Asubhabhāvanā
Asubhabhāvanāvasena panassa evaṃ vaṇṇanā veditabbā – evametasmiṃ pāṇātipātāveramaṇisikkhāpadādibhede sīle patiṭṭhitena payogasuddhena ādikammikena kulaputtena āsayasuddhiyā adhigamanatthaṃ dvattiṃsākārakammaṭṭhānabhāvanānuyogamanuyuñjitukāmena paṭhamaṃ tāvassa āvāsakulalābhagaṇakammaddhānañātigantharogaiddhipalibodhena kittipalibodhena vā saha dasa palibodhā
V0.30 honti .Athānena āvāsakulalābhagaṇañātikittīsu saṅgappahānena , kammaddhānaganthesu abyāpārena , rogassa tikicchāyāti evaṃ te dasa palibodhā upacchinditabbā , athānena upacchinnapalibodhena anupacchinnanekkhammābhilāsena koṭippattasallekhavuttitaṃ pariggahetvā khuddānukhuddakampi vinayācāraṃ appajahantena āgamādhigamasamannāgato tato aññataraṅgasamannāgato vā kammaṭṭhānadāyako ācariyo vinayānurūpena vidhinā upagantabbo , vattasampadāya ca ārādhitacittassa tassa attano adhippāyo nivedetabbo .
Tena tassa nimittajjhāsayacariyādhimuttibhedaṃ ñatvā yadi etaṃ kammaṭṭhānamanurūpaṃ , atha
M0.30 yasmiṃ vihāre attanā vasati , yadi tasmiṃyeva sopi vasitukāmo hoti , tato saṅkhepato kammaṭṭhānaṃ dātabbaṃ .Atha aññatra
P0.40 vasitukāmo hoti , tato pahātabbapariggahetabbādikathanavasena sapurekkhāraṃ rāgacaritānukulādikathanavasena sappabhedaṃ vitthārena kathetabbaṃ .Tena taṃ sapurekkhāraṃ sappabhedaṃ kammaṭṭhānaṃ uggahetvā ācariyaṃ āpucchitvā yāni tāni –
‘‘ Mahāvāsaṃ navāvāsaṃ , jarāvāsañca panthaniṃ ;
Soṇḍiṃ paṇṇañca pupphañca , phalaṃ patthitameva ca .
‘‘ Nagaraṃ dārunā khettaṃ , visabhāgena paṭṭanaṃ ;
Paccantasīmāsappāyaṃ , yattha mitto na labbhati .
‘‘ Aṭṭhārasetāni ṭhānāni , iti viññāya paṇḍito ;
Ārakā parivajjeyya , maggaṃ sappaṭibhayaṃ yathā ’’ ti .( visuddhi .1.52)–
Evaṃ aṭṭhārasa senāsanāni parivajjetabbānīti vuccanti .
Tāni vajjetvā , yaṃ taṃ –
‘‘ Kathañca , bhikkhave , senāsanaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ hoti ?
Idha , bhikkhave , senāsanaṃ nātidūraṃ hoti , naccāsannaṃ , gamanāgamanasampannaṃ , divā appākiṇṇaṃ , rattiṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassaṃ .
Tasmiṃ kho pana senāsane viharantassa appakasirena uppajjanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā .
Tasmiṃ kho pana senāsane therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā , te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati ‘ idaṃ , bhante , kathaṃ , imassa ko attho ’ ti ?
Tassa , te āyasmanto
V0.31 avivaṭañceva vivaranti , anuttānīkatañca uttāniṃ karonti , anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti .Evaṃ kho , bhikkhave , senāsanaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ hotī ’’ ti ( a . ni .10.11).
–
Evaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ senāsanaṃ vuttaṃ .
Tathārūpaṃ senāsanaṃ upagamma katasabbakiccena kāmesu ādīnavaṃ , nekkhamme ca ānisaṃsaṃ paccavekkhitvā buddhasubuddhatāya
M0.31 dhammasudhammatāyaP0.41 saṅghasuppaṭipannatāya ca anussaraṇena cittaṃ pasādetvā yaṃ taṃ –‘‘ Vacasā manasā ceva , vaṇṇasaṇṭhānato disā ;
Okāsato paricchedā , sattadhuggahaṇaṃ vidū ’’ ti .
–
Evaṃ sattavidhaṃ uggahakosallaṃ ;
anupubbato , nātisīghato , nātisaṇikato , vikkhepappaṭibāhanato , paṇṇattisamatikkamato , anupubbamuñcanato , appanāto , tayo ca suttantāti evaṃ dasavidhaṃ manasikārakosallañca vuttaṃ .
Taṃ apariccajantena dvattiṃsākārabhāvanā ārabhitabbā .
Evañhi ārabhato sabbākārena dvattiṃsākārabhāvanā sampajjati no aññathā .
Tattha āditova tacapañcakaṃ tāva gahetvā api tepiṭakena ‘‘ kesā lomā ’’ tiādinā nayena anulomato , tasmiṃ paguṇībhūte ‘‘ taco dantā ’’ ti evamādinā nayena paṭilomato , tasmimpi paguṇībhūte tadubhayanayeneva anulomappaṭilomato bahi visaṭavitakkavicchedanatthaṃ pāḷipaguṇībhāvatthañca vacasā koṭṭhāsasabhāvapariggahatthaṃ manasā ca addhamāsaṃ bhāvetabbaṃ .
Vacasā hissa bhāvanā bahi visaṭavitakke vicchinditvā manasā bhāvanāya pāḷipaguṇatāya ca paccayo hoti , manasā bhāvanā asubhavaṇṇalakkhaṇānaṃ aññataravasena pariggahassa , atha teneva nayena vakkapañcakaṃ addhamāsaṃ , tato tadubhayamaddhamāsaṃ , tato papphāsapañcakamaddhamāsaṃ , tato taṃ pañcakattayampi addhamāsaṃ , atha ante avuttampi matthaluṅgaṃ pathavīdhātuākārehi saddhiṃ ekato bhāvanatthaṃ idha pakkhipitvā matthaluṅgapañcakaṃ addhamāsaṃ , tato pañcakacatukkampi addhamāsaṃ , atha medachakkamaddhamāsaṃ , tato medachakkena saha pañcakacatukkampi addhamāsaṃ , atha muttachakkamaddhamāsaṃ , tato sabbameva dvattiṃsākāramaddhamāsanti evaṃ cha māse vaṇṇasaṇṭhānadisokāsaparicchedato vavatthapentena bhāvetabbaṃ .
Etaṃ majjhimapaññaṃ puggalaṃ sandhāya
P0.42 vuttaṃ .Mandapaññena tu yāvajīvaṃ bhāvetabbaṃ tikkhapaññassa na cireneva bhāvanā sampajjatīti .
Etthāha
V0.32M0.32 –‘‘ kathaṃ panāyamimaṃ dvattiṃsākāraṃ vaṇṇādito vavatthapetī ’’ ti ?
Ayañhi ‘‘ atthi imasmiṃ kāye kesā ’’ ti evamādinā nayena tacapañcakādivibhāgato dvattiṃsākāraṃ bhāvento kesā tāva vaṇṇato kāḷakāti vavatthapeti , yādisakā vānena diṭṭhā honti .
Saṇṭhānato dīghavaṭṭalikā tulādaṇḍamivāti vavatthapeti .
Disato pana yasmā imasmiṃ kāye nābhito uddhaṃ uparimā disā adho heṭṭhimāti vuccati , tasmā imassa kāyassa uparimāya disāya jātāti vavatthapeti .
Okāsato nalāṭantakaṇṇacūḷikagalavāṭakaparicchinne sīsacamme jātāti .
Tattha yathā vammikamatthake jātāni kuṇṭhatiṇāni na jānanti ‘‘ mayaṃ vammikamatthake jātānī ’’ ti ;
napi vammikamatthako jānāti ‘‘ mayi kuṇṭhatiṇāni jātānī ’’ ti ;
evameva na kesā jānanti ‘‘ mayaṃ sīsacamme jātā ’’ ti , napi sīsacammaṃ jānāti ‘‘ mayi kesā jātā ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā acetanā abyākatā suññā paramaduggandhajegucchappaṭikūlā , na satto na puggaloti vavatthapeti .
Paricchedatoti duvidho paricchedo sabhāgavisabhāgavasena .
Tattha kesā heṭṭhā patiṭṭhitacammatalena tattha vīhaggamattaṃ pavisitvā patiṭṭhitena attano mūlatalena ca upari ākāsena tiriyaṃ aññamaññena paricchinnāti evaṃ sabhāgaparicchedato , kesā na avasesaekatiṃsākārā .
Avasesā ekatiṃsā na kesāti evaṃ visabhāgaparicchedato ca vavatthapeti .
Evaṃ tāva kese vaṇṇādito vavatthapeti .
Avasesesu lomā vaṇṇato yebhuyyena nīlavaṇṇāti vavatthapeti , yādisakā vānena diṭṭhā honti .
Saṇṭhānato oṇatacāpasaṇṭhānā , upari vaṅkatālahīrasaṇṭhānā vā , disato dvīsu disāsu jātā , okāsato hatthatalapādatale ṭhapetvā yebhuyyena avasesasarīracamme
P0.43 jātāti .Tattha yathā purāṇagāmaṭṭhāne jātāni dabbatiṇāni na jānanti ‘‘ mayaṃ purāṇagāmaṭṭhāne jātānī ’’ ti , na ca purāṇagāmaṭṭhānaṃ jānāti ‘‘ mayi dabbatiṇāni jātānī ’’ ti , evameva na lomā jānanti ‘‘ mayaṃ sarīracamme jātā ’’ ti , napi sarīracammaṃ jānāti ‘‘ mayi lomā jātā ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā acetanā abyākatā suññā
M0.33 paramaduggandhajegucchapaṭikūlā , na satto na puggaloti vavatthapeti .Paricchedato heṭṭhā patiṭṭhitacammatalena tattha likkhāmattaṃ pavisitvā patiṭṭhitena attano mūlena ca upari ākāsena tiriyaṃ aññamaññena paricchinnāti vavatthapeti .
Ayametesaṃ sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ lome vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ nakhā yassa paripuṇṇā , tassa vīsati .
Te sabbepi vaṇṇato maṃsavinimuttokāse
V0.33 setā , maṃsasambandhe tambavaṇṇāti vavatthapeti .Saṇṭhānato yathāsakapatiṭṭhitokāsasaṇṭhānā , yebhuyyena madhukaphalaṭṭhikasaṇṭhānā , macchasakalikasaṇṭhānā vāti vavatthapeti .
Disato dvīsu disāsu jātā , okāsato aṅgulīnaṃ aggesu patiṭṭhitāti .
Tattha yathā nāma gāmadārakehi daṇḍakaggesu madhukaphalaṭṭhikā ṭhapitā na jānanti ‘‘ mayaṃ daṇḍakaggesu ṭhapitā ’’ ti , napi daṇḍakā jānanti ‘‘ amhesu madhukaphalaṭṭhikā ṭhapitā ’’ ti ;
evameva nakhā na jānanti ‘‘ mayaṃ aṅgulīnaṃ aggesu patiṭṭhitā ’’ ti , napi aṅguliyo jānanti ‘‘ amhākaṃ aggesu nakhā patiṭṭhitā ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā acetanā … pe … na puggaloti vavatthapeti .
Paricchedato heṭṭhā mūle ca aṅgulimaṃsena , tattha patiṭṭhitatalena vā upari agge ca ākāsena , ubhatopassesu aṅgulīnaṃ ubhatokoṭicammena paricchinnāti vavatthapeti .
Ayametesaṃ sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ nakhe vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ dantā yassa paripuṇṇā , tassa dvattiṃsa .
Te sabbepi vaṇṇato setavaṇṇāti vavatthapeti .
