6. Aṭṭhaṅgikasuttavaṇṇanā
109-111.
Tatiyaṃ
M2.133 pañcakammapathavasena bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttaṃ , catutthaṃ sattakammapathavasena , pañcamaṃ dasakammapathavasena .Pañcame pāṇaṃ atipātentīti pāṇātipātino , pāṇaghātikāti attho .
Adinnaṃ ādiyantīti adinnādāyino , parassahārinoti attho .
Vatthukāmesu kilesakāmena micchā carantīti kāmesumicchācārino .
Musā vadantīti musāvādino
P2.144 , paresaṃ atthabhañjakaṃ tucchaṃ alikaṃ vācaṃ bhāsitāroti attho .
Pisuṇā vācā etesanti pisuṇavācā .
Mammacchedikā pharusā vācā etesanti pharusavācā .
Samphaṃ niratthakaṃ vacanaṃ palapantīti samphappalāpino .
Abhijjhāyantīti abhijjhāluno , parabhaṇḍe lubbhanasīlāti attho .
Byāpannaṃ pūtibhūtaṃ cittametesanti byāpannacittā .
Micchā pāpikā viññugarahitā etesaṃ diṭṭhīti micchādiṭṭhikā , kammapathapariyāpannāya ‘‘ natthi dinnan ’’ tiādivatthukāya micchattapariyāpannāya aniyyānikadiṭṭhiyā samannāgatāti attho .
Sammā sobhanā viññupasatthā etesaṃ diṭṭhīti sammādiṭṭhikā , kammapathapariyāpannāya ‘‘ atthi dinnan ’’ tiādikāya kammassakatadiṭṭhiyā sammattapariyāpannāya maggadiṭṭhiyā ca samannāgatāti attho .
Idaṃ tāvettha anuttānānaṃ padānaṃ padavaṇṇanāmattaṃ .
YoV2.128 pana tesaṃ pāṇātipāto adinnādānaṃ kāmesumicchācāro musāvādo pisuṇavācā pharusavācā samphappalāpo abhijjhā byāpādo micchādiṭṭhīti kaṇhapakkhe dasavidho attho hoti .Pāṇātipātā paṭiviratātiādīsu pāṇātipātādayo vuttatthā eva .
Yāya pana viratiyā ete paṭiviratā nāma honti , sā bhedato tividhā hoti sampattavirati samādānavirati samucchedaviratīti .
Tattha asamādinnasikkhāpadānaṃ attano jātivayabāhusaccādīni paccavekkhitvā ‘‘ ayuttaṃ amhākaṃ evarūpaṃ kātun ’’ ti sampattaṃ vatthuṃ avītikkamantānaṃ uppajjamānā
P2.150 virati sampattaviratīti veditabbā sīhaḷadīpe cakkanaupāsakassa viya .
Tassa kira daharakāleyeva mātu rogo uppajji .
Vejjena ca ‘‘ allasasakamaṃsaṃ laddhuṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Tato cakkanassa bhātā ‘‘ gaccha tāta khettaṃ āhiṇḍāhī ’’ ti cakkanaṃ pesesi .
So tattha gato .
Tasmiñca samaye eko saso taruṇasassaṃ khādituṃ āgato hoti .
So taṃ disvā vegena dhāvanto valliyā baddho ‘‘ kiri kirī ’’ ti saddamakāsiM2.139 .
Cakkano tena saddena gantvā taṃ gahetvā cintesi ‘‘ mātu bhesajjaṃ karomī ’’ ti .
Puna cintesi –
‘‘ na metaṃ patirūpaṃ , yvāhaṃ mātu jīvitakāraṇā paraṃ jīvitā voropeyyan ’’ ti .
Atha naṃ ‘‘ gaccha araññe sasehi saddhiṃ tiṇodakaṃ paribhuñjā ’’ ti muñci .
Bhātarā ca ‘‘ kiṃ tāta saso laddho ’’ ti ?
Pucchito taṃ pavattiṃ ācikkhi .
Tato naṃ bhātā paribhāsi .
So mātu santikaṃ gantvā ,‘‘ yatohaṃ jātoV2.133 , nābhijānāmi sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropetā ’’ ti saccaṃ vatvā aṭṭhāsi , tāvadeva cassa mātā arogā ahosi .
Samādinnasikkhāpadānaṃ pana sikkhāpadasamādāne ca tatuttari ca attano jīvitaṃ pariccajitvā vatthuṃ avītikkamantānaṃ uppajjamānā virati samādānaviratīti veditabbā , uttaravaḍḍhamānapabbatavāsīupāsakassa viya .
So kira ambariyavihāravāsīpiṅgalabuddharakkhitattherassa santike sikkhāpadāni gahetvā khettaṃ kasati .
Athassa goṇo naṭṭho , so taṃ gavesanto uttaravaḍḍhamānapabbataṃ āruhi , tatra naṃ mahāsappo aggahesi .
So cintesi –
‘‘ imāya tikhiṇāya vāsiyā sīsaṃ chindāmī ’’ ti .
Puna cintesi –
‘‘ na metaṃ patirūpaṃ , yvāhaṃ bhāvanīyassa garuno santike sikkhāpadaṃ gahetvā bhindeyyan ’’ ti .
Evaṃ yāvatatiyaṃ cintetvā –
‘‘ jīvitaṃ pariccajāmi , na sikkhāpadan ’’ ti aṃse ṭhapitaṃ tikhiṇadaṇḍavāsiṃ araññe chaḍḍesi .
Tāvadeva mahāvāḷo naṃ muñcitvā agamāsīti .
AriyamaggasampayuttāP2.151 pana virati samucchedaviratīti veditabbā , yassā uppattito pabhuti pāṇaṃ ghātessāmīti ariyapuggalānaṃ cittampi na uppajjatīti .
Yathā ca akusalānaṃ , evaṃ imesampi kusalakammapathānaṃ dhammato koṭṭhāsato ārammaṇato vedanāto mūlatoti pañcahākārehi vinicchayo veditabbo .
Tattha dhammatoti etesu hi paṭipāṭiyā satta cetanāpi vaṭṭanti viratiyopi , ante tayo cetanāsampayuttāva .
Koṭṭhāsatoti paṭipāṭiyā satta kammapathā eva , na mūlāni , ante tayo kammapathā ceva mūlāni ca .
Anabhijjhā hi mūlaṃ patvā alobhoM2.140 kusalamūlaṃ hoti , abyāpādo adoso kusalamūlaṃ , sammādiṭṭhi amoho kusalamūlaṃ .
Ārammaṇatoti pāṇātipātādīnaṃ .
Ārammaṇāneva etesaṃ ārammaṇāni .
Vītikkamitabbavatthutoyeva hi virati nāma hoti .
Yathā pana nibbānārammaṇo ariyamaggo kilese pajahati , evaṃ jīvitindriyādiārammaṇāpete kammapathā pāṇātipātādīni dussīlyāni pajahantīti veditabbā .
VedanātotiV2.134 sabbe sukhavedanā vā honti majjhattavedanā vā .
Kusalaṃ patvā hi dukkhavedanā nāma natthi .
Mūlatoti paṭipāṭiyā satta ñāṇasampayuttacittena viramantassa alobhaadosaamohavasena timūlā honti , ñāṇavippayuttacittena viramantassa dvimūlā .
Anabhijjhā ñāṇasampayuttacittena viramantassa dvimūlā hoti , ñāṇavippayuttacittena ekamūlā .
Alobho pana attanāva attano mūlaṃ na hoti .
Abyāpādepi eseva nayo .
Sammādiṭṭhi alobhaadosavasena dvimūlāvāti .Tatiyādīni .