6. Sammasasuttavaṇṇanā
66. Chaṭṭhe āmantesīti kasmā āmantesi ?
Yasmāssa sukhumā tilakkhaṇāhatā dhammadesanā upaṭṭhāsi .
Tasmiṃ kira janapade manussā sahetukā paññavanto .
Siniddhāni kirettha bhojanāni , tānisevato janassa paññā vaḍḍhati , te gambhīraṃ tilakkhaṇāhataṃ dhammakathaṃ paṭivijjhituṃ samatthā honti .
Teneva bhagavā dīghamajjhimesu mahāsatipaṭṭhānāni ( dī . ni .2.372 ādayo ) mahānidānaṃ ( dī . ni .2.95 ādayo ), āneñjasappāyaṃ ( ma . ni .3.66 ādayo ), saṃyuttake cūḷanidānādisuttanti evamādīni aññāni gambhīrāni suttāni tattheva kathesi .
Sammasatha noti sammasatha nu .
Antaraṃ sammasan ti abbhantaraṃ paccayasammasanaṃ .
Na so bhikkhu bhagavato cittaṃ ārādhesīti paccayākāravasena byākārāpetukāmassa bhagavato tathā abyākaritvā dvattiṃsākāravasena byākaronto ajjhāsayaṃ gahetuṃ nāsakkhi .
Etadavocāti desanā yathānusandhiṃ na gatā , desanāya yathānusandhigamanatthaṃ etadavoca .
Tenahānanda , suṇāthāti idaṃ tepiṭake buddhavacane asambhinnapadaṃ .
Aññattha hi evaṃ vuttaṃ nāma natthi .
Upadhinidānan ti khandhupadhinidānaṃ .
Khandhapañcakañhettha upadhīti adhippetaṃ .
Uppajjatīti jāyati .
Nivisatīti punappunaṃ pavattivasena patiṭṭhahati .
Yaṃ kho loke piyarūpaṃ sātarūpan ti yaṃ lokasmiṃ piyasabhāvañceva madhurasabhāvañca .
Cakkhuṃ loketiādīsu
V2.105 lokasmiñhi cakkhādīsu mamattena abhiniviṭṭhā sattā sampattiyaṃ patiṭṭhitā attano cakkhuṃ ādāsādīsu nimittaggahaṇānusārena vippasannapañcapasādaṃ suvaṇṇavimāne ugghāṭitamaṇisīhapañjaraṃ viya maññanti , sotaṃ rajatapanāḷikaṃ viya pāmaṅgasuttaṃP2.120 viyaM2.111 ca maññanti , tuṅganāsāti laddhavohāraṃ ghānaṃ vaṭṭetvā ṭhapitaharitālavaṭṭiṃ viya maññanti , jivhaṃ rattakambalapaṭalaṃ viya mudusiniddhamadhurarasadaṃ maññanti , kāyaṃ sālalaṭṭhiṃ viya suvaṇṇatoraṇaṃ viya ca maññanti , manaṃ aññesaṃ manena asadisaṃ uḷāraṃ maññanti .Niccato addakkhun ti niccanti addasaṃsu .
Sesapadesupi eseva nayo .
Na parimucciṃsu dukkhasmāti sakalasmāpi vaṭṭadukkhā na parimucciṃsu .
Dakkhissantīti passissanti .
Āpānīyakaṃsoti sarakassa nāmaṃ .
Yasmā panettha āpaṃ pivanti , tasmā ‘‘ āpānīyo ’’ ti vuccati .
Āpānīyo ca so kaṃso cāti āpānīyakaṃso .
Surāmaṇḍasarakassetaṃ nāmaṃ .
‘‘ Vaṇṇasampanno ’’ tiādivacanato pana kaṃse ṭhitapānameva evaṃ vuttaṃ .
Ghammābhitattoti ghammena abhitatto .
Ghammaparetoti ghammena phuṭṭho , anugatoti attho .
