Paṭhamamahāsaṅgītikathā
Evaṃ
M0.76 nikkhittassa panassa atthavaṇṇanatthaṃ ayaṃ mātikā –‘‘ Vuttaṃ yena yadā yasmā , cetaṃ vatvā imaṃ vidhiṃ ;
Evamiccādipāṭhassa , atthaṃ nānappakārato .
‘‘ Vaṇṇayanto samuṭṭhānaṃ , vatvā yaṃ yattha maṅgalaṃ ;
Vavatthapetvā taṃ tassa , maṅgalattaṃ vibhāvaye ’’ ti .
Tattha ‘‘ vuttaṃ yena yadā yasmā , cetaṃ vatvā imaṃ vidhin ’’ ti ayaṃ tāva addhagāthā yadidaṃ ‘‘ evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā … pe … bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsī ’’ ti , idaṃ vacanaṃ sandhāya vuttā .
Idañhi anussavavasena vuttaṃ , so ca bhagavā sayambhū anācariyako , tasmā nedaṃ tassa bhagavato vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa .
Yato vattabbametaṃ ‘‘ idaṃ vacanaṃ kena vuttaṃ
V0.73 , kadā , kasmā ca vuttan ’’ ti .Vuccate – āyasmatā ānandena vuttaṃ , tañca paṭhamamahāsaṅgītikāle .
Paṭhamamahāsaṅgīti cesā sabbasuttanidānakosallatthamādito pabhuti evaṃ veditabbā .
Dhammacakkappavattanañhi ādiṃ katvā yāva subhaddaparibbājakavinayanā , katabuddhakicce kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālānamantare visākhapuṇṇamadivase paccūsasamaye anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbute , bhagavati lokanāthe bhagavato parinibbāne sannipatitānaṃ sattannaṃ bhikkhusatasahassānaṃ saṅghatthero āyasmā mahākassapo sattāhaparinibbute
P0.90 bhagavati subhaddena vuḍḍhapabbajitena ‘‘ alaṃ , āvuso , mā socittha , mā paridevittha , sumuttā mayaṃ tena mahāsamaṇena , upaddutā ca homa ‘ idaṃ vo kappati idaṃ vo na kappatī ’ ti , idāni pana mayaṃ yaṃ icchissāma taṃ karissāma , yaṃ na icchissāma na taṃ karissāmā ’’ ti ( cūḷava .437; dī . ni .2.232) vuttavacanamanussaranto ‘‘ ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ pāpabhikkhū ‘ atītasatthukaṃ pāvacanan ’ ti maññamānā pakkhaṃ labhitvā na cirasseva saddhammaṃ antaradhāpeyyuṃ .Yāva ca dhammavinayo tiṭṭhati , tāva anatītasatthukameva pāvacanaṃ hoti .
Yathāha bhagavā –
‘‘ Yo
M0.77 vo , ānanda , mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto , so vo mamaccayena satthā ’’ ti ( dī . ni .2.216).‘‘ Yaṃnūnāhaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyeyyaṃ , yathayidaṃ sāsanaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ ’’.
Yañcāhaṃ bhagavatā –
‘‘ Dhāressasi pana me tvaṃ , kassapa , sāṇāni paṃsukūlāni nibbasanānī ’’ ti vatvā cīvare sādhāraṇaparibhogena ceva –
‘‘ Ahaṃ , bhikkhave , yāvade ākaṅkhāmi vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi , kassapopi , bhikkhave , yāvadeva ākaṅkhati vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharatī ’’ ti –
Evamādinā
V0.74 nayena navānupubbavihārachaḷabhiññāppabhede uttarimanussadhamme attanā samasamaṭṭhapanena ca anuggahito , tassa me kimaññaṃ āṇaṇyaṃ bhavissati ?‘‘ Nanu maṃ bhagavā rājā viya sakakavacaissariyānuppadānena attano kulavaṃsappatiṭṭhāpakaṃ puttaṃ ‘ saddhammavaṃsappatiṭṭhāpako me ayaṃ bhavissatī ’ ti mantvā iminā asādhāraṇena anuggahena anuggahesī ’’ ti cintayanto dhammavinayasaṅgāyanatthaṃ bhikkhūnaṃ
P0.91 ussāhaṃ janesi ?Yathāha –
‘‘ Atha kho āyasmā mahākassapo bhikkhū āmantesi – ekamidāhaṃ , āvuso , samayaṃ pāvāya kusināraṃ addhānamaggappaṭipanno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehī ’’ ti ( dī . ni .2.231; cūḷava .437) sabbaṃ subhaddakaṇḍaṃ vitthāretabbaṃ .
Tato paraṃ āha –
‘‘ Handa mayaṃ , āvuso , dhammañca vinayañca saṅgāyeyyāma , pure adhammo dippati , dhammo paṭibāhiyyati , avinayo dippati , vinayo paṭibāhiyyati , pure adhammavādino balavanto honti , dhammavādino dubbalā honti , avinayavādino balavanto honti , vinayavādino dubbalā hontī ’’ ti ( cūḷava .437).
Bhikkhū
M0.78 āhaṃsu ‘‘ tena hi , bhante , thero bhikkhū uccinatū ’’ ti .Thero sakalanavaṅgasatthusāsanapariyattidhare puthujjanasotāpannasakadāgāmianāgāmisukkhavipassakakhīṇāsavabhikkhū anekasate anekasahasse ca vajjetvā tipiṭakasabbapariyattippabhedadhare paṭisambhidāppatte mahānubhāve yebhuyyena bhagavatā etadaggaṃ āropite tevijjādibhede khīṇāsavabhikkhūyeva ekūnapañcasate pariggahesi .
Ye sandhāya idaṃ vuttaṃ ‘‘ atha kho āyasmā mahākassapo ekenūnapañcaarahantasatāni uccinī ’’ ti ( cūḷava .437).
Kissa pana thero ekenūnamakāsīti ?
Āyasmato ānandattherassa okāsakaraṇatthaṃ .
Tena hāyasmatā sahāpi vināpi na sakkā dhammasaṅgīti kātuṃ .
So hāyasmā sekho sakaraṇīyo , tasmā saha na sakkā , yasmā panassa kiñci dasabaladesitaṃ suttageyyādikaṃ bhagavato asammukhā paṭiggahitaṃ nāma natthi , tasmā vināpi na sakkā .
Yadi evaṃ sekhopi samāno dhammasaṅgītiyā bahūkārattā therena uccinitabbo assa , atha kasmā na uccinitoti ?
Parūpavādavivajjanato
V0.75 .Thero hi āyasmante
P0.92 ānande ativiya vissattho ahosi .Tathā hi naṃ sirasmiṃ palitesu jātesupi ‘‘ na vāyaṃ kumārako mattamaññāsī ’’ ti ( saṃ . ni .2.154) kumārakavādena ovadati .
Sakyakulappasuto cāyaṃ āyasmā tathāgatassa bhātā cūḷapitu putto , tatra bhikkhū chandāgamanaṃ viya maññamānā ‘‘ bahū asekhapaṭisambhidāppatte bhikkhū ṭhapetvā ānandaṃ sekhapaṭisambhidāppattaṃ thero uccinī ’’ ti upavadeyyuṃ .
Taṃ parūpavādaṃ parivivajjento ‘‘ ānandaṃ vinā saṅgīti na sakkā kātuṃ , bhikkhūnaṃyeva anumatiyā gahessāmī ’’ ti na uccini .
Atha sayameva bhikkhū ānandassatthāya theraṃ yāciṃsu .
Yathāha –
‘‘ Bhikkhū āyasmantaṃ mahākassapaṃ etadavocuṃ –
‘ ayaṃ , bhante , āyasmā ānando kiñcāpi sekho , abhabbo chandā dosā mohā bhayā agatiṃ gantuṃ , bahu cānena bhagavato santike dhammo ca vinayo ca pariyatto , tena hi , bhante , thero
M0.79 āyasmantampi ānandaṃ uccinatū ’ ti .Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantampi ānandaṃ uccinī ’’ ti ( cūḷava .437).
Evaṃ bhikkhūnaṃ anumatiyā uccinitena tenāyasmatā saddhiṃ pañcatherasatāni ahesuṃ .
Atha kho therānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi –
‘‘ kattha nu kho mayaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyeyyāmā ’’ ti .
Atha kho therānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi ‘‘ rājagahaṃ kho mahāgocaraṃ pahūtasenāsanaṃ , yaṃnūna mayaṃ rājagahe vassaṃ vasantā dhammañca vinayañca saṅgāyeyyāma , naññe bhikkhū rājagahe vassaṃ upagaccheyyun ’’ ti .
Kasmā pana nesaṃ etadahosi ?
Idaṃ amhākaṃ thāvarakammaṃ , koci visabhāgapuggalo
P0.93 saṅghamajjhaṃ pavisitvā ukkoṭeyyāti .Athāyasmā mahākassapo ñattidutiyena kammena sāvesi .
Taṃ saṅgītikkhandhake ( cūḷava .437) vuttanayeneva ñātabbaṃ .
Atha tathāgatassa parinibbānato sattasu sādhukīḷanadivasesu sattasu ca dhātupūjādivasesu vītivattesu ‘‘ aḍḍhamāso atikkanto , idāni gimhānaṃ diyaḍḍho māso seso , upakaṭṭhā vassūpanāyikā ’’ ti mantvā mahākassapatthero ‘‘ rājagahaṃ , āvuso , gacchāmā ’’ ti upaḍḍhaṃ bhikkhusaṅghaṃ gahetvā ekaṃ maggaṃ gato .
Anuruddhattheropi upaḍḍhaṃ gahetvā ekaṃ maggaṃ gato , ānandatthero
V0.76 pana bhagavato pattacīvaraṃ gahetvā bhikkhusaṅghaparivuto sāvatthiṃ gantvā rājagahaṃ gantukāmo yena sāvatthi , tena cārikaṃ pakkāmi .Ānandattherena gatagataṭṭhāne mahāparidevo ahosi ,‘‘ bhante ānanda , kuhiṃ satthāraṃ ṭhapetvā āgatosī ’’ ti ?
Anupubbena sāvatthiṃ anuppatte there bhagavato parinibbānasamaye viya mahāparidevo ahosi .
Tatra sudaṃ āyasmā ānando aniccatādipaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya taṃ mahājanaṃ saññāpetvā jetavanaṃ pavisitvā dasabalena vasitagandhakuṭiyā dvāraṃ vivaritvā mañcapīṭhaṃ nīharitvā papphoṭetvā gandhakuṭiṃ sammajjitvā milātamālākacavaraṃ chaḍḍetvā mañcapīṭhaṃ atiharitvā puna yathāṭhāne ṭhapetvā bhagavato ṭhitakāle karaṇīyaṃ vattaṃ sabbamakāsi .
Atha
M0.80 thero bhagavato parinibbānato pabhuti ṭhānanisajjabahulattā ussannadhātukaṃ kāyaṃ samassāsetuṃ dutiyadivase khīravirecanaṃ pivitvā vihāreyeva nisīdi , yaṃ sandhāya subhena māṇavena pahitaṃ māṇavakaṃ etadavoca –‘‘ Akālo kho , māṇavaka , atthi
P0.94 me ajja bhesajjamattā pītā , appeva nāma svepi upasaṅkameyyāmā ’’ ti ( dī . ni .1.447).Dutiyadivase cetakattherena pacchāsamaṇena gantvā subhena māṇavena puṭṭho dīghanikāye subhasuttaṃ nāma dasamaṃ suttamabhāsi .
Atha kho thero jetavane vihāre khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ kārāpetvā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya rājagahaṃ gato .
Tathā mahākassapatthero anuruddhatthero ca sabbaṃ bhikkhusaṅghaṃ gahetvā rājagahameva gatā .
Tena kho pana samayena rājagahe aṭṭhārasa mahāvihārā honti .
Te sabbepi chaḍḍitapatitauklāpā ahesuṃ .
Bhagavato hi parinibbāne sabbe bhikkhū attano attano pattacīvaraṃ gahetvā vihāre ca pariveṇe ca chaḍḍetvā agamaṃsu .
Tattha therā bhagavato vacanapūjanatthaṃ titthiyavādaparimocanatthañca ‘‘ paṭhamaṃ māsaṃ khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ karomā ’’ ti cintesuṃ .
Titthiyā hi vadeyyuṃ ‘‘ samaṇassa gotamassa sāvakā satthari ṭhiteyeva vihāre paṭijaggiṃsu , parinibbute chaḍḍesun ’’ ti .
Tesaṃ vādaparimocanatthañca cintesunti vuttaṃ hoti .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Atha kho therānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – bhagavatā kho , āvuso , khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ
V0.77 vaṇṇitaṃ , handa mayaṃ , āvuso , paṭhamaṃ māsaṃ khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ karoma , majjhimaṃ māsaṃ sannipatitvā dhammañca vinayañca saṅgāyissāmā ’’ ti ( cūḷava .438).Te dutiyadivase gantvā rājadvāre aṭṭhaṃsu .
Ajātasattu rājā āgantvā vanditvā ‘‘ ahaṃ , bhante , kiṃ karomi , kenattho ’’ ti pavāresi .
Therā aṭṭhārasamahāvihārappaṭisaṅkharaṇatthāya hatthakammaṃ paṭivedesuṃ .
‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti rājā hatthakammakārake manusse adāsi .
Therā paṭhamaṃ māsaṃ sabbavihāre paṭisaṅkharāpesuṃ .
Atha
M0.81 rañño ārocesuṃ –‘‘ niṭṭhitaṃ , mahārāja , vihārappaṭisaṅkharaṇaṃ
P0.95 , idāni dhammavinayasaṅgahaṃ karomā ’’ ti .‘‘ Sādhu , bhante , vissatthā karotha , mayhaṃ āṇācakkaṃ , tumhākaṃ dhammacakkaṃ hotu .
Āṇāpetha , bhante , kiṃ karomī ’’ ti ?
‘‘ Dhammasaṅgahaṃ karontānaṃ bhikkhūnaṃ sannisajjaṭṭhānaṃ mahārājā ’’ ti .
‘‘ Kattha karomi , bhante ’’ ti ?
‘‘ Vebhārapabbatapasse sattapaṇṇiguhādvāre kātuṃ yuttaṃ mahārājā ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti kho , rājā ajātasattu , vissakammunā nimmitasadisaṃ suvibhattabhittithambhasopānaṃ nānāvidhamālākammalatākammavicitraṃ mahāmaṇḍapaṃ kārāpetvā vividhakusumadāmaolambakaviniggalantacāruvitānaṃ ratanavicitramaṇikoṭṭimatalamiva ca naṃ nānāpupphūpahāravicitraṃ supariniṭṭhitabhūmikammaṃ brahmavimānasadisaṃ alaṅkaritvā tasmiṃ mahāmaṇḍape pañcasatānaṃ bhikkhūnaṃ anagghāni pañcakappiyapaccattharaṇasatāni paññāpetvā dakkhiṇabhāgaṃ nissāya uttarābhimukhaṃ therāsanaṃ , maṇḍapamajjhe puratthābhimukhaṃ buddhassa bhagavato āsanārahaṃ dhammāsanaṃ paññāpetvā dantakhacitaṃ cittabījaniñcettha ṭhapetvā bhikkhusaṅghassa ārocāpesi ‘‘ niṭṭhitaṃ , bhante , kiccan ’’ ti .
Bhikkhū āyasmantaṃ ānandaṃ āhaṃsu ‘‘ sve , āvuso ānanda , saṅghasannipāto , tvañca sekho sakaraṇīyo , tena te na yuttaṃ sannipātaṃ gantuṃ , appamatto hohī ’’ ti .
Atha kho āyasmā ānando ‘‘ sve sannipāto , na kho pana metaṃ patirūpaṃ , yvāhaṃ sekho samāno sannipātaṃ gaccheyyan ’’ ti bahudeva rattiṃ kāyagatāya satiyā vītināmetvā rattiyā paccūsasamaye caṅkamā orohitvā vihāraṃ pavisitvā ‘‘ nipajjissāmī ’’ ti kāyaṃ āvajjesi .
Dve pādā bhūmito muttā , appattañca sīsaṃ bimbohanaṃ , etasmiṃ antare anupādāya
P0.96 āsavehi cittaṃ vimucci .Ayañhi āyasmā caṅkamena bahi vītināmetvā visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto cintesi ‘‘ nanu maṃ bhagavā etadavoca –
‘ katapuññosi tvaṃ , ānanda , padhānamanuyuñja , khippaṃ hohisi
V0.78 anāsavo ’ ti ( dī . ni .2.207).Buddhānañca kathādoso nāma natthi , mama pana accāraddhaṃ vīriyaṃ , tena me cittaṃ uddhaccāya saṃvattati , handāhaṃ vīriyasamataṃ yojemī ’’ ti caṅkamā orohitvā pādadhovanaṭṭhāne ṭhatvā pāde dhovitvā vihāraṃ pavisitvā mañcake nisīditvā ‘‘ thokaṃ vissamissāmī ’’ ti kāyaṃ mañcake upanāmesi .
Dve pādā
M0.82 bhūmito muttā , sīsañca bimbohanamasampattaṃ , etasmiṃ antare anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci .Catuiriyāpathavirahitaṃ therassa arahattaṃ .
Tena ‘‘ imasmiṃ sāsane anisinno anipanno aṭṭhito acaṅkamanto ko bhikkhu arahattaṃ patto ’’ ti vutte ‘‘ ānandatthero ’’ ti vattuṃ vaṭṭati .
Atha therā bhikkhū dutiyadivase bhattakiccaṃ katvā pattacīvaraṃ paṭisāmetvā dhammasabhāyaṃ sannipatitā .
Ānandatthero pana attano arahattappattiṃ ñāpetukāmo bhikkhūhi saddhiṃ na gato .
Bhikkhū yathāvuḍḍhaṃ attano attano pattāsane nisīdantā ānandattherassa āsanaṃ ṭhapetvā nisinnā .
Tattha kehici ‘‘ etamāsanaṃ kassā ’’ ti vutte ānandassāti .
‘‘ Ānando pana kuhiṃ gato ’’ ti .
Tasmiṃ samaye thero cintesi ‘‘ idāni mayhaṃ gamanakālo ’’ ti .
Tato attano ānubhāvaṃ dassento pathaviyaṃ nimujjitvā attano āsaneyeva attānaṃ dassesi .
Ākāsenāgantvā nisīdītipi eke .
Evaṃ nisinne tasmiṃ āyasmante mahākassapatthero bhikkhū āmantesi ,‘‘ āvuso , kiṃ paṭhamaṃ saṅgāyāma dhammaṃ vā vinayaṃ vā ’’ ti ?
Bhikkhū āhaṃsu ,‘‘ bhante mahākassapa , vinayonāmabuddhasāsanassa āyu , vinaye ṭhite sāsanaṃ ṭhitaṃ hoti , tasmā paṭhamaṃ vinayaṃ saṅgāyāmā ’’ ti .
‘‘ Kaṃ dhuraṃ katvā vinayo saṅgāyitabbo ’’ ti ?
‘‘ Āyasmantaṃ upālin ’’ ti
P0.97 .‘‘ Kiṃ ānando nappahotī ’’ ti ?
‘‘ No nappahoti , apica kho pana sammāsambuddho dharamānoyeva vinayapariyattiṃ nissāya āyasmantaṃ upāliṃ etadagge ṭhapesi –
‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayadharānaṃ yadidaṃ upālī ’’’ ti ( a . ni .1.228).
