkhū pubbabhāgapaṭipadaṃ parisodhetvā ṭhitā sudhantasuvaṇṇasadisā suparimajjitamaṇikkhandhasannibhā , eko lokuttaramaggova nesaṃ anāgato . Iti tassāgamanatthāya satthā tesaṃ ajjhāsayaṃ apekkhamāno idaṃ suttaṃ ārabhi .
TatthaV2.6M2.6 paṭiccasamuppādan ti paccayākāraṃ . Paccayākāro hi aññamaññaṃ paṭicca sahite dhamme uppādeti . Tasmā paṭiccasamuppādoti vuccati . Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana visuddhimaggato gahetabbo . Voti ayaṃ vo-saddo paccatta-upayogakaraṇa-sampadāna-sāmivacana-padapūraṇesu dissati . ‘‘ Kacci pana vo anuruddhā samaggā sammodamānā ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.326; mahāva .466) hi paccatte dissati . ‘‘ Gacchatha , bhikkhave , paṇāmemi vo ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.157) upayoge . ‘‘ Na vo mama santike vatthabban ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.157) karaṇe . ‘‘ Vanapatthapariyāyaṃ vo , bhikkhave , desessāmī ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.190) sampadāne . ‘‘ Sabbesaṃ vo , sāriputta , subhāsitan ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.345) sāmivacane . ‘‘ Ye hi vo ariyā parisuddhakāyakammantā ’’ tiādīsuP2.7 ( ma . ni .1.35) padapūraṇamatte . Idha panāyaṃ sampadāne daṭṭhabbo . Bhikkhaveti patissavena abhimukhībhūtānaṃ puna ālapanaṃ . Desessāmīti desanāpaṭijānanaṃ .
Taṃ suṇāthāti taṃ paṭiccasamuppādaṃ taṃ desanaṃ mayā vuccamānaṃ suṇātha . Sādhukaṃ manasi karothāti ettha pana sādhukaṃ sādhūti ekatthametaṃ . Ayañca sādhusaddo āyācana-sampaṭicchana-sampahaṃsana-sundara-daḷhīkammādīsu dissati . ‘‘ Sādhu me , bhante , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū ’’ tiādīsu ( a . ni .4.257; saṃ . ni .4.65;5.381) hi āyācane dissati . ‘‘ Sādhu , bhanteti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā ’’ tiādīsu ( ma . ni .3.86) sampaṭicchane . ‘‘ Sādhu sādhu , sāriputtā ’’ tiādīsu ( dī . ni .3.349) sampahaṃsane . ‘‘ Sādhu dhammarucī rājā , sādhu paññāṇavā naro ; Sādhu mittānamaddubbho , pāpassa akaraṇaṃ sukhan ’’ ti . – Ādīsu ( jā .2.18.101) sundare . ‘‘ Tena hi , brāhmaṇa , sādhukaṃ suṇāhī ’’ tiādīsu ( a . ni .5.192) sādhukasaddoyeva daḷhīkamme āṇattiyantipi vuccati . Idha panāyaṃ ettheva daḷhīkamme āṇattiyā ca attho veditabbo , sundaratthepi vaṭṭati . Daḷhīkaraṇatthena hi ‘‘ daḷhaṃV2.7 imaṃ dhammaṃ suṇātha , suggahitaṃ gaṇhantā ’’, āṇattiatthena ‘‘ mama āṇattiyā suṇātha ’’ sundaratthena ‘‘ sundaramimaṃ bhaddakaṃ dhammaṃ suṇāthā ’’ tiM2.7 etaṃ dīpitaṃ hoti . Manasi karothāti āvajjetha . Samannāharathāti attho . Avikkhittacittā hutvā nisāmetha , citte karothāti adhippāyo . Idānettha taṃ suṇāthāti sotindriyavikkhepanivāraṇametaṃ . Sādhukaṃ manasi karothāti manasikāre daḷhīkammaniyojanena manindriyavikkhepanivāraṇaṃ . Purimañcettha byañjanavipallāsagāhanivāraṇaṃ , pacchimaṃ atthavipallāsagāhanivāraṇaṃ . Purimena ca dhammassavane niyojeti , pacchimena sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇūpaparikkhāsu . Purimena ca ‘‘ sabyañjano ayaṃ dhammo , tasmā savanīyo ’’ tiP2.8 dīpeti , pacchimena ‘‘ sāttho , tasmā manasi kātabbo ’’ ti . Sādhukapadaṃ vā ubhayapadehi yojetvā ,‘‘ yasmā ayaṃ dhammo dhammagambhīro ca desanāgambhīro ca , tasmā suṇātha sādhukaṃ . Yasmā atthagambhīro ca paṭivedhagambhīro ca , tasmā sādhukaṃ manasi karothā ’’ ti evaṃ yojanā veditabbā .