Pivato hi kho taṃ chādessatīti pivantassa taṃ pānīyaṃ vaṇṇādisampattiyā ruccissati , sakalasarīraṃ vā pharitvā tuṭṭhiṃ uppādayamānaṃ ṭhassati .
Appaṭisaṅkhāti apaccavekkhitvā .
Evameva khoti ettha idaṃ opammasaṃsandanaṃ – āpānīyakaṃso viya hi loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ ārammaṇaṃ daṭṭhabbaṃ , ghammābhitattapuriso viya vaṭṭanissito puthujjano , āpānīyakaṃsena nimantanapuriso viya loke piyarūpena sātarūpena ārammaṇena nimantakajano , āpānīyakaṃse sampattiñca ādīnavañca ārocento āpānakamanusso viya ācariyupajjhāyādiko kalyāṇamitto .
Yatheva hi tassa purisassa apalokitamanusso āpānīyakaṃse guṇañca ādīnavañca āroceti , evameva ācariyo vā upajjhāyo vā bhikkhuno pañcasu kāmaguṇesu assādañca nissaraṇañca katheti .
Tattha yathā āpānīyakaṃsamhi guṇe ca ādīnave ca ārocite so
P2.121 puriso piyavaṇṇādisampadāyameva sañjātavego ‘‘ sace maraṇaṃ bhavissati , pacchā jānissāmī ’’ ti sahasā appaṭisaṅkhāya taṃ pivitvā maraṇaṃ vā maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ nigacchati , evameva , bhikkhu ,‘‘ pañcasu kāmaguṇesu dassanādivasena uppannasomanassamattameva assādo , ādīnavo panaV2.106 diṭṭhadhammikasamparāyiko bahu nānappakāro , appassādā kāmā bahudukkhā bahupāyāsā ’’ tiM2.112 evaṃ ācariyupajjhāyehi ānisaṃsañca ādīnavañca kathetvā –
‘‘ samaṇapaṭipadaṃ paṭipajja , indriyesu guttadvāro bhava bhojane mattaññū jāgariyaṃ anuyutto ’’ ti evaṃ ovaditopi assādabaddhacittatāya ‘‘ sace vuttappakāro ādīnavo bhavissati , pacchā jānissāmī ’’ ti ācariyupajjhāye apasādetvā uddesaparipucchādīni ceva vattapaṭipattiñca pahāya lokāmisakathaṃ kathento kāme paribhuñjitukāmatāya sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattati .
Tato duccaritāni pūrento sandhicchedanādikāle ‘‘ coro ayan ’’ ti gahetvā rañño dassito idheva hatthapādādichedanaṃ patvā samparāye catūsu apāyesu mahādukkhaṃ anubhoti .Pānīyena vā vinetun ti sītena vārinā harituṃ .
Dadhimaṇḍakenāti dadhimaṇḍanamattena .
Bhaṭṭhaloṇikāyāti saloṇena sattupānīyena .
Loṇasovīrakenāti sabbadhaññaphalakaḷīrādīni pakkhipitvā loṇasovīrakaṃ nāma karonti , tena .
Opammasaṃsandanaṃ panettha – ghammābhitattapuriso viya vaṭṭasannissitakāle yogāvacaro daṭṭhabbo , tassa purisassa paṭisaṅkhā āpānīyakaṃsaṃ pahāya pānīyādīhi pipāsassa vinodanaṃ viya bhikkhuno ācariyupajjhāyānaṃ ovāde ṭhatvā chadvārādīni pariggahetvā anukkamena vipassanaṃ vaḍḍhentassa arahattaphalādhigamo , pānīyādīni cattāri pānāni viya hi cattāro maggā , tesu aññataraṃ pivitvā surāpipāsitaṃ vinodetvā sukhino yena kāmaṃ gamanaṃ viya khīṇāsavassa catumaggapānaṃ pivitvā taṇhaṃ vinodetvā agatapubbaṃ nibbānadisaṃ gamanakālo veditabbo .
Chaṭṭhaṃ .