Issues
Select Version
Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā
Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā

Nidānasodhanaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Nidānasodhanaṃ

Idāni yāyaṃ –
‘‘ Yena vuttaṃ yadā yattha , yasmā cetesa dīpanā ;
Nidānaṃ sodhayitvāssa , karissāmatthavaṇṇanan ’’ ti .
–
MātikāV0.189 nikkhittā , tattha idaṃP0.232 mettasuttaṃ bhagavatāva vuttaṃ , na sāvakādīhi , tañca pana yadā himavantapassato devatāhi ubbāḷhā bhikkhū bhagavato santikaṃ āgatā , tadā sāvatthiyaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ parittatthāya kammaṭṭhānatthāya ca vuttanti evaṃ tāva saṅkhepato etesaṃ padānaṃ dīpanā nidānasodhanā veditabbā .
Vitthārato pana evaṃ veditabbā – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya , tena kho pana samayena sambahulā nānāverajjakā bhikkhū bhagavato santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā tattha tattha vassaṃ upagantukāmā bhagavantaṃ upasaṅkamanti .
Tatra sudaṃ bhagavā rāgacaritānaṃ saviññāṇakaaviññāṇakavasena ekādasavidhaṃ asubhakammaṭṭhānaṃ , dosacaritānaṃ catubbidhaṃ mettādikammaṭṭhānaṃ , mohacaritānaṃ maraṇassatikammaṭṭhānādīni , vitakkacaritānaṃ ānāpānassatipathavīkasiṇādīni , saddhācaritānaṃ buddhānussatikammaṭṭhānādīni , buddhicaritānaṃ catudhātuvavatthānādīnītiM0.199 iminā nayena caturāsītisahassappabhedacaritānukūlāni kammaṭṭhānāni katheti .
Atha kho pañcamattāni bhikkhusatāni bhagavato santike kammaṭṭhānaṃ uggahetvā sappāyasenāsanañca gocaragāmañca pariyesamānāni anupubbena gantvā paccante himavantena saddhiṃ ekābaddhaṃ nīlakācamaṇisannibhasilātalaṃ sītalaghanacchāyanīlavanasaṇḍamaṇḍitaṃ muttājālarajatapaṭṭasadisavālukākiṇṇabhūmibhāgaṃ sucisātasītalajalāsayaparivāritaṃ pabbatamaddasaṃsu .
Atha te bhikkhū tatthekarattiṃ vasitvā pabhātāya rattiyā sarīraparikammaṃ katvā tassa avidūre aññataraṃ gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu .
Gāmo ghananivesanasanniviṭṭhakulasahassayutto , manussā cetthaP0.233 saddhā pasannā te paccante pabbajitadassanassa dullabhatāya bhikkhū disvā eva pītisomanassajātā hutvā te bhikkhū bhojetvā ‘‘ idheva , bhante , temāsaṃ vasathā ’’ ti yācitvā pañca padhānakuṭisatāni kāretvā tattha mañcapīṭhapānīyaparibhojanīyaghaṭādīni sabbūpakaraṇāni paṭiyādesuṃ .
Bhikkhū dutiyadivase aññaṃ gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu .
Tatthapi manussā tatheva upaṭṭhahitvā vassāvāsaṃ yāciṃsu .
Bhikkhū ‘‘ asati antarāye ’’ ti adhivāsetvā taṃ vanasaṇḍaṃ pavisitvā sabbarattindivaṃ āraddhavīriyā yāmaghaṇḍikaṃ koṭṭetvā yonisomanasikārabahulā viharantā rukkhamūlāni upagantvā nisīdiṃsu .
Sīlavantānaṃ bhikkhūnaṃ tejena vihatatejā rukkhadevatā attano attano vimānā oruyha dārake gahetvā ito cito vicaranti .
SeyyathāpiV0.190 nāma rājūhi vā rājamahāmattehi vā gāmakāvāsaṃ gatehi gāmavāsīnaṃ gharesu okāse gahite gharamanussakā gharā nikkhamitvā aññatra vasantā ‘‘ kadā nu gamissantī ’’ ti dūratova olokenti , evameva devatā attano attano vimānāni chaḍḍetvā ito cito ca vicarantiyo dūratova olokenti ‘‘ kadā nu bhadantā gamissantī ’’ ti .
Tato evaṃ samacintesuṃ ‘‘ paṭhamavassūpagatā bhikkhū avassaṃ temāsaṃ vasissanti , mayaṃ pana tāva ciraṃ dārake gahetvā okkamma vasituṃ na sakkoma , handa mayaṃ bhikkhūnaṃ bhayānakaṃ ārammaṇaṃ dassemā ’’ ti .
Tā rattiṃ bhikkhūnaṃ samaṇadhammakaraṇavelāya bhiṃsanakāni yakkharūpāni nimminitvā puratoM0.200 purato tiṭṭhanti , bheravasaddañca karonti .