Bhāsissāmīti desessāmi . ‘‘ Taṃ suṇāthā ’’ ti ettha paṭiññātaṃ desanaṃ saṃkhittatova na desessāmi , apica kho vitthāratopi naṃ bhāsissāmīti vuttaṃ hoti . Saṅkhepavitthāravācakāni hi etāni padāni . Yathāha vaṅgīsatthero – ‘‘ Saṃkhittenapi deseti , vitthārenapi bhāsati ; Sāḷikāyiva nigghoso , paṭibhānaṃ udīrayī ’’ ti .( saṃ . ni .1.214; theragā .1241);
Evaṃ vutte ussāhajātā hutvā evaṃ , bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ satthu vacanaṃ sampaṭicchiṃsu , paṭiggahesunti vuttaṃ hoti .
Atha nesaṃ bhagavā etadavoca – etaṃ idāni vattabbaṃ ‘‘ katamo ca , bhikkhave , paṭiccasamuppādo ’’ tiādiṃ sakalaṃ suttaṃ avoca .
Tattha katamo ca , bhikkhave , paṭiccasamuppādoti kathetukamyatāpucchā . Pañcavidhā hi pucchā adiṭṭhajotanāpucchā diṭṭhasaṃsandanāpucchā vimaticchedanāpucchā anumatipucchā kathetukamyatāpucchāti , tāsaṃ idaṃ nānattaṃ – KatamāV2.8 adiṭṭhajotanā pucchā ( mahāni .150; cūḷani . puṇṇakamāṇavapucchāniddesa 12)? Pakatiyā lakkhaṇaṃ aññātaṃ hoti adiṭṭhaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ . Tassa ñāṇāya dassanāyaM2.8 tulanāya tīraṇāya vibhūtāya vibhāvanatthāya pañhaṃ pucchati . Ayaṃ adiṭṭhajotanāpucchā . Katamā diṭṭhasaṃsandanāpucchā ? Pakatiyā lakkhaṇaṃ ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ tulitaṃ tīritaṃ vibhūtaṃ vibhāvitaṃ . So aññehi paṇḍitehi saddhiṃ saṃsandanatthāya pañhaṃ pucchati . Ayaṃ diṭṭhasaṃsandanāpucchā . Katamā vimaticchedanāpucchā ? Pakatiyā saṃsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto – ‘‘ evaṃ nu kho , na nu kho , kathaṃ nu kho ’’ ti , so vimaticchedanatthāyaP2.9 pañhaṃ pucchati , ayaṃ vimaticchedanāpucchā . Katamā anumatipucchā ? Bhagavā bhikkhūnaṃ anumatiyā pañhaṃ pucchati – ‘‘ taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti , aniccaṃ , bhante . Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vāti , dukkhaṃ , bhante . Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘‘ etaṃ mama esohamasmi eso me attā ’’ ti , no hetaṃ bhanteti ( saṃ . ni .3.79). Ayaṃ anumatipucchā . Katamā kathetukamyatāpucchā ? Bhagavā bhikkhūnaṃ kathetukamyatāya pañhaṃ pucchati – ‘‘ cattārome , bhikkhave , satipaṭṭhānā . Katame cattāro ’’ ti ? Ayaṃ kathetukamyatāpucchāti . Tattha buddhānaṃ purimā tisso pucchā natthi . Kasmā ? Buddhānañhi tīsu addhāsu kiñci saṅkhataṃ addhāvimuttaṃ vā asaṅkhataṃ adiṭṭhaṃ ajotitaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ nāma natthi . Tena nesaṃ adiṭṭhajotanāpucchā natthi . Yaṃ pana bhagavatā attano ñāṇena paṭividdhaṃ , tassa aññena samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā saddhiṃ saṃsandanakiccaṃ natthi . Tenassa diṭṭhasaṃsandanāpucchā natthi . Yasmā panesa akathaṃkathī tiṇṇavicikicchoV2.9 sabbadhammesu vihatasaṃsayo . Tenassa vimaticchedanāpucchā natthi . Itarā pana dve pucchā bhagavato atthi . Tāsu ayaṃ kathetukamyatā pucchāti veditabbā .
