2. Pubbesambodhasuttavaṇṇanā
115. Dutiye ayaṃ pathavīdhātuyā assādoti ayaṃ pathavīdhātunissayo assādo .
Svāyaṃ kāyaṃ abbhunnāmetvā udaraṃ pasāretvā ,‘‘ idha me aṅgulaṃ pavesituṃ vāyamathā ’’ ti vā hatthaṃ pasāretvā ,‘‘ imaṃ nāmetuṃ vāyamathā ’’ ti vā vadati , evaṃ pavattānaṃ vasena veditabbo .
Aniccātiādīsu hutvā abhāvākārena aniccā , paṭipīḷanākārena dukkhā , sabhāvavigamākārena vipariṇāmadhammā .
Ayaṃ pathavīdhātuyā ādīnavoti yena ākārena sā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā , ayamākāro pathavīdhātuyā ādīnavoti attho .
Chandarāgavinayo chandarāgappahānan ti nibbānaṃ āgamma pathavīdhātuyā chandarāgo vinīyati ceva pahīyati ca , tasmā nibbānamassā nissaraṇaṃ .
Ayaṃ āpodhātuyā assādoti ayaṃ āpodhātunissayo assādo .
Svāyaṃ aññaṃ āpodhātuyā upaddutaṃ disvā ,‘‘ kiṃ ayaṃ nipannakālato paṭṭhāya passāvaṭṭhānābhimukho nikkhamati ceva pavisati ca , appamattakampissa kammaṃ karontassa sedatintaṃ vatthaṃ pīḷetabbatākāraṃ pāpuṇāti , anumodanamattampi kathentassa tālavaṇṭaṃ gaṇhitabbaṃ hoti , mayaṃ pana sāyaṃ nipannā pātova uṭṭhahāma , māsapuṇṇaghaṭo
P2.153 viya no sarīraṃ , mahākammaṃ karontānaṃ sedamattampi no na uppajjati , asanisaddena viya dhammaṃ kathentānaṃ sarīre usumākāramattampi no natthī ’’ ti evaṃ pavattānaṃ vasena veditabbo .Ayaṃ
M2.142 tejodhātuyā assādoti ayaṃ tejodhātunissayo assādo .
Svāyaṃ sītagahaṇike disvā ,‘‘ kiṃ ime kiñcideva yāgubhattakhajjamattaṃ ajjhoharitvā thaddhakucchino nisīditvā sabbarattiṃ aṅgārakaṭāhaṃ pariyesanti , phusitamattesupi sarīre patitesu aṅgārakaṭāhaṃ ottharitvā pārupitvāva nipajjanti ?
Mayaṃ pana atithaddhampi maṃsaṃ vā pūvaṃ vā khādāma , kucchipūraṃ bhattaṃ bhuñjāma , tāvadeva no sabbaṃ pheṇapiṇḍo viya vilīyati , sattāhavaddalikāya vattamānāya sarīre sītānudahanamattampi no natthī ’’ ti evaṃ pavattānaṃ vasena veditabbo .Ayaṃ
V2.136 vāyodhātuyā assādoti ayaṃ vāyodhātunissayo assādo .
Svāyaṃ aññe vātabhīruke disvā ,‘‘ imesaṃ appamattakampi kammaṃ karontānaṃ anumodanamattampi kathentānaṃ sarīraṃ vāto vijjhati , gāvutamattampi addhānaṃ gatānaṃ hatthapādā sīdanti , piṭṭhi rujjati , kucchivātasīsavātakaṇṇavātādīhi niccupaddutā telaphāṇitādīni vātabhesajjāneva karontā atināmenti , amhākaṃ pana mahākammaṃ karontānampi tiyāmarattiṃ dhammaṃ kathentānampi ekadivaseneva dasa yojanāni gacchantānampi hatthapādasaṃsīdanamattaṃ vā piṭṭhirujjanamattaṃ vā na hotī ’’ ti , evaṃ pavattānaṃ vasena veditabbo .