Yassa samasaṇṭhitā honti , tassa kharapattacchinnasaṅkhapaṭalamiva samaganthitasetakusumamakuḷamālā
P0.44 viya ca khāyanti .Yassa visamasaṇṭhitā , tassa jiṇṇaāsanasālāpīṭhakapaṭipāṭi viya nānāsaṇṭhānāti saṇṭhānato vavatthapeti .
Tesañhi ubhayadantapantipariyosānesu heṭṭhato uparito ca dve dve katvā aṭṭha dantā catukoṭikā catumūlikā āsandikasaṇṭhānā , tesaṃ orato teneva
M0.34 kamena sanniviṭṭhā aṭṭha dantā tikoṭikā timūlikā siṅghāṭakasaṇṭhānā .Tesampi orato teneva kamena heṭṭhato uparito ca ekamekaṃ katvā cattāro dantā dvikoṭikā dvimūlikā yānakūpatthambhinīsaṇṭhānā .
Tesampi orato teneva kamena sanniviṭṭhā cattāro dāṭhādantā ekakoṭikā ekamūlikā mallikāmakuḷasaṇṭhānā .
Tato ubhayadantapantivemajjhe heṭṭhā cattāro upari cattāro katvā aṭṭha dantā ekakoṭikā ekamūlikā tumbabījasaṇṭhānā .
Disato uparimāya disāya jātā .
Okāsato uparimā uparimahanukaṭṭhike adhokoṭikā , heṭṭhimā heṭṭhimahanukaṭṭhike uddhaṃkoṭikā hutvā patiṭṭhitāti .
Tattha yathā navakammikapurisena heṭṭhā silātale patiṭṭhāpitā uparimatale pavesitā thambhā na jānanti ‘‘ mayaṃ heṭṭhāsilātale patiṭṭhāpitā , uparimatale pavesitā ’’ ti , na heṭṭhāsilātalaṃ jānāti ‘‘ mayi thambhā patiṭṭhāpitā ’’ ti , na uparimatalaṃ jānāti ‘‘ mayi thambhā paviṭṭhā ’’ ti ;
evameva dantā na jānanti ‘‘ mayaṃ heṭṭhāhanukaṭṭhike patiṭṭhitā , uparimahanukaṭṭhike paviṭṭhā ’’ ti , nāpi
V0.34 heṭṭhāhanukaṭṭhikaṃ jānāti ‘‘ mayi dantā patiṭṭhitā ’’ ti , na uparimahanukaṭṭhikaṃ jānāti ‘‘ mayi dantā paviṭṭhā ’’ ti .Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato heṭṭhā hanukaṭṭhikūpena hanukaṭṭhikaṃ pavisitvā patiṭṭhitena attano mūlatalena ca upari ākāsena tiriyaṃ aññamaññena paricchinnāti vavatthapeti .
Ayametesaṃ sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ dante vaṇṇādito vavatthapeti
P0.45 .Tato paraṃ antosarīre nānākuṇapasañcayappaṭicchādakaṃ taco vaṇṇato setoti vavatthapeti .
So hi yadipi chavirāgarañjitattā kāḷakodātādivaṇṇavasena nānāvaṇṇo viya dissati , tathāpi sabhāgavaṇṇena seto eva .
So panassa setabhāvo aggijālābhighātapaharaṇapahārādīhi viddhaṃsitāya chaviyā pākaṭo hoti .
Saṇṭhānato saṅkhepena kañcukasaṇṭhāno , vitthārena nānāsaṇṭhānoti .
Tathā hi pādaṅgulittaco kosakārakakosasaṇṭhāno , piṭṭhipādattaco puṭabaddhūpāhanasaṇṭhāno , jaṅghattaco bhattapuṭakatālapaṇṇasaṇṭhāno
M0.35 , ūruttaco taṇḍulabharitadīghatthavikasaṇṭhāno , ānisadattaco udakapūritapaṭaparissāvanasaṇṭhāno , piṭṭhittaco phalakonaddhacammasaṇṭhāno , kucchittaco vīṇādoṇikonaddhacammasaṇṭhāno , urattaco yebhuyyena caturassasaṇṭhāno , dvibāhuttaco tūṇīronaddhacammasaṇṭhāno , piṭṭhihatthattaco khurakosasaṇṭhāno phaṇakatthavikasaṇṭhāno vā , hatthaṅgulittaco kuñcikākosasaṇṭhāno , gīvattaco galakañcukasaṇṭhāno , mukhattaco chiddāvachiddakimikulāvakasaṇṭhāno , sīsattaco pattatthavikasaṇṭhānoti .Tacapariggaṇhakena ca yogāvacarena uttaroṭṭhato paṭṭhāya tacassa maṃsassa ca antarena cittaṃ pesentena paṭhamaṃ tāva mukhattaco vavatthapetabbo , tato sīsattaco , atha bahigīvattaco , tato anulomena paṭilomena ca dakkhiṇahatthattaco .
Atha teneva kamena vāmahatthattaco , tato piṭṭhittaco , atha ānisadattaco , tato anulomena paṭilomena ca dakkhiṇapādattaco , atha vāmapādattaco , tato vatthiudarahadayaabbhantaragīvattaco , tato heṭṭhimahanukattaco , atha adharoṭṭhattaco .
Evaṃ yāva puna upari oṭṭhattacoti
P0.46 .Disato dvīsu disāsu jāto .
Okāsato sakalasarīraṃ pariyonandhitvā ṭhitoti .
Tattha yathā allacammapariyonaddhāya peḷāya na allacammaṃ jānāti ‘‘ mayā peḷā pariyonaddhā ’’ ti , napi peḷā jānāti ‘‘ ahaṃ allacammena pariyonaddhā ’’ ti ;
evameva na taco jānāti ‘‘ mayā idaṃ cātumahābhūtikaṃ sarīraṃ onaddhan ’’ ti , napi idaṃ cātumahābhūtikaṃ sarīraṃ jānāti
V0.35 ‘‘ ahaṃ tacena onaddhan ’’ ti .Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Kevalaṃ tu –
‘‘ Allacammapaṭicchanno , navadvāro mahāvaṇo ;
Samantato paggharati , asucipūtigandhiyo ’’ ti .
Paricchedato heṭṭhā maṃsena tattha patiṭṭhitatalena vā upari chaviyā paricchinnoti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ tacaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato
M0.36 paraṃ sarīre navapesisatappabhedaṃ maṃsaṃ vaṇṇato rattaṃ pālibhaddakapupphasannibhanti vavatthapeti .Saṇṭhānato nānāsaṇṭhānanti .
Tathā hi tattha jaṅghamaṃsaṃ tālapattapuṭabhattasaṇṭhānaṃ , avikasitaketakīmakuḷasaṇṭhānantipi keci .
Ūrumaṃsaṃ sudhāpisananisadapotakasaṇṭhānaṃ , ānisadamaṃsaṃ uddhanakoṭisaṇṭhānaṃ , piṭṭhimaṃsaṃ tālaguḷapaṭalasaṇṭhānaṃ , phāsukadvayamaṃsaṃ vaṃsamayakoṭṭhakucchipadesamhi tanumattikālepasaṇṭhānaṃ , thanamaṃsaṃ vaṭṭetvā avakkhittaddhamattikāpiṇḍasaṇṭhānaṃ , dvebāhumaṃsaṃ naṅguṭṭhasīsapāde chetvā niccammaṃ katvā ṭhapitamahāmūsikasaṇṭhānaṃ , maṃsasūnakasaṇṭhānantipi eke .
Gaṇḍamaṃsaṃ gaṇḍappadese ṭhapitakarañjabījasaṇṭhānaṃ , maṇḍūkasaṇṭhānantipi eke .
Jivhāmaṃsaṃ nuhīpattasaṇṭhānaṃ , nāsāmaṃsaṃ omukhanikkhittapaṇṇakosasaṇṭhānaṃ ,0. akkhikūpamaṃsaṃ addhapakkaudumbarasaṇṭhānaṃ , sīsamaṃsaṃ pattapacanakaṭāhatanulepasaṇṭhānanti
P0.47 .Maṃsapariggaṇhakena ca yogāvacarena etāneva oḷārikamaṃsāni saṇṭhānato vavatthapetabbāni .
Evañhi vavatthāpayato sukhumāni maṃsāni ñāṇassa āpāthaṃ āgacchantīti .
Disato dvīsu disāsu jātaṃ .
Okāsato sādhikāni tīṇi aṭṭhisatāni anulimpitvā ṭhitanti .
Tattha yathā thūlamattikānulittāya bhittiyā na thūlamattikā jānāti ‘‘ mayā bhitti anulittā ’’ ti , napi bhitti jānāti ‘‘ ahaṃ thūlamattikāya anulittā ’’ ti , evamevaṃ na navapesisatappabhedaṃ maṃsaṃ jānāti ‘‘ mayā aṭṭhisatattayaṃ anulittan ’’ ti , napi aṭṭhisatattayaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ navapesisatappabhedena maṃsena anulittan ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Kevalaṃ tu –
‘‘ Navapesisatā
V0.36 maṃsā , anulittā kaḷevaraṃ ;Nānākimikulākiṇṇaṃ , mīḷhaṭṭhānaṃva pūtikan ’’ ti .
Paricchedato heṭṭhā aṭṭhisaṅghāṭena tattha patiṭṭhitatalena vā upari tacena tiriyaṃ aññamaññena paricchinnanti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ maṃsaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīre navasatappabhedā nhārū vaṇṇato setāti vavatthapeti , madhuvaṇṇātipi eke .
Saṇṭhānato nānāsaṇṭhānāti .
Tathā
M0.37 hi tattha mahantā mahantā nhārū kandalamakuḷasaṇṭhānā , tato sukhumatarā sūkaravāgurarajjusaṇṭhānā , tato aṇukatarā pūtilatāsaṇṭhānā , tato aṇukatarā sīhaḷamahāvīṇātantisaṇṭhānā , tato aṇukatarā thūlasuttakasaṇṭhānā , hatthapiṭṭhipādapiṭṭhīsu nhārū sakuṇapādasaṇṭhānā , sīse nhārū gāmadārakānaṃ sīseP0.48 ṭhapitaviraḷataradukūlasaṇṭhānā , piṭṭhiyā nhārū temetvā ātape pasāritamacchajālasaṇṭhānā , avasesā imasmiṃ sarīre taṃtaṃaṅgapaccaṅgānugatā nhārū sarīre paṭimukkajālakañcukasaṇṭhānāti .Disato dvīsu disāsu jātā .
Tesu ca dakkhiṇakaṇṇacūḷikato paṭṭhāya pañca kaṇḍaranāmakā mahānhārū purato ca pacchato ca vinandhamānā vāmapassaṃ gatā , vāmakaṇṇacūḷikato paṭṭhāya pañca purato ca pacchato ca vinandhamānā dakkhiṇapassaṃ gatā , dakkhiṇagalavāṭakato paṭṭhāya pañca purato ca pacchato ca vinandhamānā vāmapassaṃ gatā , vāmagalavāṭakato paṭṭhāya pañca purato ca pacchato ca vinandhamānā dakkhiṇapassaṃ gatā , dakkhiṇahatthaṃ vinandhamānā purato ca pacchato ca pañca pañcāti dasa kaṇḍaranāmakā eva mahānhārū āruḷhā .
Tathā vāmahatthaṃ , dakkhiṇapādaṃ , vāmapādañcāti evamete saṭṭhi mahānhārū sarīradhārakā sarīraniyāmakātipi vavatthapeti .
Okāsato sakalasarīre aṭṭhicammānaṃ aṭṭhimaṃsānañca antare aṭṭhīni ābandhamānā ṭhitāti .