Idāni tāva pucchāya puṭṭhaṃ paccayākāraṃ vibhajanto avijjāpaccayā , bhikkhave , saṅkhārātiādimāha . Ettha ca yathā nāma ‘‘ pitaraṃ kathessāmī ’’ ti āraddhoM2.9 ‘‘ tissassa pitā soṇassa pitā ’’ ti paṭhamataraṃ puttampi katheti , evameva bhagavā paccayaṃ kathetuṃ āraddho ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ tiādinā nayena saṅkhārādīnaṃ paccaye avijjādidhamme kathento paccayuppannampi kathesi . Āhāravaggassa pana pariyosāne ‘‘ paṭiccasamuppādañca vo , bhikkhave , desessāmiP2.10 paṭiccasamuppanne ca dhamme ’’ ti ( saṃ . ni .2.20) ubhayaṃ ārabhitvā ubhayampi kathesi . Idāni avijjāpaccayā saṅkhārātiādīsu pana avijjā ca sā paccayo cāti avijjāpaccayo . Tasmā avijjāpaccayā saṅkhārā sambhavantīti iminā nayena attho veditabbo . Ayamettha saṅkhepo , vitthārena pana sabbākārasampannā anulomapaṭiccasamuppādakathā visuddhimagge kathitā , tasmā sā tattha kathitavaseneva gahetabbā .
Paṭilomakathāyaṃ pana avijjāya tvevāti avijjāya tu eva . Asesavirāganirodhāti virāgasaṅkhātena maggena asesanirodhā . Saṅkhāranirodhoti saṅkhārānaṃ anuppādanirodho hoti . Evaṃnirodhānaṃ pana saṅkhārānaṃ nirodhā viññāṇādīnañca nirodhā nāmarūpādīni niruddhāniyeva hontīti dassetuṃ saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhotiādīni vatvā , evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotīti āha .
Tattha kevalassāti sakalassa , suddhassa vā , sattavirahitassāti attho . Dukkhakkhandhassāti dukkharāsissa . Nirodho hotīti anuppādo hoti . Iti bhagavā anulomato dvādasahi padehi vaṭṭakathaṃ kathetvā tameva vaṭṭaṃ vinivaṭṭetvā paṭilomato dvādasahi padehi vivaṭṭaṃ kathento arahattena desanāya kūṭaṃ gaṇhi .
Desanāpariyosāne te pañcasatā āraddhavipassakā ugghaṭitaññūpuggalā sūriyarasmisamphuṭṭhāni paripākagatāni padumāni viya saccāni bujjhitvā arahattaphale patiṭṭhahiṃsu . Idamavoca bhagavāti idaṃ vaṭṭavivaṭṭavasena sakalasuttaṃ bhagavā avoca .
Attamanā te bhikkhūti tuṭṭhacittā te pañcasatā khīṇāsavā bhikkhū . Bhagavato bhāsitaṃ abhinandun ti karavīkarutamañjunāV2.10 kaṇṇasukhena paṇḍitajanahadayānaṃ amatābhisekasadisena brahmassarena bhāsato bhagavatoM2.10 vacanaṃ abhinandiṃsu , anumodiṃsu ceva sampaṭicchiṃsu cāti attho . Tenetaṃ vuccati – ‘‘ Subhāsitaṃ sulapitaṃ , sādhu sādhūti tādino ; Anumodamānā sirasā , sampaṭicchiṃsu bhikkhavo ’’ ti .
Paṭhamapaṭiccasamuppādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .