Issues
Select Version
Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā
Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā

Dutiyagāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Dutiyagāthāvaṇṇanā

2. EvaṃV0.195 bhagavā santaṃ padaṃ abhisamecca viharitukāmassa tadadhigamāya vā paṭipajjamānassa visesato āraññakassa bhikkhuno ekaccaṃ karaṇīyaṃ vatvā puna tatuttaripi vattukāmo ‘‘ santussako cā ’’ ti dutiyagāthamāha .
Tattha ‘‘ santuṭṭhī ca kataññutā ’’ ti ettha vuttappabhedena dvādasavidhena santosena santussatīti santussako .
Atha vā tussatīti tussako , sakena tussako , santena tussako , samena tussakoti santussako .
Tattha sakaṃ nāma ‘‘ piṇḍiyālopabhojanaṃ nissāyā ’’ ti evaṃ upasampadamaṇḍale uddiṭṭhaṃ attanā ca sampaṭicchitaṃ catupaccayajātaṃ , tena sundarena vā asundarena vā sakkaccaṃ vā asakkaccaṃ vā dinnena paṭiggahaṇakāle paribhogakāle ca vikāraṃ adassetvā yāpento ‘‘ sakena tussako ’’ ti vuccati .
Santaṃ nāma yaṃ laddhaṃ hoti attano ‘ vijjamānaṃP0.241 , tena santeneva tussanto tato paraṃ na patthento atricchataṃ pajahanto ‘‘ santena tussako ’’ ti vuccati .
Samaṃ nāma iṭṭhāniṭṭhesu anunayapaṭighappahānaṃ , tena samena sabbārammaṇesu tussanto ‘‘ samena tussako ’’ ti vuccati .
Sukhena bharīyatīti subharo , suposoti vuttaṃ hoti .
Yo hi bhikkhu manussehi sālimaṃsodanādīnaṃ patte pūretvā dinnepi dummukhabhāvaṃ anattamanabhāvameva ca dasseti , tesaṃ vā sammukhāva taṃ piṇḍapātaṃ ‘‘ kiṃ tumhehi dinnan ’’ ti apasādento sāmaṇeragahaṭṭhādīnaṃ deti , esa dubbharo .
Etaṃ disvā manussā dūratova parivajjenti ‘‘ dubbharo bhikkhu na sakkā posetun ’’ tiM0.206 .
Yo pana yaṃ kiñci lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā appaṃ vā bahuṃ vā labhitvā attamano vippasannamukho hutvā yāpeti , esa subharo .
Etaṃ disvā manussā ativiya vissatthā honti ,‘‘ amhākaṃ bhadanto subharo , thokathokenāpi tussati , mayameva naṃ posessāmā ’’ ti paṭiññaṃ katvā posenti .
Evarūpo idha subharoti adhippeto .
Appaṃ kiccamassāti appakicco , na kammārāmatābhassārāmatāsaṅgaṇikārāmatādianekakiccabyāvaṭo , atha vā sakalavihāre navakammasaṅghaparibhogasāmaṇeraārāmikavosāsanādikiccavirahito , attano kesanakhacchedanapattacīvarakammādiṃ katvā samaṇadhammakiccaparo hotīti vuttaṃ hoti .
SallahukāV0.196 vutti assāti sallahukavutti .
Yathā ekacco bahubhaṇḍo bhikkhu disāpakkamanakāle bahuṃ pattacīvarapaccattharaṇatelaguḷādiṃ mahājanena sīsabhārakaṭibhārādīhi ubbahāpetvā pakkamati , evaṃ ahutvā yo appaparikkhāro hoti , pattacīvarādiaṭṭhasamaṇaparikkhāramattameva pariharati , disāpakkamanakāle pakkhī sakuṇo viya samādāyeva pakkamatiP0.242 , evarūpo idha sallahukavuttīti adhippeto .
Santāni indriyāni assāti santindriyo , iṭṭhārammaṇādīsu rāgādivasena anuddhatindriyoti vuttaṃ hoti .
Nipakoti viññū vibhāvī paññavā , sīlānurakkhaṇapaññāya cīvarādivicāraṇapaññāya āvāsādisattasappāyaparijānanapaññāya ca samannāgatoti adhippāyo .
Na pagabbhoti appagabbho , aṭṭhaṭṭhānena kāyapāgabbhiyena catuṭṭhānena vacīpāgabbhiyena anekena ṭhānena manopāgabbhiyena ca virahitoti attho .
Aṭṭhaṭṭhānaṃ kāyapāgabbhiyaṃ ( mahāni .87) nāma saṅghagaṇapuggalabhojanasālājantāgharanhānatitthabhikkhācāramaggaantaragharappavesanesu kāyena appatirūpakaraṇaṃ .
Seyyathidaṃ – idhekacco saṅghamajjhe pallatthikāya vā nisīdati pāde pādamodahitvā vāti evamādi .
Tathā gaṇamajjhe catuparisasannipāte , tathā vuḍḍhatare puggale .
Bhojanasālāyaṃ pana vuḍḍhānaṃ āsanaṃM0.207 na deti , navānaṃ āsanaṃ paṭibāhati .
Tathā jantāghare , vuḍḍhe cettha anāpucchā aggijālanādīni karoti .
Nhānatitthe ca yadidaṃ ‘‘ daharo vuḍḍhoti pamāṇaṃ akatvā āgatapaṭipāṭiyā nhāyitabban ’’ ti vuttaṃ , tampi anādiyanto pacchā āgantvā udakaṃ otaritvā vuḍḍhe ca nave ca bādheti .
Bhikkhācāramagge pana aggāsanaaggodakaaggapiṇḍatthaṃ vuḍḍhānaṃ purato purato yāti , bāhāya bāhaṃ paharanto .
Antaragharappavesane vuḍḍhānaṃ paṭhamataraṃ pavisati , daharehi kāyakīḷanaṃ karotīti evamādi .
Catuṭṭhānaṃ vacīpāgabbhiyaṃ ( mahāni .87) nāma saṅghagaṇapuggalaantaragharesu appatirūpavācānicchāraṇaṃ .
Seyyathidaṃ – idhekacco saṅghamajjhe anāpucchā dhammaṃ bhāsati , tathā pubbe vuttappakāre gaṇeP0.243 vuḍḍhatare puggale ca , tattha manussehi pañhaṃ puṭṭho vuḍḍhataraṃ anāpucchā vissajjeti , antaraghare pana ‘‘ itthannāme kiṃ atthi , kiṃ yāgu udāhu khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā , kiṃ me dassasi , kiṃ ajja khādissāmi , kiṃ bhuñjissāmi , kiṃ pivissāmī ’’ ti evamādiṃ bhāsati .
AnekaṭṭhānaṃV0.197 manopāgabbhiyaṃ ( mahāni .87) nāma tesu tesu ṭhānesu kāyavācāhi ajjhācāraṃ anāpajjitvāpi manasā eva kāmavitakkādinānappakāraṃ appatirūpavitakkanaṃ .
Kulesvananugiddhoti yāni tāni kulāni upasaṅkamati , tesu paccayataṇhāya vā ananulomikagihisaṃsaggavasena vā ananugiddho , na sahasokī , na sahanandī , na sukhitesu sukhito , na dukkhitesu dukkhito , na uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā vā uyyogamāpajjitāti vuttaṃ hoti .
Imissāya ca gāthāya yaṃ ‘‘ suvaco cassā ’’ ti ettha vuttaṃ assāti vacanaṃ , taṃ sabbapadehi saddhiṃ santussako ca assa , subharo ca assāti evaṃ yojetabbaṃ .