Tasmā upālittheraṃ pucchitvā vinayaṃ saṅgāyāmāti .
Tato thero vinayaṃ pucchanatthāya attanāva attānaṃ sammanni .
Upālittheropi vissajjanatthāya sammanni .
Tatrāyaṃ pāḷi –
Atha kho āyasmā mahākassapo saṅghaṃ ñāpesi –
‘‘ Suṇātu me , āvuso , saṅgho , yadi saṅghassa pattakallaṃ , ahaṃ upāliṃ vinayaṃ puccheyyan ’’ ti .
Āyasmāpi
V0.79M0.83 upāli saṅghaṃ ñāpesi –‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho , yadi saṅghassa pattakallaṃ , ahaṃ āyasmatā mahākassapena vinayaṃ puṭṭho vissajjeyyan ’’ ti .
Evaṃ attanāva attānaṃ sammannitvā āyasmā , upāli , uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā there bhikkhū vanditvā dhammāsane nisīdi dantakhacitaṃ bījaniṃ gahetvā .
Tato mahākassapatthero upālittheraṃ paṭhamapārājikaṃ ādiṃ katvā sabbaṃ vinayaṃ pucchi , upālitthero vissajjesi .
Sabbe pañcasatā bhikkhū paṭhamapārājikasikkhāpadaṃ sanidānaṃ katvā ekato gaṇasajjhāyamakaṃsu .
Evaṃ sesānipīti sabbaṃ vinayaṭṭhakathāya gahetabbaṃ .
Etena nayena saubhatovibhaṅgaṃ sakhandhakaparivāraṃ sakalaṃ vinayapiṭakaṃ saṅgāyitvā upālitthero dantakhacitaṃ bījaniṃ nikkhipitvā dhammāsanā orohitvā vuḍḍhe bhikkhū vanditvā attano pattāsane nisīdi .
Vinayaṃ saṅgāyitvā dhammaṃ saṅgāyitukāmo āyasmā mahākassapatthero bhikkhū pucchi –
‘‘ dhammaṃ saṅgāyantehi kaṃ puggalaṃ dhuraṃ katvā dhammo saṅgāyitabbo ’’ ti ?
Bhikkhū ‘‘ ānandattheraṃ dhuraṃ katvā ’’ ti āhaṃsu .
Atha kho āyasmā mahākassapo saṅghaṃ ñāpesi –
‘‘ Suṇātu me , āvuso , saṅgho , yadi saṅghassa pattakallaṃ , ahaṃ ānandaṃ dhammaṃ puccheyyan ’’ ti .
Atha kho āyasmā ānando saṅghaṃ ñāpesi –
‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho , yadi saṅghassa pattakallaṃ , ahaṃ āyasmatā mahākassapena dhammaṃ puṭṭho vissajjeyyan ’’ ti .
Atha kho āyasmā ānando uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā there bhikkhū vanditvā dhammāsane nisīdi dantakhacitaṃ bījaniṃ gahetvā .
Atha mahākassapatthero ānandattheraṃ dhammaṃ pucchi
V0.80 –‘‘ brahmajālaṃ , āvuso ānanda , kattha bhāsitan ’’ ti ?
‘‘ Antarā ca , bhante , rājagahaṃ antarā ca nāḷandaṃ rājāgārake ambalaṭṭhikāyan ’’ ti .
‘‘ Kaṃ ārabbhā ’’ ti
P0.98 ?‘‘ Suppiyañca paribbājakaṃ brahmadattañca māṇavakan ’’ ti .
Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ ānandaṃ brahmajālassa nidānampi pucchi , puggalampi pucchi .
‘‘ Sāmaññaphalaṃ ;
panāvuso ānanda , kattha bhāsitan ’’ ti ?
‘‘ Rājagahe , bhante , jīvakambavane ’’ ti .
‘‘ Kena saddhin ’’ ti ?