Tattha yathā vallisantānabaddhesu kuṭṭadārūsu na vallisantānā jānanti ‘‘ amhehi kuṭṭadārūni ābaddhānī ’’ ti , napi kuṭṭadārūni jānanti ‘‘ mayaṃ vallisantānehi ābaddhānī ’’ ti ;
evameva na nhārū jānanti ‘‘ amhehi tīṇi aṭṭhisatāni ābaddhānī ’’ ti , napi tīṇi aṭṭhisatāni jānanti ‘‘ mayaṃ nhārūhi ābaddhānī ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Kevalaṃ tu –
‘‘ Navanhārusatā
V0.37 honti , byāmamatte kaḷevare ;Bandhanti aṭṭhisaṅghāṭaṃ , agāramiva valliyo ’’ ti .
Paricchedato heṭṭhā tīhi aṭṭhisatehi tattha patiṭṭhitatalehi vā upari tacamaṃsehi tiriyaṃ aññamaññena paricchinnāti vavatthapeti .
Ayametesaṃ sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ nhārū vaṇṇādito
P0.49 vavatthapeti .Tato
M0.38 paraṃ sarīre dvattiṃsadantaṭṭhikānaṃ visuṃ gahitattā sesāni catusaṭṭhi hatthaṭṭhikāni catusaṭṭhi pādaṭṭhikāni catusaṭṭhi mudukaṭṭhikāni maṃsanissitāni dve paṇhikaṭṭhīni ekekasmiṃ pāde dve dve gopphakaṭṭhikāni dve jaṅghaṭṭhikāni ekaṃ jaṇṇukaṭṭhi ekaṃ ūruṭṭhi dve kaṭiṭṭhīni aṭṭhārasa piṭṭhikaṇṭakaṭṭhīni catuvīsati phāsukaṭṭhīni cuddasa uraṭṭhīni ekaṃ hadayaṭṭhi dve akkhakaṭṭhīni dve piṭṭhibāhaṭṭhīni dve bāhaṭṭhīni dve dve aggabāhaṭṭhīni satta gīvaṭṭhīni dve hanukaṭṭhīni ekaṃ nāsikaṭṭhi dve akkhiṭṭhīni dve kaṇṇaṭṭhīni ekaṃ nalāṭaṭṭhi ekaṃ muddhaṭṭhi nava sīsakapālaṭṭhīnīti evamādinā nayena vuttappabhedāni aṭṭhīni sabbāneva vaṇṇato setānīti vavatthapeti .Saṇṭhānato nānāsaṇṭhānāni .
Tathā hi tattha aggapādaṅguliyaṭṭhīni katakabījasaṇṭhānāni , tadanantarāni aṅgulīnaṃ majjhapabbaṭṭhīni aparipuṇṇapanasaṭṭhisaṇṭhānāni , mūlapabbaṭṭhīni paṇavasaṇṭhānāni , morasakalisaṇṭhānānītipi eke .
Piṭṭhipādaṭṭhīni koṭṭitakandalakandarāsisaṇṭhānāni paṇhikaṭṭhīni ekaṭṭhitālaphalabījasaṇṭhānāni , gopphakaṭṭhīni ekatobaddhakīḷāgoḷakasaṇṭhānāni , jaṅghaṭṭhikesu khuddakaṃ dhanudaṇḍasaṇṭhānaṃ , mahantaṃ khuppipāsāmilātadhamanipiṭṭhisaṇṭhānaṃ , jaṅghaṭṭhikassa gopphakaṭṭhikesu patiṭṭhitaṭṭhānaṃ apanītatacakhajjūrīkaḷīrasaṇṭhānaṃ , jaṅghaṭṭhikassa jaṇṇukaṭṭhike patiṭṭhitaṭṭhānaṃ mudiṅgamatthakasaṇṭhānaṃ jaṇṇukaṭṭhi ekapassato ghaṭṭitapheṇasaṇṭhānaṃ , ūruṭṭhīni duttacchitavāsipharasudaṇḍasaṇṭhānāni , ūruṭṭhikassa kaṭaṭṭhike patiṭṭhitaṭṭhānaṃ suvaṇṇakārānaṃ aggijālanakasalākābundisaṇṭhānaṃ
P0.50 , tappatiṭṭhitokāso aggacchinnapunnāgaphalasaṇṭhāno , kaṭiṭṭhīni dvepi ekābaddhāni hutvā kumbhakārehi katacullisaṇṭhānāni , tāpasabhisikāsaṇṭhānānītipi eke .Ānisadaṭṭhīni heṭṭhāmukhaṭhapitasappaphaṇasaṇṭhānāni , sattaṭṭhaṭṭhānesu chiddāvachiddāni aṭṭhārasa piṭṭhikaṇṭakaṭṭhīni abbhantarato uparūpari ṭhapitasīsakapaṭṭaveṭhakasaṇṭhānāni , bāhirato vaṭṭanāvalisaṇṭhānāni , tesaṃ antarantarā kakacadantasadisāni dve tīṇi kaṇṭakāni honti , catuvīsatiyā
M0.39 phāsukaṭṭhīsu paripuṇṇāni paripuṇṇasīhaḷadāttasaṇṭhānāniV0.38 , aparipuṇṇāni aparipuṇṇasīhaḷadāttasaṇṭhānāni , sabbāneva odātakukkuṭassa pasāritapakkhadvayasaṇṭhānānītipi eke .Cuddasa uraṭṭhīni jiṇṇasandamānikaphalakapantisaṇṭhānāni , hadayaṭṭhi dabbiphaṇasaṇṭhānaṃ , akkhakaṭṭhīni khuddakalohavāsidaṇḍasaṇṭhānāni , tesaṃ heṭṭhā aṭṭhi addhacandasaṇṭhānaṃ , piṭṭhibāhaṭṭhīni pharasuphaṇasaṇṭhānāni , upaḍḍhacchinnasīhaḷakudālasaṇṭhānānītipi eke .
Bāhaṭṭhīni ādāsadaṇḍasaṇṭhānāni , mahāvāsidaṇḍasaṇṭhānānītipi eke .
Aggabāhaṭṭhīni yamakatālakandasaṇṭhānāni , maṇibandhaṭṭhīni ekato alliyāpetvā ṭhapitasīsakapaṭṭaveṭhakasaṇṭhānāni , piṭṭhihatthaṭṭhīni koṭṭitakandalakandarāsisaṇṭhānāni , hatthaṅgulimūlapabbaṭṭhīni paṇavasaṇṭhānāni , majjhapabbaṭṭhīni aparipuṇṇapanasaṭṭhisaṇṭhānāni , aggapabbaṭṭhīni katakabījasaṇṭhānāni , satta gīvaṭṭhīni daṇḍe vijjhitvā paṭipāṭiyā ṭhapitavaṃsakaḷīrakhaṇḍasaṇṭhānāni , heṭṭhimahanukaṭṭhi kammārānaṃ ayokūṭayottakasaṇṭhānaṃ , uparimahanukaṭṭhi avalekhanasatthakasaṇṭhānaṃ , akkhināsakūpaṭṭhīni apanītamiñjataruṇatālaṭṭhisaṇṭhānāni
P0.51 , nalāṭaṭṭhi adhomukhaṭhapitabhinnasaṅkhakapālasaṇṭhānaṃ , kaṇṇacūḷikaṭṭhīni nhāpitakhurakosasaṇṭhānāni , nalāṭakaṇṇacūḷikānaṃ upari paṭṭabandhanokāse aṭṭhibahalaghaṭapuṇṇapaṭapilotikakhaṇḍasaṇṭhānaṃ , muddhanaṭṭhi mukhacchinnavaṅkanāḷikerasaṇṭhānaṃ , sīsaṭṭhīni sibbetvā ṭhapitajajjarālābukaṭāhasaṇṭhānānīti .Disato dvīsu disāsu jātāni .
Okāsato avisesena sakalasarīre ṭhitāni , visesena tu sīsaṭṭhīni gīvaṭṭhikesu patiṭṭhitāni , gīvaṭṭhīni piṭṭhikaṇṭakaṭṭhīsu patiṭṭhitāni , piṭṭhikaṇṭakaṭṭhīni kaṭiṭṭhīsu patiṭṭhitāni , kaṭiṭṭhīni ūruṭṭhikesu patiṭṭhitāni , uruṭṭhīni jaṇṇukaṭṭhikesu , jaṇṇukaṭṭhīni jaṅghaṭṭhikesu , jaṅghaṭṭhīni gopphakaṭṭhikesu , gopphakaṭṭhīni piṭṭhipādaṭṭhikesu patiṭṭhitāni , piṭṭhipādaṭṭhikāni ca gopphakaṭṭhīni ukkhipitvā ṭhitāni , gopphakaṭṭhīni jaṅghaṭṭhīni … pe … gīvaṭṭhīni sīsaṭṭhīni ukkhipitvā ṭhitānīti etenānusārena avasesānipi aṭṭhīni veditabbāni .
Tattha yathā iṭṭhakagopānasicayādīsu na uparimā iṭṭhakādayo jānanti ‘‘ mayaṃ heṭṭhimesu patiṭṭhitā ’’ ti , napi heṭṭhimā jānanti ‘‘ mayaṃ uparimāni ukkhipitvā ṭhitā ’’ ti ;
evameva na sīsaṭṭhikāni jānanti ‘‘ mayaṃ gīvaṭṭhikesu
M0.40 patiṭṭhitānī ’’ ti … pe … na gopphakaṭṭhikāni jānanti ‘‘ mayaṃ piṭṭhipādaṭṭhikesu patiṭṭhitānī ’’ ti , napi piṭṭhipādaṭṭhikāni jānanti ‘‘ mayaṃ gopphakaṭṭhīni ukkhipitvā ṭhitānī ’’ ti .Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Kevalaṃ tu imāni sādhikāni tīṇi aṭṭhisatāni navahi nhārusatehi navahi ca
V0.39 maṃsapesisatehi ābaddhānulittāni , ekaghanacammapariyonaddhāni , sattarasaharaṇīsahassānugatasinehasinehitāni , navanavutilomakūpasahassaparissavamānasedajallikāni asītikimikulāni , kāyotveva saṅkhyaṃ gatāni , yaṃ sabhāvato upaparikkhanto yogāvacaro na kiñci gayhūpagaṃ passati , kevalaṃ tu nhārusambandhaṃ nānākuṇapasaṅkiṇṇaṃP0.52 aṭṭhisaṅghāṭameva passati .Yaṃ disvā dasabalassa puttabhāvaṃ upeti .
Yathāha –
‘‘ Paṭipāṭiyaṭṭhīni ṭhitāni koṭiyā ,
Anekasandhiyamito na kehici ;
Baddho nahārūhi jarāya codito ,
Acetano kaṭṭhakaliṅgarūpamo .
‘‘ Kuṇapaṃ kuṇape jātaṃ , asucimhi ca pūtini ;
Duggandhe cāpi duggandhaṃ , bhedanamhi ca vayadhammaṃ .
‘‘ Aṭṭhipuṭe aṭṭhipuṭo , nibbatto pūtini pūtikāyamhi ;
Tamhi ca vinetha chandaṃ , hessatha puttā dasabalassā ’’ ti ca .
Paricchedato anto aṭṭhimiñjena uparito maṃsena agge mūle ca aññamaññena paricchinnānīti vavatthapeti .
Ayametesaṃ sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ aṭṭhīni vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīre yathāvuttappabhedānaṃ aṭṭhīnaṃ abbhantaragataṃ aṭṭhimiñjaṃ vaṇṇato setanti vavatthapeti .
Saṇṭhānato attano okāsasaṇṭhānanti .
Seyyathidaṃ – mahantamahantānaṃ aṭṭhīnaṃ abbhantaragataṃ sedetvā vaṭṭetvā mahantesu vaṃsanaḷakapabbesu pakkhittamahāvettaṅkurasaṇṭhānaṃ , khuddānukhuddakānaṃ
M0.41 abbhantaragataṃ sedetvā vaṭṭetvā khuddānukhuddakesu vaṃsanaḷakapabbesu pakkhittatanuvettaṅkurasaṇṭhānanti .Disato dvīsu disāsu jātaṃ .
Okāsato aṭṭhīnaṃ abbhantare patiṭṭhitanti .
Tattha yathā veḷunaḷakādīnaṃ antogatāni dadhiphāṇitāni na jānanti ‘‘ mayaṃ veḷunaḷakādīnaṃ antogatānī ’’ ti , napi veḷunaḷakādayo jānanti ‘‘ dadhiphāṇitāni amhākaṃ antogatānī ’’ ti ;
evameva na aṭṭhimiñjaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ aṭṭhīnaṃ antogatan ’’ ti , napi aṭṭhīni
V0.40 jānanti ‘‘ aṭṭhimiñjaṃ amhākaṃ antogatan ’’ ti .Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato aṭṭhīnaṃ abbhantaratalehi
P0.53 aṭṭhimiñjabhāgena ca paricchinnanti vavatthapeti .Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ aṭṭhimiñjaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīrassa abbhantare dvigoḷakappabhedaṃ vakkaṃ vaṇṇato mandarattaṃ pāḷibhaddakaṭṭhivaṇṇanti vavatthapeti .
Saṇṭhānato gāmadārakānaṃ suttāvutakīḷāgoḷakasaṇṭhānaṃ , ekavaṇṭasahakāradvayasaṇṭhānantipi eke .
Disato uparimāya disāya jātaṃ .
Okāsato galavāṭakā vinikkhantena ekamūlena thokaṃ gantvā dvidhā bhinnena thūlanhārunā vinibaddhaṃ hutvā hadayamaṃsaṃ parikkhipitvā ṭhitanti .
Tattha yathā vaṇṭūpanibaddhaṃ sahakāradvayaṃ na jānāti ‘‘ ahaṃ vaṇṭena upanibaddhan ’’ ti , napi vaṇṭaṃ jānāti ‘‘ mayā sahakāradvayaṃ upanibaddhan ’’ ti ;
evameva na vakkaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ thūlanhārunā upanibaddhan ’’ ti , napi thūlanhāru jānāti ‘‘ mayā vakkaṃ upanibaddhan ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato vakkaṃ vakkabhāgena paricchinnanti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ vakkaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīrassa abbhantare hadayaṃ vaṇṇato rattaṃ rattapadumapattapiṭṭhivaṇṇanti vavatthapeti .
Saṇṭhānato bāhirapattāni apanetvā adhomukhaṭhapitapadumamakuḷasaṇṭhānaṃ , tañca aggacchinnapunnāgaphalamiva vivaṭekapassaṃ bahi maṭṭhaṃ anto kosātakīphalassa abbhantarasadisaṃ .
Paññābahulānaṃ thokaṃ
M0.42 vikasitaṃ , mandapaññānaṃ makuḷitameva .Yaṃ rūpaṃ nissāya manodhātu ca manoviññāṇadhātu ca pavattanti , taṃ apanetvā avasesamaṃsapiṇḍasaṅkhātahadayabbhantare addhapasatamattaṃ
P0.54 lohitaṃ saṇṭhāti , taṃ rāgacaritassa rattaṃ , dosacaritassa kāḷakaṃ , mohacaritassa maṃsadhovanodakasadisaṃ , vitakkacaritassa kulatthayūsavaṇṇaṃ , saddhācaritassa kaṇikārapupphavaṇṇaṃ , paññācaritassa acchaṃ vippasannamanāvilaṃ , niddhotajātimaṇi viya jutimantaṃ khāyati .Disato uparimāya disāya jātaṃ .
Okāsato sarīrabbhantare dvinnaṃ thanānaṃ majjhe patiṭṭhitanti .
Tattha yathā dvinnaṃ vātapānakavāṭakānaṃ majjhe ṭhito aggaḷatthambhako na jānāti ‘‘ ahaṃ dvinnaṃ
V0.41 vātapānakavāṭakānaṃ majjhe ṭhito ’’ ti , napi vātapānakavāṭakāni jānanti ‘‘ amhākaṃ majjhe aggaḷatthambhako ṭhito ’’ ti ;evamevaṃ na hadayaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ dvinnaṃ thanānaṃ majjhe ṭhitan ’’ ti , napi thanāni jānanti ‘‘ hadayaṃ amhākaṃ majjhe ṭhitan ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato hadayaṃ hadayabhāgena paricchinnanti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ hadayaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīrassa abbhantare yakana saññitaṃ yamakamaṃsapiṇḍaṃ vaṇṇato rattaṃ rattakumudabāhirapattapiṭṭhivaṇṇanti vavatthapeti .
Saṇṭhānato ekamūlaṃ hutvā agge yamakaṃ koviḷārapattasaṇṭhānaṃ , tañca dandhānaṃ ekaṃyeva hoti mahantaṃ , paññavantānaṃ dve vā tīṇi vā khuddakānīti .
Disato uparimāya disāya jātaṃ .
Okāsato dvinnaṃ thanānaṃ abbhantare dakkhiṇapassaṃ nissāya ṭhitanti .
Tattha yathā piṭharakapasse laggā maṃsapesi na jānāti ‘‘ ahaṃ piṭharakapasse laggā ’’ ti , napi piṭharakapassaṃ jānāti ‘‘ mayi maṃsapesi laggā ’’ ti ;
evameva na yakanaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ dvinnaṃ thanānaṃ abbhantare dakkhiṇapassaṃ nissāya ṭhitan ’’ ti , napi thanānaṃ abbhantare dakkhiṇapassaṃ jānāti ‘‘ maṃ nissāya yakanaṃ ṭhitan ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato pana yakanaṃ yakanabhāgena
M0.43 paricchinnanti vavatthapetiP0.55 .Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ yakanaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīre paṭicchannāpaṭicchannabhedato duvidhaṃ kilomakaṃ vaṇṇato setaṃ dukūlapilotikavaṇṇanti vavatthapeti .
Saṇṭhānato attano okāsasaṇṭhānaṃ .
Disato dvīsu disāsu jātaṃ .
Okāsato paṭicchannakilomakaṃ hadayañca vakkañca parivāretvā , appaṭicchannakilomakaṃ sakalasarīre cammassa heṭṭhato maṃsaṃ pariyonandhitvā ṭhitanti .
Tattha yathā pilotikāya paliveṭhite maṃse na pilotikā jānāti ‘‘ mayā maṃsaṃ paliveṭhitan ’’ ti , napi maṃsaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ pilotikāya paliveṭhitan ’’ ti ;
evameva na kilomakaṃ jānāti ‘‘ mayā hadayavakkāni sakalasarīre ca cammassa heṭṭhato maṃsaṃ paliveṭhitan ’’ ti .
Napi hadayavakkāni sakalasarīre ca maṃsaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ kilomakena paliveṭhitan ’’ ti
V0.42 .Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato heṭṭhā maṃsena upari cammena tiriyaṃ kilomakabhāgena paricchinnanti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ kilomakaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīrassa abbhantare pihakaṃ vaṇṇato nīlaṃ mīlātanigguṇḍīpupphavaṇṇanti vavatthapeti .
Saṇṭhānato yebhuyyena sattaṅgulappamāṇaṃ abandhanaṃ kāḷavacchakajivhāsaṇṭhānaṃ .
Disato uparimāya disāya jātaṃ .
Okāsato hadayassa vāmapasse udarapaṭalassa matthakapassaṃ nissāya ṭhitaṃ , yamhi paharaṇapahārena bahi nikkhante sattānaṃ jīvitakkhayo hotīti .
Tattha yathā koṭṭhakamatthakapassaṃ nissāya ṭhitā na gomayapiṇḍi jānāti ‘‘ ahaṃ koṭṭhakamatthakapassaṃ nissāya ṭhitā ’’ ti , napi koṭṭhakamatthakapassaṃ jānāti ‘‘ gomayapiṇḍi maṃ nissāya ṭhitā ’’ ti ;
evameva na pihakaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ udarapaṭalassa matthakapassaṃ nissāya ṭhitan ’’ ti , napi udarapaṭalassa matthakapassaṃ jānāti ‘‘ pihakaṃ maṃ nissāya ṭhitan ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato
M0.44 pihakaṃ pihakabhāgenaP0.56 paricchinnanti vavatthapeti .Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ pihakaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīrassa abbhantare dvattiṃsamaṃsakhaṇḍappabhedaṃ papphāsaṃ vaṇṇato rattaṃ nātiparipakkaudumbaravaṇṇanti vavatthapeti .
Saṇṭhānato visamacchinnapūvasaṇṭhānaṃ , chadaniṭṭhakakhaṇḍapuñjasaṇṭhānantipi eke .
Tadetaṃ abbhantare asitapītādīnaṃ abhāve uggatena kammajatejusmanā abbhāhatattā saṅkhāditapalālapiṇḍamiva nirasaṃ nirojaṃ hoti .
Disato uparimāya disāya jātaṃ .
Okāsato sarīrabbhantare dvinnaṃ thanānaṃ abbhantare hadayañca yakanañca upari chādetvā olambantaṃ ṭhitanti .
Tattha yathā jiṇṇakoṭṭhabbhantare lambamāno sakuṇakulāvako na jānāti ‘‘ ahaṃ jiṇṇakoṭṭhabbhantare lambamāno ṭhito ’’ ti , napi jiṇṇakoṭṭhabbhantaraṃ jānāti ‘‘ sakuṇakulāvako mayi lambamāno ṭhito ’’ ti ;
evameva na papphāsaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ sarīrabbhantare dvinnaṃ thanānaṃ antare lambamānaṃ ṭhitan ’’ ti , napi sarīrabbhantare dvinnaṃ thanānaṃ antaraṃ jānāti ‘‘ mayi papphāsaṃ lambamānaṃ ṭhitan ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato
V0.43 papphāsaṃ papphāsabhāgena paricchinnanti vavatthapeti .Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ papphāsaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ antosarīre purisassa dvattiṃsahatthaṃ , itthiyā aṭṭhavīsatihatthaṃ , ekavīsatiyā ṭhānesu obhaggaṃ antaṃ vaṇṇato setaṃ sakkharasudhāvaṇṇanti vavatthapeti .
Saṇṭhānato sīsaṃ chinditvā lohitadoṇiyaṃ saṃvelletvā ṭhapitadhammanisaṇṭhānaṃ .
Disato dvīsu disāsu jātaṃ .
Okāsato upari galavāṭake heṭṭhā ca karīsamagge vinibandhattā galavāṭakakarīsamaggapariyante sarīrabbhantare
P0.57 ṭhitanti .Tattha yathā lohitadoṇiyaṃ ṭhapitaṃ chinnasīsaṃ dhammanikaḷevaraṃ na jānāti ‘‘ ahaṃ lohitadoṇiyaṃ ṭhitan ’’ ti , napi lohitadoṇi jānāti ‘‘ mayi chinnasīsaṃ dhammanikaḷevaraṃ ṭhitan ’’ ti ;
evameva na antaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ sarīrabbhantare ṭhitan ’’ ti , napi sarīrabbhantaraṃ jānāti ‘‘ mayi antaṃ ṭhitan ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā
M0.45 hi ete dhammā … pe … na puggaloti .Paricchedato antaṃ antabhāgena paricchinnanti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ antaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ antosarīre antantare antaguṇaṃ vaṇṇato setaṃ dakasītalikamūlavaṇṇanti vavatthapeti .
Saṇṭhānato dakasītalikamūlasaṇṭhānamevāti , gomuttasaṇṭhānantipi eke .
Disato dvīsu disāsu jātaṃ .
Okāsato kudālapharasukammādīni karontānaṃ yantākaḍḍhanakāle yantasuttakamiva yantaphalakāni antabhoge ekato aggaḷante ābandhitvā pādapuñchanarajjumaṇḍalakassa antarā taṃ sibbitvā ṭhitarajjukā viya ekavīsatiyā antabhogānaṃ antarā ṭhitanti .
Tattha yathā pādapuñchanarajjumaṇḍalakaṃ sibbitvā ṭhitarajjukā na jānāti ‘‘ mayā pādapuñchanarajjumaṇḍalakaṃ sibbitan ’’ ti , napi pādapuñchanarajjumaṇḍalakaṃ jānāti ‘‘ rajjukā maṃ sibbitvā ṭhitā ’’ ti , evameva antaguṇaṃ na jānāti ‘‘ ahaṃ antaṃ ekavīsatibhogabbhantare ābandhitvā ṭhitan ’’ ti , napi antaṃ jānāti ‘‘ antaguṇaṃ maṃ ābandhitvā ṭhitan ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato antaguṇaṃ antaguṇabhāgena
V0.44 paricchinnanti vavatthapeti .Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ antaguṇaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ antosarīre udariyaṃ vaṇṇato ajjhohaṭāhāravaṇṇanti vavatthapeti .
Saṇṭhānato parissāvane sithilabaddhataṇḍulasaṇṭhānaṃ .
Disato uparimāya disāya jātaṃ .
Okāsato udare ṭhitanti
P0.58 .Udaraṃ nāma ubhato nippīḷiyamānassa allasāṭakassa majjhe sañjātaphoṭakasadisaṃ antapaṭalaṃ , bahi maṭṭhaṃ , anto maṃsakasambupaliveṭhitaṃ , kiliṭṭhapāvārapupphasadisaṃ , kuthitapanasaphalassa abbhantarasadisantipi eke .
Tattha takkolakā gaṇḍuppādakātālahīrakāsūcimukhakāpaṭatantusuttakāti evamādidvattiṃsakulappabhedā kimayo ākulabyākulā saṇḍasaṇḍacārino hutvā nivasanti , ye pānabhojanādimhi avijjamāne ullaṅghitvā viravantā
M0.46 hadayamaṃsaṃ abhitudanti pānabhojanādīni ajjhoharaṇavelāyañca uddhaṃmukhā hutvā paṭhamajjhohaṭe dve tayo ālope turitaturitā vilumpanti .Yaṃ etesaṃ kimīnaṃ pasūtigharaṃ vaccakuṭi gilānasālā susānañca hoti , yattha seyyathāpi nāma caṇḍālagāmadvāre candanikāya saradasamaye thūlaphusitake deve vassante udakena āvūḷhaṃ muttakarīsacammaṭṭhinhārukhaṇḍakheḷasiṅghāṇikālohitappabhutinānākuṇapajātaṃ nipatitvā kaddamodakāluḷitaṃ sañjātakimikulākulaṃ hutvā dvīhatīhaccayena sūriyātapasantāpavegakuthitaṃ upari pheṇapupphuḷake muñcantaṃ abhinīlavaṇṇaṃ paramaduggandhajegucchaṃ upagantuṃ vā daṭṭhuṃ vā anaraharūpataṃ āpajjitvā tiṭṭhati , pageva ghāyituṃ vā sāyituṃ vā ;
evameva nānappakārapānabhojanādi dantamusalasaṃcuṇṇitaṃ jivhāhatthasamparivattitaṃ kheḷalālāpalibuddhaṃ taṅkhaṇavigatavaṇṇagandharasādisampadaṃ koliyakhalisuvānavamathusadisaṃ nipatitvā pittasemhavātapaliveṭhitaṃ hutvā udaraggisantāpavegakuthitaṃ kimikulākulaṃ uparūpari pheṇapupphuḷakāni muñcantaṃ paramakasambuduggandhajegucchabhāvamāpajjitvā tiṭṭhati .
Yaṃ sutvāpi
P0.59 pānabhojanādīsu amanuññatā saṇṭhāti , pageva paññācakkhunā oloketvā .Yattha ca patitaṃ pānabhojanādi pañcadhā vivekaṃ gacchati , ekaṃ bhāgaṃ pāṇakā khādanti , ekaṃ bhāgaṃ udaraggi jhāpeti , eko bhāgo muttaṃ hoti , eko bhāgo karīsaṃ hoti , eko bhāgo rasabhāvaṃ āpajjitvā soṇitamaṃsādīni upabrūhayatīti .
Tattha yathā paramajegucchāya suvānadoṇiyā ṭhito suvānavamathu na jānāti ‘‘ ahaṃ suvānadoṇiyā ṭhito ’’ ti ;
napi suvānadoṇi jānāti ‘‘ mayi suvānavamathu ṭhito ’’ ti .
Evameva na udariyaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ imasmiṃ paramaduggandhajegucche udare ṭhitan ’’ ti ;
napi udaraṃ jānāti ‘‘ mayi udariyaṃ ṭhitan ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti
V0.45 .Paricchedato udariyaṃ udariyabhāgena paricchinnanti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ udariyaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato
M0.47 paraṃ antosarīre karīsaṃ vaṇṇato yebhuyyena ajjhohaṭāhāravaṇṇanti vavatthapeti .Saṇṭhānato okāsasaṇṭhānaṃ , disato heṭṭhimāya disāya jātaṃ , okāsato pakkāsaye ṭhitanti .
Pakkāsayo nāma heṭṭhā nābhipiṭṭhikaṇṭakamūlānaṃ antare antāvasāne ubbedhena aṭṭhaṅgulamatto vaṃsanaḷakabbhantarasadiso padeso , yattha seyyathāpi nāma uparibhūmibhāge patitaṃ vassodakaṃ ogaḷitvā heṭṭhābhūmibhāgaṃ pūretvā tiṭṭhati , evameva yaṃkiñci āmāsaye patitaṃ pānabhojanādikaṃ udaragginā pheṇuddehakaṃ pakkaṃ pakkaṃ saṇhakaraṇiyā piṭṭhamiva saṇhabhāvaṃ āpajjitvā antabilena ogaḷitvā omadditvā vaṃsanaḷake pakkhittapaṇḍumattikā viya sannicitaṃ hutvā tiṭṭhati .
Tattha yathā vaṃsanaḷake omadditvā pakkhittapaṇḍumattikā na jānāti ‘‘ ahaṃ vaṃsanaḷake ṭhitā ’’ ti , napi vaṃsanaḷako jānāti ‘‘ mayi paṇḍumattikā ṭhitā ’’ ti ;
evameva na karīsaṃ jānāti
P0.60 ‘‘ ahaṃ pakkāsaye ṭhitan ’’ ti , napi pakkāsayo jānāti ‘‘ mayi karīsaṃ ṭhitan ’’ ti .Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato karīsaṃ karīsabhāgena paricchinnanti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ karīsaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīre sīsakaṭāhabbhantare matthaluṅgaṃ vaṇṇato setaṃ ahichattakapiṇḍivaṇṇanti vavatthapeti .
Pakkuthitaduddhavaṇṇantipi eke .
Saṇṭhānato okāsasaṇṭhānaṃ .
Disato uparimāya disāya jātaṃ .
Okāsato sīsakaṭāhassa abbhantare cattāro sibbinimagge nissāya samodhāya ṭhapitā cattāro piṭṭhapiṇḍikā viya samohitaṃ catumatthaluṅgapiṇḍappabhedaṃ hutvā ṭhitanti .
Tattha yathā purāṇalābukaṭāhe pakkhittapiṭṭhapiṇḍi pakkuthitaduddhaṃ vā na jānāti ‘‘ ahaṃ purāṇalābukaṭāhe ṭhitan ’’ ti , napi purāṇalābukaṭāhaṃ jānāti ‘‘ mayi piṭṭhapiṇḍi pakkuthitaduddhaṃ vā ṭhitan ’’ ti ;
evameva na matthaluṅgaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ sīsakaṭāhabbhantare ṭhitan ’’ ti , napi sīsakaṭāhabbhantaraṃ jānāti ‘‘ mayi matthaluṅgaṃ ṭhitan ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato matthaluṅgaṃ matthaluṅgabhāgena paricchinnanti vavatthapeti .
Ayametassa
V0.46 sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ matthaluṅgaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .Tato
M0.48 paraṃ sarīre baddhābaddhabhedato duvidhampi pittaṃ vaṇṇato bahalamadhukatelavaṇṇanti vavatthapeti .Abaddhapittaṃ milātabakulapupphavaṇṇantipi eke .
Saṇṭhānato okāsasaṇṭhānaṃ .
Disato dvīsu disāsu jātaṃ .
Okāsato abaddhapittaṃ kesalomanakhadantānaṃ maṃsavinimuttaṭṭhānaṃ thaddhasukkhacammañca vajjetvā udakamiva telabindu avasesasarīraṃ byāpetvā ṭhitaṃ , yamhi kupite akkhīni pītakāni honti bhamanti , gattaṃ kampati kaṇḍūyati .
Baddhapittaṃ hadayapapphāsānamantare
P0.61 yakanamaṃsaṃ nissāya patiṭṭhite mahākosātakikosakasadise pittakosake ṭhitaṃ , yamhi kupite sattā ummattakā honti , vipallatthacittā hirottappaṃ chaḍḍetvā akattabbaṃ karonti , abhāsitabbaṃ bhāsanti , acintitabbaṃ cintenti .Tattha yathā udakaṃ byāpetvā ṭhitaṃ telaṃ na jānāti ‘‘ ahaṃ udakaṃ byāpetvā ṭhitan ’’ ti , napi udakaṃ jānāti ‘‘ telaṃ maṃ byāpetvā ṭhitan ’’ ti ;
evameva na abaddhapittaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ sarīraṃ byāpetvā ṭhitan ’’ ti , napi sarīraṃ jānāti ‘‘ abaddhapittaṃ maṃ byāpetvā ṭhitan ’’ ti .
Yathā ca kosātakikosake ṭhitaṃ vassodakaṃ na jānāti ‘‘ ahaṃ kosātakikosake ṭhitan ’’ ti , napi kosātakikosako jānāti ‘‘ mayi vassodakaṃ ṭhitan ’’ ti ;
evameva na baddhapittaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ pittakosake ṭhitan ’’ ti , napi pittakosako jānāti ‘‘ mayi baddhapittaṃ ṭhitan ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato pittaṃ pittabhāgena paricchinnanti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ pittaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīrabbhantare ekapattapūrappamāṇaṃ semhaṃ vaṇṇato setaṃ kacchakapaṇṇarasavaṇṇanti vavatthapeti .
Saṇṭhānato okāsasaṇṭhānaṃ .
Disato uparimāya disāya jātaṃ .
Okāsato udarapaṭale ṭhitanti .
Yaṃ
M0.49 pānabhojanādiajjhoharaṇakāle seyyathāpi nāma udake sevālapaṇakaṃ kaṭṭhe vā kathale vā patante chijjitvā dvidhā hutvā puna ajjhottharitvā tiṭṭhati , evameva pānabhojanādimhi nipatante chijjitvā dvidhā hutvā puna ajjhottharitvā tiṭṭhati , yamhi ca mandībhūte pakkamiva gaṇḍaṃ pūtikamiva kukkuṭaṇḍaṃ udarapaṭalaṃ paramajegucchakuṇapagandhaṃ hoti .Tato uggatena ca gandhena uggāropi mukhampi duggandhaṃ pūtikuṇapasadisaṃ hoti , so ca puriso ‘‘ apehi
V0.47 duggandhaṃ vāyasī ’’ ti vattabbataṃP0.62 āpajjati , yañca abhivaḍḍhitaṃ bahalattamāpannaṃ paṭikujjanaphalakamiva vaccakuṭiyā udarapaṭalabbhantare eva kuṇapagandhaṃ sannirumbhitvā tiṭṭhati .Tattha yathā candanikāya uparipheṇapaṭalaṃ na jānāti ‘‘ ahaṃ candanikāya ṭhitan ’’ ti , napi candanikā jānāti ‘‘ mayi pheṇapaṭalaṃ ṭhitan ’’ ti ;
evameva na semhaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ udarapaṭale ṭhitan ’’ ti , napi udarapaṭalaṃ jānāti ‘‘ mayi semhaṃ ṭhitanti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato semhaṃ semhabhāgena paricchinnanti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ semhaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīre pubbo vaṇṇato paṇḍupalāsavaṇṇoti vavatthapeti .