Bhikkhūnaṃ tāni rūpāni disvā tañca saddaṃ sutvā hadayaṃ phandi , dubbaṇṇāP0.234 ca ahesuṃ uppaṇḍuppaṇḍukajātā .
Tena te bhikkhū cittaṃ ekaggaṃ kātuṃ nāsakkhiṃsu , tesaṃ anekaggacittānaṃ bhayena ca punappunaṃ saṃviggānaṃ sati sammussi , tato tesaṃ muṭṭhasatīnaṃ duggandhāni ārammaṇāni payojesuṃ , tesaṃ tena duggandhena nimmathiyamānamiva matthaluṅgaṃ ahosi , gāḷhā sīsavedanā uppajjiṃsu , na ca taṃ pavattiṃ aññamaññassa ārocesuṃ .
Athekadivasaṃ saṅghattherassa upaṭṭhānakāle sabbesu sannipatitesu saṅghatthero pucchi ‘‘ tumhākaṃ , āvuso , imaṃ vanasaṇḍaṃ paviṭṭhānaṃ katipāhaṃ ativiya parisuddho chavivaṇṇo ahosi pariyodāto , vippasannāni ca indriyāni , etarahi panattha kisā dubbaṇṇā uppaṇḍuppaṇḍukajātā , kiṃ vo idha asappāyan ’’ ti .
Tato eko bhikkhu āha –
‘‘ ahaṃ , bhante , rattiṃ īdisañca īdisañca bheravārammaṇaṃ passāmi ca suṇāmi ca , īdisañca gandhaṃ ghāyāmi , tena me cittaṃ na samādhiyatī ’’ ti , eteneva upāyena sabbeva te taṃ pavattiṃ ārocesuṃ .
Saṅghatthero āha –
‘‘ bhagavatā , āvuso , dve vassūpanāyikā paññattā , amhākañca idaṃ senāsanaṃ asappāyaṃ , āyāmāvuso , bhagavato santikaṃ gantvā aññaṃ sappāyasenāsanaṃ pucchāmā ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti te bhikkhū therassa paṭissuṇitvā sabbeva senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya anupalittattā kulesu kañci anāmantetvā eva yena sāvatthi tena cārikaṃ pakkamiṃsu .
Anupubbena sāvatthiṃ gantvā bhagavato santikaṃ āgamiṃsu .
Bhagavā te bhikkhū disvā etadavoca –
‘‘ na , bhikkhave , antovassaṃ cārikā caritabbāti mayā sikkhāpadaṃ paññattaṃ , kissa tumheP0.235 cārikaṃ carathā ’’ ti .
Te bhagavato sabbamārocesuṃ .
Bhagavā āvajjento sakalajambudīpe antamaso catupādapīṭhakaṭṭhānamattampi tesaṃ sappāyasenāsanaṃ nāddasa .
Atha te bhikkhū āha –
‘‘ na , bhikkhave , tumhākaṃ aññaṃ sappāyasenāsanaṃ atthi , tattheva tumhe viharantā āsavakkhayaṃ pāpuṇissatha , gacchatha , bhikkhave , tamevaV0.191 senāsanaṃ upanissāya viharatha , sace pana devatāhi abhayaṃ icchatha , imaṃ parittaṃ uggaṇhatha .
Etañhi vo parittañca kammaṭṭhānañca bhavissatī ’’ ti idaṃ suttamabhāsi .
ApareM0.201 panāhu –
‘‘ gacchatha , bhikkhave , tameva senāsanaṃ upanissāya viharathā ’’ ti idañca vatvā bhagavā āha –
‘‘ apica kho āraññakena pariharaṇaṃ ñātabbaṃ .
Seyyathidaṃ – sāyaṃ pātaṃ karaṇavasena dve mettā dve parittā dve asubhā dve maraṇassatī aṭṭhamahāsaṃvegavatthusamāvajjanañca , aṭṭha mahāsaṃvegavatthūni nāma jātijarābyādhimaraṇaṃ cattāri apāyadukkhānīti , atha vā jātijarābyādhimaraṇāni cattāri , apāyadukkhaṃ pañcamaṃ , atīte vaṭṭamūlakaṃ dukkhaṃ , anāgate vaṭṭamūlakaṃ dukkhaṃ , paccuppanne āhārapariyeṭṭhimūlakaṃ dukkhan ’’ ti .
Evaṃ bhagavā pariharaṇaṃ ācikkhitvā tesaṃ bhikkhūnaṃ mettatthañca parittatthañca vipassanāpādakajjhānatthañca idaṃ suttamabhāsīti .
Evaṃ vitthāratopi ‘‘ yena vuttaṃ yadā yattha , yasmā ce ’’ ti etesaṃ padānaṃ dīpanā nidānasodhanā veditabbā .
Ettāvatā ca yā sā ‘‘ yena vuttaṃ yadā yattha , yasmā cetesa dīpanā .
Nidānaṃ sodhayitvā ’’ ti mātikā ṭhapitā , sāP0.236 sabbākārena vitthāritā hoti .