Evaṃ pavattā hi etā dhātuyo assādenti nāma .Abbhaññāsin ti abhivisiṭṭhena ñāṇena aññāsiṃ .
Anuttaraṃ sammāsambodhin ti uttaravirahitaṃ sabbaseṭṭhaṃ sammā sāmañca bodhiṃ , atha vā pasatthaṃ sundarañca bodhiṃ .
Bodhīti rukkhopi maggopi sabbaññutaññāṇampi nibbānampi .
‘‘ Bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddho ’’ ti ( mahāva .1; udā .1) ca ‘‘ antarā ca bodhiṃ antarā ca gayan ’’ ti ( mahāva .11; ma . ni .1.285) ca āgataṭṭhānesu hi rukkho bodhīti vuccati .
‘‘ Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇan ’’ ti ( cūḷani . khaggavisāṇasuttaniddesa 121) āgataṭṭhāne
P2.154 maggo .
‘‘ Pappoti bodhiṃ varabhūrimedhaso ’’ ti ( dī . ni .3.217) āgataṭṭhāne sabbaññutaññāṇaṃ .
‘‘ Patvāna bodhiṃ amataṃ asaṅkhatan ’’ ti āgataṭṭhāne nibbānaṃ .
Idha pana bhagavato arahattamaggo adhippeto .
SāvakānaṃM2.143 arahattamaggo anuttarā bodhi hoti , na hotīti ?
Na hoti .
Kasmā ?
Asabbaguṇadāyakattā .
Tesañhi kassaci arahattamaggo arahattaphalameva deti , kassaci tisso vijjā , kassaci cha abhiññā , kassaci catasso paṭisambhidā , kassaci sāvakapāramīñāṇaṃ .
Paccekabuddhānampi paccekabodhiñāṇameva deti .
Buddhānaṃ pana sabbaguṇasampattiṃ deti abhiseko viya rañño sabbalokissariyabhāvaṃ .
Tasmā aññassa kassacipi anuttarā bodhi na hoti .
Abhisambuddhoti paccaññāsin ti ‘‘ abhisambuddho ahaṃ patto paṭivijjhitvā ṭhito ’’ ti evaṃ paṭijāniṃ .Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādīti adhigataguṇadassanasamatthaṃ paccavekkhaṇañāṇañca me udapādi .
Akuppā me vimuttīti ‘‘ ayaṃ mayhaṃ arahattaphalavimutti akuppā ’’ ti evaṃ
V2.137 ñāṇaṃ udapādi .
Tattha dvīhākārehi akuppatā veditabbā kāraṇato ca ārammaṇato ca .
Sā hi catūhi maggehi samucchinnakilesānaṃ puna anivattanatāya kāraṇatopi akuppā , akuppadhammaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattatāya ārammaṇatopi akuppā .
Antimāti pacchimā .
Natthi dāni punabbhavoti idāni puna añño bhavo nāma natthīti .Imasmiṃ sutte cattāri saccāni kathitāni .
Kathaṃ ?
Catūsu hi dhātūsu assādo samudayasaccaṃ , ādīnavo dukkhasaccaṃ , nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ , nirodhappajānano maggo maggasaccaṃ .
Vitthāravasenapi kathetuṃ vaṭṭatiyeva .
Ettha hi yaṃ pathavīdhātuṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ , ayaṃ pathavīdhātuyā assādoti pahānapaṭivedho samudayasaccaṃ .
Yā pathavīdhātu aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā , ayaṃ pathavīdhātuyā , ādīnavoti pariññāpaṭivedho dukkhasaccaṃ .
Yo pathavīdhātuyā chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ , idaṃ pathavīdhātuyā nissaraṇanti sacchikiriyāpaṭivedho nirodhasaccaṃ .
Yā imesu tīsu ṭhānesu diṭṭhi saṅkappo vācā kammanto ājīvo vāyāmo sati samādhi , ayaṃ bhāvanāpaṭivedho maggasaccanti .
Dutiyaṃ .