Saṇṭhānato okāsasaṇṭhāno .
Disato dvīsu disāsu jāto .
Okāsato pubbassa okāso nāma nibaddho natthi .
Yattha pubbo sannicito tiṭṭheyya , yatra yatra khāṇukaṇṭakappaharaṇaggijālādīhi abhihate sarīrappadese lohitaṃ saṇṭhahitvā paccati , gaṇḍapiḷakādayo vā uppajjanti , tatra tatra tiṭṭhati .
Tattha yathā rukkhassa tattha tattha pharasudhārādīhi pahatappadese avagaḷitvā ṭhito niyyāso na jānāti ‘‘ ahaṃ rukkhassa pahatappadese ṭhito ’’ ti , napi rukkhassa pahatappadeso jānāti ‘‘ mayi niyyāso ṭhito ’’ ti ;
evameva na pubbo jānāti ‘‘ ahaṃ sarīrassa tattha tattha khāṇukaṇṭakādīhi abhihatappadese gaṇḍapiḷakādīnaṃ uṭṭhitappadese vā ṭhito ’’ ti , napi sarīrappadeso jānāti ‘‘ mayi pubbo ṭhito ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā
M0.50 hi ete dhammā … pe … na puggaloti .Paricchedato pubbo pubbabhāgena paricchinnoti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ pubbaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīre sannicitalohitaṃ saṃsaraṇalohitanti evaṃ duvidhe lohite sannicitalohitaṃ tāva vaṇṇato bahalakuthitalākhārasavaṇṇanti
P0.63 vavatthapeti , saṃsaraṇalohitaṃ acchalākhārasavaṇṇanti .Saṇṭhānato sabbampi attano okāsasaṇṭhānaṃ .
Disato sannicitalohitaṃ uparimāya disāya jātaṃ , saṃsaraṇalohitaṃ dvīsupīti .
Okāsato saṃsaraṇalohitaṃ kesalomanakhadantānaṃ maṃsavinimuttaṭṭhānañceva thaddhasukkhacammañca vajjetvā dhamanijālānusārena
V0.48 sabbaṃ upādinnakasarīraṃ pharitvā ṭhitaṃ .Sannicitalohitaṃ yakanassa heṭṭhābhāgaṃ pūretvā ekapattapūraṇamattaṃ vakkahadayapapphāsānaṃ upari thokaṃ thokaṃ binduṃ pātentaṃ vakkahadayayakanapapphāse tementaṃ ṭhitaṃ , yamhi vakkahadayādīni atemente sattā pipāsitā honti .
Tattha yathā jajjarakapāle ṭhitaṃ udakaṃ heṭṭhā leḍḍukhaṇḍādīni tementaṃ na jānāti ‘‘ ahaṃ jajjarakapāle ṭhitaṃ heṭṭhā leḍḍukhaṇḍādīni tememī ’’ ti , napi jajjarakapālaṃ heṭṭhā leḍḍukhaṇḍādīni vā jānanti ‘‘ mayi udakaṃ ṭhitaṃ , amhe vā tementaṃ ṭhitan ’’ ti ;
evameva na lohitaṃ jānāti ‘‘ ahaṃ yakanassa heṭṭhābhāge vakkahadayādīni tementaṃ ṭhitan ’’ ti , napi yakanassa heṭṭhābhāgaṭṭhānaṃ vakkahadayādīni vā jānanti ‘‘ mayi lohitaṃ ṭhitaṃ , amhe vā tementaṃ ṭhitan ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato lohitaṃ lohitabhāgena paricchinnanti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ lohitaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīre sedo vaṇṇato pasannatilatelavaṇṇoti vavatthapeti .
Saṇṭhānato okāsasaṇṭhāno .
Disato dvīsu disāsu jāto .
Okāsato sedassa okāso nāma nibaddho natthi , yattha sedo lohitaṃ viya sadā tiṭṭheyya .
Yasmā vā yadā aggisantāpasūriyasantāpautuvikārādīhi
M0.51 sarīraṃ santapati , atha udakato abbūḷhamattavisamacchinnabhisamuḷālakumudanālakalāpaudakamiva sabbakesalomakūpavivarehi paggharati .Tasmā tesaṃ kesalomakūpavivarānaṃ vasena taṃ
P0.64 saṇṭhānato vavatthapeti .‘‘ Sedapariggaṇhakena ca yogāvacarena kesalomakūpavivare pūretvā ṭhitavaseneva sedo manasikātabbo ’’ ti vuttaṃ pubbācariyehi .
Tattha yathā bhisamuḷālakumudanālakalāpavivarehi paggharantaṃ udakaṃ na jānāti ‘‘ ahaṃ bhisamuḷālakumudanālakalāpavivarehi paggharāmī ’’ ti , napi bhisamuḷālakumudanālakalāpavivarā jānanti ‘‘ amhehi udakaṃ paggharatī ’’ ti ;
evameva na sedo jānāti ‘‘ ahaṃ kesalomakūpavivarehi paggharāmī ’’ ti , napi kesalomakūpavivarā jānanti ‘‘ amhehi sedo paggharatī ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato sedo sedabhāgena paricchinnoti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ sedaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato
V0.49 paraṃ sarīre cammamaṃsantare medo vaṇṇato phālitahaliddivaṇṇoti vavatthapeti .Saṇṭhānato okāsasaṇṭhāno .
Tathā hi sukhino thūlasarīrassa cammamaṃsantare pharitvā ṭhito haliddirattadukūlapilotikasaṇṭhāno , kisasarīrassa jaṅghamaṃsaūrumaṃsapiṭṭhikaṇṭakanissitapiṭṭhimaṃsaudarapaṭalamaṃsāni nissāya saṃvellitvā ṭhapitahaliddirattadukūlapilotikakhaṇḍasaṇṭhāno .
Disato dvīsu disāsu jāto .
Okāsato thūlasarīrassa sakalasarīraṃ pharitvā kisassa jaṅghāmaṃsādīni nissāya ṭhito , yo sinehasaṅkhātopi hutvā paramajegucchattā na matthakatelatthaṃ na gaṇḍūsatelatthaṃ na dīpajālanatthaṃ saṅgayhati .
Tattha yathā maṃsapuñjaṃ nissāya ṭhitā haliddirattadukūlapilotikā na jānāti ‘‘ ahaṃ maṃsapuñjaṃ nissāya ṭhitā ’’ ti , napi maṃsapuñjo jānāti ‘‘ haliddirattadukūlapilotikā maṃ nissāya ṭhitā ’’ ti ;
evameva na medo jānāti ‘‘ ahaṃ sakalasarīraṃ jaṅghādīsu vā maṃsaṃ nissāya ṭhito ’’ ti , napi sakalasarīraṃ jānāti jaṅghādīsu vā maṃsaṃ ‘‘ medo maṃ nissāya ṭhito ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato medo heṭṭhā maṃsena , upari cammena , samantato medabhāgena
M0.52 paricchinnoti vavatthapeti .Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo
P0.65 pana kesasadiso evāti evaṃ medaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .Tato paraṃ sarīre assu vaṇṇato pasannatilatelavaṇṇanti vavatthapeti .
Saṇṭhānato okāsasaṇṭhānaṃ .
Disato uparimāya disāya jātaṃ .
Okāsato akkhikūpakesu ṭhitanti .
Na cetaṃ pittakosake pittamiva akkhikūpakesu sadā sannicitaṃ hutvā tiṭṭhati , kintu yadā somanassajātā sattā mahāhasitaṃ hasanti , domanassajātā rodanti paridevanti , tathārūpaṃ visamāhāraṃ vā haranti , yadā ca tesaṃ akkhīni dhūmarajapaṃsukādīhi abhihaññanti , tadā etehi somanassadomanassavisamāhārādīhi samuṭṭhahitvā assu akkhikūpakesu pūretvā tiṭṭhati paggharati ca .
‘‘ Assupariggaṇhakena ca yogāvacarena akkhikūpake pūretvā ṭhitavaseneva taṃ manasikātabban ’’ ti pubbācariyā vaṇṇayanti .
Tattha yathā matthakacchinnataruṇatālaṭṭhikūpakesu ṭhitaṃ udakaṃ na jānāti ‘‘ ahaṃ matthakacchinnataruṇatālaṭṭhikūpakesu ṭhitan ’’ ti , napi matthakacchinnataruṇatālaṭṭhikūpakā jānanti ‘‘ amhesu udakaṃ ṭhitan ’’ ti ;
evameva na assu jānāti ‘‘ ahaṃ akkhikūpakesu ṭhitan ’’ ti , napi akkhikūpakā jānanti ‘‘ amhesu assu ṭhitan ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete
V0.50 dhammā … pe … na puggaloti .Paricchedato assu assubhāgena paricchinnanti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ assuṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīre vilīnasinehasaṅkhātā vasā vaṇṇato ācāme āsittatelavaṇṇāti vavatthapeti .
Saṇṭhānato okāsasaṇṭhānā .
Disato dvīsu disāsu jātā .
Okāsato hatthatalahatthapiṭṭhipādatalapādapiṭṭhināsāpuṭanalāṭaaṃsakūṭesu ṭhitāti .
Na cesā etesu okāsesu sadā vilīnā eva hutvā tiṭṭhati , kintu yadā aggisantāpasūriyasantāpautuvisabhāgadhātuvisabhāgehi te padesā usmājātā honti , tadā tattha vilīnāva hutvā pasannasalilāsu udakasoṇḍikāsu nīhāro viya sarati .
Tattha
M0.53 yathā udakasoṇḍiyo ajjhottharitvāP0.66 ṭhito nīhāro na jānāti ‘‘ ahaṃ udakasoṇḍiyo ajjhottharitvā ṭhito ’’ ti , napi udakasoṇḍiyo jānanti ‘‘ nīhāro amhe ajjhottharitvā ṭhito ’’ ti ;evameva na vasā jānāti ‘‘ ahaṃ hatthatalādīni ajjhottharitvā ṭhitā ’’ ti , napi hatthatalādīni jānanti ‘‘ vasā amhe ajjhottharitvā ṭhitā ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato vasā vasābhāgena paricchinnāti vavatthapeti .
Ayametissā sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ vasaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ sarīre mukhassabbhantare kheḷo vaṇṇato seto pheṇavaṇṇoti vavatthapeti .
Saṇṭhānato okāsasaṇṭhānoti , samuddapheṇasaṇṭhānotipi eke .
Disato uparimāya disāya jāto .
Okāsato ubhohi kapolapassehi orohitvā jivhāya ṭhitoti .
Na ceso ettha sadā sannicito hutvā tiṭṭhati , kintu yadā sattā tathārūpaṃ āhāraṃ passanti vā saranti vā , uṇhatittakaṭukaloṇambilānaṃ vā kiñci mukhe ṭhapenti .
Yadā ca tesaṃ hadayaṃ āgilāyati , kismiñcideva vā jigucchā uppajjati , tadā kheḷo uppajjitvā ubhohi kapolapassehi orohitvā jivhāya saṇṭhāti .
Aggajivhāya cesa kheḷo tanuko hoti , mūlajivhāya bahalo , mukhe pakkhittañca puthukaṃ vā taṇḍulaṃ vā aññaṃ vā kiñci khādanīyaṃ nadipuline khatakūpasalilamiva parikkhayamagacchantova sadā temanasamattho hoti .