‘‘ Ajātasattunā
M0.84 vedehiputtena saddhin ’’ ti .Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ ānandaṃ sāmaññaphalassa nidānampi pucchi , puggalampi pucchi .
Eteneva upāyena pañcapi nikāye pucchi , puṭṭho puṭṭho āyasmā ānando vissajjesi .
Ayaṃ paṭhamamahāsaṅgīti pañcahi therasatehi katā –
‘‘ Satehi pañcahi katā , tena pañcasatāti ca ;
Thereheva katattā ca , therikāti pavuccatī ’’ ti .
Imissā paṭhamamahāsaṅgītiyā vattamānāya sabbaṃ dīghanikāyaṃ majjhimanikāyādiñca pucchitvā anupubbena khuddakanikāyaṃ pucchantena āyasmatā mahākassapena ‘‘ maṅgalasuttaṃ , āvuso ānanda , kattha bhāsitan ’’ ti evamādivacanāvasāne ‘‘ nidānampi pucchi , puggalampi pucchī ’’ ti ettha nidāne pucchite taṃ nidānaṃ vitthāretvā yathā ca bhāsitaṃ , yena ca sutaṃ , yadā ca sutaṃ , yena ca bhāsitaṃ , yattha ca bhāsitaṃ , yassa ca bhāsitaṃ , taṃ sabbaṃ kathetukāmena ‘‘ evaṃ bhāsitaṃ mayā sutaṃ , ekaṃ samayaṃ sutaṃ , bhagavatā bhāsitaṃ , sāvatthiyaṃ bhāsitaṃ , devatāya bhāsitan ’’ ti etamatthaṃ dassentena āyasmatā ānandena vuttaṃ ‘‘ evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme … pe … bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsī ’’ ti .
Evamidaṃ
P0.99 āyasmatā ānandena vuttaṃ , tañca pana paṭhamamahāsaṅgītikāle vuttanti veditabbaṃ .Idāni ‘‘ kasmā vuttan ’’ ti ettha vuccate – yasmā ayamāyasmā mahākassapattherena nidānaṃ puṭṭho , tasmānena taṃ nidānaṃ ādito pabhuti vitthāretuṃ vuttaṃ .
Yasmā vā ānandaṃ dhammāsane nisinnaṃ vasīgaṇaparivutaṃ disvā ekaccānaṃ devatānaṃ cittamuppannaṃ ‘‘ ayamāyasmā vedehamuni pakatiyāpi sakyakulamanvayo bhagavato dāyādo , bhagavatāpi pañcakkhattuṃ etadagge niddiṭṭho , catūhi acchariyaabbhutadhammehi samannāgato , catunnaṃ parisānaṃ piyo manāpo , idāni maññe bhagavato dhammarajjadāyajjaṃ patvā buddho jāto ’’ ti .
Tasmā āyasmā ānando tāsaṃ devatānaṃ cetasā cetoparivitakkamaññāya taṃ abhūtaguṇasambhāvanaṃ anadhivāsento attano sāvakabhāvameva dīpetuṃ āha ‘‘ evaṃ me sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā
M0.85 … pe … ajjhabhāsī ’’ ti .Etthantare pañca arahantasatāni
V0.81 anekāni ca devatāsahassāni ‘‘ sādhu sādhū ’’ ti āyasmantaṃ ānandaṃ abhinandiṃsu , mahābhūmicālo ahosi , nānāvidhakusumavassaṃ antalikkhato papati , aññāni ca bahūni acchariyāni pāturahesuṃ , bahūnañca devatānaṃ saṃvego uppajji ‘‘ yaṃ amhehi bhagavato sammukhā sutaṃ , idāneva taṃ parokkhā jātan ’’ ti .Evamidaṃ āyasmatā ānandena paṭhamamahāsaṅgītikāle vadantenāpi iminā kāraṇena vuttanti veditabbaṃ .
Ettāvatā ca ‘‘ vuttaṃ yena yadā yasmā , cetaṃ vatvā imaṃ vidhin ’’ ti imissā addhagāthāya attho pakāsito hoti .