Tattha yathā nadipuline khatakūpatale saṇṭhitaṃ udakaṃ na jānāti ‘‘ ahaṃ kūpatale saṇṭhitan ’’ ti
V0.51 , napi kūpatalaṃ jānāti ‘‘ mayi udakaṃ ṭhitan ’’ ti ;evameva na kheḷo jānāti ‘‘ ahaṃ ubhohi kapolapassehi orohitvā jivhātale saṇṭhito ’’ ti , napi jivhātalaṃ jānāti ‘‘ mayi ubhohi kapolapassehi orohitvā kheḷo saṇṭhito ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato kheḷo kheḷabhāgena paricchinnoti vavatthapeti .
Ayametassa sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ kheḷaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato
M0.54P0.67 paraṃ sarīre siṅghāṇikā vaṇṇato setā taruṇatālamiñjavaṇṇāti vavatthapeti .Saṇṭhānato okāsasaṇṭhānā , sedetvā sedetvā nāsāpuṭe nirantaraṃ pakkhittavettaṅkurasaṇṭhānātipi eke .
Disato uparimāya disāya jātā .
Okāsato nāsāpuṭe pūretvā ṭhitāti .
Na cesā ettha sadā sannicitā hutvā tiṭṭhati , kintu seyyathāpi nāma puriso paduminipatte dadhiṃ bandhitvā heṭṭhā paduminipattaṃ kaṇṭakena vijjheyya , atha tena chiddena dadhipiṇḍaṃ gaḷitvā bahi papateyya ;
evameva yadā sattā rodanti , visabhāgāhārautuvasena vā sañjātadhātukkhobhā honti , tadā antosīsato pūtisemhabhāvaṃ āpannaṃ matthaluṅgaṃ gaḷitvā tālumatthakavivarena otaritvā nāsāpuṭe pūretvā tiṭṭhati .
Tattha yathā sippikāya pakkhittaṃ pūtidadhi na jānāti ‘‘ ahaṃ sippikāya ṭhitan ’’ ti , napi sippikā jānāti ‘‘ mayi pūtikaṃ dadhi ṭhitan ’’ ti ;
evameva na siṅghāṇikā jānāti ‘‘ ahaṃ nāsāpuṭesu ṭhitā ’’ ti , napi nāsāpuṭā jānanti ‘‘ amhesu siṅghāṇikā ṭhitā ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato siṅghāṇikā siṅghāṇikabhāgena paricchinnāti vavatthapeti .
Ayametissā sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ siṅghāṇikaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ antosarīre lasikāti sarīrasandhīnaṃ abbhantare picchilakuṇapaṃ .
Sā vaṇṇato kaṇikāraniyyāsavaṇṇāti vavatthapeti .
Saṇṭhānato okāsasaṇṭhānā .
Disato dvīsu disāsu jātā .
Okāsato aṭṭhisandhīnaṃ abbhañjanakiccaṃ sādhayamānā asītisatasandhīnaṃ abbhantare ṭhitāti .
Yassa cesā mandā hoti , tassa uṭṭhahantassa nisīdantassa abhikkamantassa paṭikkamantassa samiñjantassa pasārentassa aṭṭhikāni kaṭakaṭāyanti , accharikāsaddaṃ karonto viya vicarati
P0.68 , ekayojanadviyojanamattampi addhānaṃ gatassa vāyodhātu kuppati , gattāni dukkhantiV0.52 yassa pana cesā bahukā hoti , tassa uṭṭhānanisajjādīsu na aṭṭhīni kaṭakaṭāyanti , dīghampi addhānaṃ gatassa na vāyodhātu kuppati , na gattāni dukkhanti .Tattha
M0.55 yathā abbhañjanatelaṃ na jānāti ‘‘ ahaṃ akkhaṃ abbhañjitvā ṭhitan ’’ ti , napi akkho jānāti ‘‘ maṃ telaṃ abbhañjitvā ṭhitan ’’ ti ;evameva na lasikā jānāti ‘‘ ahaṃ asītisatasandhiyo abbhañjitvā ṭhitā ’’ ti , napi asītisatasandhiyo jānanti ‘‘ lasikā amhe abbhañjitvā ṭhitā ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato lasikā lasikabhāgena paricchinnāti vavatthapeti .
Ayametissā sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ lasikaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tato paraṃ antosarīre muttaṃ vaṇṇato māsakhārodakavaṇṇanti vavatthapeti .
Saṇṭhānato udakaṃ pūretvā adhomukhaṭhapitaudakakumbhaantaragataudakasaṇṭhānaṃ .
Disato heṭṭhimāya disāya jātaṃ .
Okāsato vatthissabbhantare ṭhitanti .
Vatthi nāma vatthipuṭo vuccati , yattha seyyathāpi nāma candanikāya pakkhitte amukhe peḷāghaṭe candanikāraso pavisati , na cassa pavisanamaggo paññāyati ;
evameva sarīrato muttaṃ pavisati , na cassa pavisanamaggo paññāyati nikkhamanamaggo eva tu pākaṭo hoti , yamhi ca muttassa bharite ‘‘ passāvaṃ karomā ’’ ti sattānaṃ āyūhanaṃ hoti .
Tattha yathā candanikāya pakkhitte amukhe peḷāghaṭe ṭhito candanikāraso na jānāti ‘‘ ahaṃ amukhe peḷāghaṭe ṭhito ’’ ti , napi peḷāghaṭo jānāti ‘‘ mayi candanikāraso ṭhito ’’ ti ;
evameva muttaṃ na jānāti ‘‘ ahaṃ vatthimhi ṭhitan ’’ ti , napi vatthi jānāti ‘‘ mayi muttaṃ ṭhitan ’’ ti .
Ābhogapaccavekkhaṇavirahitā hi ete dhammā … pe … na puggaloti .
Paricchedato vatthiabbhantarena ceva muttabhāgena ca paricchinnanti vavatthapeti .
Ayametassa
P0.69 sabhāgaparicchedo , visabhāgaparicchedo pana kesasadiso evāti evaṃ muttaṃ vaṇṇādito vavatthapeti .Evamayaṃ imaṃ dvattiṃsākāraṃ vaṇṇādito vavatthapeti .
Tassevaṃ imaṃ dvattiṃsākāraṃ vaṇṇādivasena vavatthapentassa taṃ taṃ bhāvanānuyogaṃ āgamma kesādayo paguṇā honti , koṭṭhāsabhāvena upaṭṭhahanti .
Tato pabhuti seyyathāpi nāma cakkhumato purisassa dvattiṃsavaṇṇānaṃ pupphānaṃ ekasuttaganthitaṃ mālaṃ olokentassa sabbapupphāni apubbāpariyamiva pākaṭāni honti ;
evameva ‘‘ atthi imasmiṃ kāye
M0.56 kesā ’’ ti imaṃ kāyaṃ satiyā olokentassa sabbe te dhammā apubbāpariyamiva pākaṭā honti .Kesesu āvajjitesu
V0.53 asaṇṭhahamānāva sati yāva muttaṃ , tāva pavattati .Tato pabhuti tassa āhiṇḍantā manussatiracchānādayo ca sattākāraṃ vijahitvā koṭṭhāsarāsivaseneva upaṭṭhahanti , tehi ca ajjhohariyamānaṃ pānabhojanādi koṭṭhāsarāsimhi pakkhippamānamiva upaṭṭhātīti .
Etthāha ‘‘ athānena tato paraṃ kiṃ kātabban ’’ ti ?
Vuccate – tadeva nimittaṃ āsevitabbaṃ bhāvetabbaṃ bahulīkātabbaṃ suvavatthitaṃ vavatthapetabbaṃ .
Kathaṃ panāyaṃ taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti suvavatthitaṃ vavatthapetīti ?
Ayañhi taṃ kesādīnaṃ koṭṭhāsabhāvena upaṭṭhānanimittaṃ āsevati , satiyā alliyati bhajati upagacchati , satigabbhaṃ gaṇhāpeti .
Tattha laddhaṃ vā satiṃ vaḍḍhento taṃ bhāvetīti vuccati .
Bahulīkarotīti punappunaṃ satisampayuttaṃ vitakkavicārabbhāhataṃ karoti .
Suvavatthitaṃ vavatthapetīti yathā suṭṭhu vavatthitaṃ hoti , na puna antaradhānaṃ gacchati , tathā taṃ satiyā vavatthapeti , upadhāreti upanibandhati .
Atha vā yaṃ
P0.70 pubbe anupubbato , nātisīghato , nātisaṇikato , vikkhepappahānato , paṇṇattisamatikkamanato , anupubbamuñcanato , lakkhaṇato , tayo ca suttantāti evaṃ dasavidhaṃ manasikārakosallaṃ vuttaṃ .Tattha anupubbato manasikaronto āsevati , nātisīghato nātisaṇikato ca manasikaronto bhāveti , vikkhepappahānato manasikaronto bahulī karoti , paṇṇattisamatikkamanādito manasikaronto suvavatthitaṃ vavatthapetīti veditabbo .
Etthāha ‘‘ kathaṃ panāyaṃ anupubbādivasena ete dhamme manasi karotī ’’ ti ?
Vuccate – ayañhi kese manasi karitvā tadanantaraṃ lome manasi karoti , na nakhe .
Tathā lome manasi karitvā tadanantaraṃ nakhe manasi karoti , na dante .
Esa nayo sabbattha .
Kasmā ?
Uppaṭipāṭiyā hi manasikaronto seyyathāpi nāma akusalo puriso dvattiṃsapadaṃ nisseṇiṃ uppaṭipāṭiyā ārohanto kilantakāyo tato nisseṇito
M0.57 papatati , na ārohanaṃ sampādeti ;evameva bhāvanāsampattivasena adhigantabbassa assādassa anadhigamanato kilantacitto dvattiṃsākārabhāvanāto papatati , na bhāvanaṃ sampādetīti .
Anupubbato manasikarontopi ca kesā lomāti nātisīghato pi manasi karoti .
Atisīghato hi manasikaronto seyyathāpi nāma addhānaṃ gacchanto puriso samavisamarukkhathalaninnadvedhāpathādīni magganimittāni upalakkhetuṃ na sakkoti , tato na maggakusalo hoti , addhānañca parikkhayaṃ neti ;
evameva vaṇṇasaṇṭhānādīni dvattiṃsākāranimittāni
V0.54 upalakkhetuṃ na sakkoti , tato na dvattiṃsākāre kusalo hoti , kammaṭṭhānañca parikkhayaṃ neti .Yathā ca nātisīghato , evaṃ nātisaṇikato pi manasi karoti .
Atisaṇikato hi manasikaronto seyyathāpi nāma puriso addhānamaggaṃ paṭipanno antarāmagge rukkhapabbatataḷākādīsu vilambamāno icchitappadesaṃ apāpuṇanto antarāmaggeyeva sīhabyagghādīhi anayabyasanaṃ pāpuṇāti ;
evameva dvattiṃsākārabhāvanāsampadaṃ apāpuṇanto
P0.71 bhāvanāvicchedena antarāyeva kāmavitakkādīhi anayabyasanaṃ pāpuṇāti .Nātisaṇikato manasikarontopi ca vikkhepappahānato pi manasi karoti .
Vikkhepappahānato nāma yathā aññesu navakammādīsu cittaṃ na vikkhipati , tathā manasi karoti .
Bahiddhā vikkhepamānacitto hi kesādīsveva asamāhitacetovitakko bhāvanāsampadaṃ apāpuṇitvā antarāva anayabyasanaṃ āpajjati takkasilāgamane bodhisattassa sahāyakā viya .
Avikkhipamānacitto pana kesādīsveva samāhitacetovitakko bhāvanāsampadaṃ pāpuṇāti bodhisatto viya takkasilarajjasampadanti .
Tassevaṃ vikkhepappahānato manasikaroto adhikāracariyādhimuttīnaṃ vasena te dhammā asubhato vā vaṇṇato vā suññato vā upaṭṭhahanti .
Atha paṇṇattisamatikkamanato te dhamme manasi karoti .
Paṇṇattisamatikkamanatoti kesā lomāti evamādivohāraṃ samatikkamitvā vissajjetvā yathūpaṭṭhitānaṃ asubhādīnaṃyeva vasena manasi karoti .
Kathaṃ
M0.58 ?Yathā araññanivāsūpagatā manussā aparicitabhūmibhāgattā udakaṭṭhānasañjānanatthaṃ sākhābhaṅgādinimittaṃ katvā tadanusārena gantvā udakaṃ paribhuñjanti , yadā pana paricitabhūmibhāgā honti , atha taṃ nimittaṃ vissajjetvā amanasikatvāva udakaṭṭhānaṃ upasaṅkamitvā udakaṃ paribhuñjanti , evamevāyaṃ kesā lomātiādinā taṃtaṃvohārassa vasena paṭhamaṃ te dhamme manasākāsi , tesu dhammesu asubhādīnaṃ aññataravasena upaṭṭhahantesu taṃ vohāraṃ samatikkamitvā vissajjetvā asubhāditova manasi karoti .
Etthāha ‘‘ kathaṃ panassa ete dhammā asubhādito upaṭṭhahanti , kathaṃ vaṇṇato , kathaṃ suññato vā , kathañcāyamete asubhato manasi karoti , kathaṃ vaṇṇato , kathaṃ suññato vā ’’ ti ?
Kesā tāvassa vaṇṇasaṇṭhānagandhāsayokāsavasena pañcadhā asubhato upaṭṭhahanti , pañcadhā eva ayamete asubhato manasi karoti .
Seyyathidaṃ – kesā nāmete vaṇṇato asubhā
P0.72 paramappaṭikūlajegucchāV0.55 .Tathā hi manussā divā pānabhojane patitaṃ kesavaṇṇaṃ vākaṃ vā suttaṃ vā disvā kesasaññāya manoramampi pānabhojanaṃ chaḍḍenti vā jigucchanti vā .
Saṇṭhānatopi asubhā .
Tathā hi rattiṃ pānabhojane patitaṃ kesasaṇṭhānaṃ vākaṃ vā suttaṃ vā phusitvā kesasaññāya manoramampi pānabhojanaṃ chaḍḍenti vā jigucchanti vā .
Gandhatopi asubhā .
Tathā hi telamakkhanapupphadhūmādisaṅkhārehi virahitānaṃ kesānaṃ gandho paramajeguccho hoti , aggīsu pakkhittassa kesassa gandhaṃ ghāyitvā sattā nāsikaṃ pidhenti , mukhampi vikujjenti .
Āsayatopi asubhā .
Tathā hi nānāvidhena manussāsucinissandena saṅkāraṭṭhāne taṇḍuleyyakādīni viya pittasemhapubbalohitanissandena te ācitā vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ gamitāti .
Okāsatopi asubhā .
Tathā hi saṅkāraṭṭhāne viya taṇḍuleyyakādīni paramajegucche lomādiekatiṃsakuṇaparāsimatthake manussānaṃ sīsapaliveṭhake allacamme jātāti .
Esa nayo lomādīsu .
Evaṃ tāva ayamete dhamme asubhato upaṭṭhahante asubhato manasi karoti .
Yadi panassa vaṇṇato upaṭṭhahanti , atha kesā nīlakasiṇavasena upaṭṭhahanti .
Tathā lomā dantā odātakasiṇavasenāti .
Esa nayo sabbattha
M0.59 .Taṃtaṃkasiṇavaseneva ayamete manasi karoti , evaṃ vaṇṇato upaṭṭhahante vaṇṇato manasi karoti .
Yadi panassa suññato upaṭṭhahanti , atha kesā ghanavinibbhogavavatthānena ojaṭṭhamakasamūhavasena upaṭṭhahanti .
Tathā lomādayo , yathā upaṭṭhahanti .
Ayamete tatheva manasi karoti .
Evaṃ suññato upaṭṭhahante suññato manasi karoti .
Evaṃ manasikaronto ayamete dhamme anupubbamuñcanato manasi karoti .
Anupubbamuñcanatoti asubhādīnaṃ aññataravasena upaṭṭhite kese muñcitvā lome manasikaronto seyyathāpi nāma jalūkā naṅguṭṭhena gahitappadese sāpekkhāva hutvā tuṇḍena aññaṃ padesaṃ gaṇhāti , gahite ca tasmiṃ itaraṃ muñcati , evameva kesesu sāpekkhova hutvā lome manasi karoti , lomesu ca patiṭṭhite manasikāre
P0.73 kese muñcati .Esa nayo sabbattha .
Evaṃ hissa anupubbamuñcanato manasikaroto asubhādīsu aññataravasena te dhammā upaṭṭhahantā anavasesato upaṭṭhahanti , pākaṭatarūpaṭṭhānā ca honti .
Atha yassa te dhammā asubhato upaṭṭhahanti , pākaṭatarūpaṭṭhānā ca honti , tassa seyyathāpi nāma makkaṭo dvattiṃsatālake tālavane byādhena paripātiyamāno ekarukkhepi asaṇṭhahanto paridhāvitvā yadā nivatto hoti kilanto , atha ekameva ghanatālapaṇṇapariveṭhitaṃ tālasuciṃ
V0.56 nissāya tiṭṭhati ;evameva cittamakkaṭo dvattiṃsakoṭṭhāsake imasmiṃ kāye teneva yoginā paripātiyamāno ekakoṭṭhāsakepi asaṇṭhahanto paridhāvitvā yadā anekārammaṇavidhāvane abhilāsābhāvena nivatto hoti kilanto .
Atha yvāssa kesādīsu dhammo paguṇataro caritānurūpataro vā , yattha vā pubbe katādhikāro hoti , taṃ nissāya upacāravasena tiṭṭhati .
Atha tameva nimittaṃ punappunaṃ takkāhataṃ vitakkāhataṃ karitvā yathākkamaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ uppādeti , tattha patiṭṭhāya vipassanamārabhitvā ariyabhūmiṃ pāpuṇāti .
Yassa pana te dhammā vaṇṇato upaṭṭhahanti , tassāpi seyyathāpi nāma makkaṭo … pe … atha yvāssa kesādīsu dhammo paguṇataro caritānurūpataro
M0.60 vā , yattha vā pubbe katādhikāro hoti , taṃ nissāya upacāravasena tiṭṭhati .Atha tameva nimittaṃ punappunaṃ takkāhataṃ vitakkāhataṃ karitvā yathākkamaṃ nīlakasiṇavasena pītakasiṇavasena vā pañcapi rūpāvacarajjhānāni uppādeti , tesañca yattha katthaci patiṭṭhāya vipassanaṃ ārabhitvā ariyabhūmiṃ pāpuṇāti .
Yassa pana te dhammā suññato upaṭṭhahanti , so lakkhaṇato manasi karoti , lakkhaṇato manasikaronto tattha catudhātuvavatthānavasena upacārajjhānaṃ pāpuṇāti .
Atha manasikaronto te dhamme aniccadukkhānattasuttattayavasena manasi karoti
P0.74 .Ayamassa vipassanānayo .
So imaṃ vipassanaṃ ārabhitvā yathākkamañca paṭipajjitvā ariyabhūmiṃ pāpuṇātīti .
Ettāvatā ca yaṃ vuttaṃ –
‘‘ kathaṃ panāyaṃ anupubbādivasena ete dhamme manasi karotī ’’ ti , taṃ byākataṃ hoti .
Yañcāpi vuttaṃ –
‘‘ bhāvanāvasena panassa evaṃ vaṇṇanā veditabbā ’’ ti , tassattho pakāsito hotīti .
Pakiṇṇakanayo
Idāni imasmiṃyeva dvattiṃsākāre vaṇṇanāparicayapāṭavatthaṃ ayaṃ pakiṇṇakanayo veditabbo –
‘‘ Nimittato lakkhaṇato , dhātuto suññatopi ca ;
Khandhādito ca viññeyyo , dvattiṃsākāranicchayo ’’ ti .
Tattha
V0.57 nimittatoti evaṃ vuttappakāre imasmiṃ dvattiṃsākāre saṭṭhisataṃ nimittāni honti , yesaṃ vasena yogāvacaro dvattiṃsākāraṃ koṭṭhāsato pariggaṇhāti .Seyyathidaṃ – kesassa vaṇṇanimittaṃ , saṇṭhānanimittaṃ , disānimittaṃ , okāsanimittaṃ , paricchedanimittanti pañca nimittāni honti .
Evaṃ lomādīsu .
Lakkhaṇatoti dvattiṃsākāre aṭṭhavīsatisataṃ lakkhaṇāni honti , yesaṃ vasena yogāvacaro dvattiṃsākāraṃ lakkhaṇato manasi karoti
M0.61 .Seyyathidaṃ – kesassa thaddhalakkhaṇaṃ , ābandhanalakkhaṇaṃ , uṇhattalakkhaṇaṃ , samudīraṇalakkhaṇanti cattāri lakkhaṇāni honti .
Evaṃ lomādīsu .
Dhātutoti dvattiṃsākāre ‘‘ chadhāturo , bhikkhave , ayaṃ purisapuggalo ’’ ti ( ma . ni .3.343-344) ettha vuttāsu dhātūsu aṭṭhavīsatisataṃ dhātuyo honti , yāsaṃ vasena yogāvacaro dvattiṃsākāraṃ dhātuto pariggaṇhāti .
Seyyathidaṃ – yā kese thaddhatā , sā pathavīdhātu ;
yā ābandhanatā , sā āpodhātu ;
yā paripācanatā , sā tejodhātu ;
yā vitthambhanatā , sā vāyodhātūti catasso dhātuyo honti .
Evaṃ lomādīsu .
Suññatoti dvattiṃsākāre aṭṭhavīsatisataṃ suññatā honti , yāsaṃ vasena yogāvacaro dvattiṃsākāraṃ suññato vipassati .
Seyyathidaṃ – kese tāva pathavīdhātu
P0.75 āpodhātvādīhi suññā , tathā āpodhātvādayo pathavīdhātvādīhīti catasso suññatā honti .Evaṃ lomādīsu .
Khandhāditoti dvattiṃsākāre kesādīsu khandhādivasena saṅgayhamānesu ‘‘ kesā kati khandhā honti , kati āyatanāni , kati dhātuyo , kati saccāni , kati satipaṭṭhānānī ’’ ti evamādinā nayena vinicchayo veditabbo .
Evañcassa vijānato tiṇakaṭṭhasamūho viya kāyo khāyati .
Yathāha –
‘‘ Natthi satto naro poso , puggalo nūpalabbhati ;
Suññabhūto ayaṃ kāyo , tiṇakaṭṭhasamūpamo ’’ ti .
Athassa yā sā –
‘‘ Suññāgāraṃ paviṭṭhassa , santacittassa tādino ;
Amānusī rati hoti , sammā dhammaṃ vipassato ’’ ti .
–
Evaṃ
V0.58 amānusī rati vuttā , sā adūratarā hoti .Tato yaṃ taṃ –
‘‘ Yato yato sammasati , khandhānaṃ udayabbayaṃ ;
Labhatī pītipāmojjaṃ , amataṃ taṃ vijānatan ’’ ti .( dha . pa .373-374)–
Evaṃ
M0.62 vipassanāmayaṃ pītipāmojjāmataṃ vuttaṃ .Taṃ anubhavanto na cireneva ariyajanasevitaṃ ajarāmaraṃ nibbānāmataṃ sacchikarotīti .
Paramatthajotikāya khuddakapāṭha-aṭṭhakathāya
Dvattiṃsākāravaṇṇanā niṭṭhitā .