Bhagavato nimantanaṃ
Ayaṃ pana vesālī bhagavato uppannakāle iddhā vepullappattā ahosi .
Tattha hi rājūnaṃyeva satta sahassāni satta satāni satta ca rājāno ahesuṃ .
Tathā yuvarājasenāpatibhaṇḍāgārikappabhutīnaṃ
P0.161 .Yathāha –
‘‘ Tena kho pana samayena vesālī iddhā ceva hoti phītā ca bahujanā ākiṇṇamanussā subhikkhā ca , satta ca pāsādasahassāni satta ca pāsādasatāni satta ca pāsādā , satta ca kūṭāgārasahassāni satta ca kūṭāgārasatāni satta ca kūṭāgārāni , satta ca ārāmasahassāni satta ca ārāmasatāni satta ca ārāmā , satta ca pokkharaṇisahassāni satta ca pokkharaṇisatāni satta ca pokkharaṇiyo ’’ ti ( mahāva .326).
Sā aparena samayena dubbhikkhā ahosi dubbuṭṭhikā dussassā .
Paṭhamaṃ duggatamanussā maranti
V0.130 , te bahiddhā chaḍḍenti .Matamanussānaṃ kuṇapagandhena amanussā nagaraṃ pavisiṃsu , tato bahutarā maranti .
Tāya paṭikūlatāya sattānaṃ ahivātarogo uppajji .
Iti tīhi dubbhikkhaamanussarogabhayehi upaddutā vesālinagaravāsino upasaṅkamitvā rājānaṃ āhaṃsu ,‘‘ mahārāja , imasmiṃ nagare tividhaṃ bhayamuppannaṃ , ito pubbe yāva sattamā rājakulaparivaṭṭā evarūpaṃ anuppannapubbaṃ , tumhākaṃ maññe adhammikattena
M0.136 taṃ etarahi uppannan ’’ ti .Rājā sabbe santhāgāre sannipātāpetvā ‘‘ mayhaṃ adhammikabhāvaṃ vicinathā ’’ ti āha .
Te sabbaṃ paveṇiṃ vicinantā na kiñci addasaṃsu .
Tato rañño dosamadisvā ‘‘ idaṃ bhayaṃ amhākaṃ kathaṃ vūpasameyyā ’’ ti cintesuṃ .
Tattha ekacce cha satthāre apadisiṃsu ‘‘ etehi okkantamatte vūpasamessatī ’’ ti .
Ekacce āhaṃsu –
‘‘ buddho kira loke uppanno , so bhagavā sabbasattahitāya dhammaṃ deseti mahiddhiko mahānubhāvo , tena okkantamatte sabbabhayāni vūpasameyyun ’’ ti .
Tena te attamanā hutvā ‘‘ kahaṃ pana so bhagavā etarahi viharati , amhehi pesito
P0.162 na āgaccheyyā ’’ ti āhaṃsu .Athāpare āhaṃsu –
‘‘ buddhā nāma anukampakā , kissa nāgaccheyyuṃ , so pana bhagavā etarahi rājagahe viharati , rājā bimbisāro taṃ upaṭṭhahati , so āgantuṃ na dadeyyā ’’ ti .
‘‘ Tena hi rājānaṃ saññāpetvā āneyyāmā ’’ ti dve licchavirājāno mahatā balakāyena pahūtaṃ paṇṇākāraṃ datvā rañño santikaṃ pesiṃsu ‘‘ bimbisāraṃ saññāpetvā bhagavantaṃ ānethā ’’ ti .
Te gantvā rañño paṇṇākāraṃ datvā taṃ pavattiṃ nivedetvā ,‘‘ mahārāja , bhagavantaṃ amhākaṃ nagaraṃ pesehī ’’ ti āhaṃsu .
Rājā na sampaṭicchi ,‘‘ tumheyeva jānāthā ’’ ti āha .
Te bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā evamāhaṃsu –
‘‘ bhante , amhākaṃ nagare tīṇi bhayāni uppannāni , sace bhagavā āgaccheyya , sotthi no bhaveyyā ’’ ti .
Bhagavā āvajjetvā ‘‘ vesāliyaṃ ratanasutte vutte sā rakkhā koṭisatasahassaṃ cakkavāḷānaṃ pharissati , suttapariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo bhavissatī ’’ ti adhivāsesi .
Atha rājā bimbisāro bhagavato adhivāsanaṃ sutvā ‘‘ bhagavatā vesāligamanaṃ adhivāsitan ’’ ti nagare ghosanaṃ kārāpetvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā āha –
‘‘ kiṃ , bhante , sampaṭicchatha vesāligamanan ’’ ti ?
Āma , mahārājāti .
Tena hi , bhante , tāva āgametha , yāva maggaṃ paṭiyādemīti .
Atha kho rājā bimbisāro rājagahassa ca gaṅgāya ca antarā pañcayojanabhūmiṃ samaṃ katvā yojane yojane vihāraṃ māpetvā bhagavato gamanakālaṃ paṭivedesi .
Bhagavā pañcahi bhikkhusatehi parivuto
M0.137 pāyāsi .Rājā pañcayojanaṃ maggaṃ pañcavaṇṇehi pupphehi jāṇumattaṃ okirāpetvā
V0.131 dhajapaṭākapuṇṇaghaṭakadaliādīni ussāpetvāP0.163 bhagavato dve setacchattāni ekamekassa ca bhikkhussa ekamekaṃ ukkhipāpetvā saddhiṃ attano parivārena pupphagandhādīhi pūjaṃ karonto ekekasmiṃ vihāre bhagavantaṃ vasāpetvā mahādānāni datvā pañcahi divasehi gaṅgātīraṃ nesi .Tattha sabbālaṅkārehi nāvaṃ alaṅkaronto vesālikānaṃ sāsanaṃ pesesi ‘‘ āgato bhagavā , maggaṃ paṭiyādetvā sabbe bhagavato paccuggamanaṃ karothā ’’ ti .
Te ‘‘ diguṇaṃ pūjaṃ karissāmā ’’ ti vesāliyā ca gaṅgāya ca antarā tiyojanabhūmiṃ samaṃ katvā bhagavato cattāri ekamekassa ca bhikkhussa dve dve setacchattāni sajjetvā pūjaṃ kurumānā gaṅgātīraṃ āgantvā aṭṭhaṃsu .
Atha bimbisāro dve nāvāyo saṅghaṭetvā maṇḍapaṃ katvā pupphadāmādīhi alaṅkaritvā tattha sabbaratanamayaṃ buddhāsanaṃ paññapesi , bhagavā tattha nisīdi .
Pañca satā bhikkhūpi nāvaṃ āruhitvā yathānurūpaṃ nisīdiṃsu .
Rājā bhagavantaṃ anugacchanto galappamāṇaṃ udakaṃ ogāhetvā ‘‘ yāva , bhante , bhagavā āgacchati , tāvāhaṃ idheva gaṅgātīre vasissāmī ’’ ti vatvā nivatto .
Upari devatā yāva akaniṭṭhabhavanā pūjaṃ akaṃsu .
Heṭṭhāgaṅgānivāsino kambalassatarādayo nāgarājāno pūjaṃ akaṃsu .
Evaṃ mahatiyā pūjāya bhagavā yojanamattaṃ addhānaṃ gaṅgāya gantvā vesālikānaṃ sīmantaraṃ paviṭṭho .
Tato licchavirājāno bimbisārena katapūjāya diguṇaṃ karontā galappamāṇe udake bhagavantaṃ paccuggacchiṃsu .
Teneva khaṇena tena muhuttena vijjuppabhāvinaddhandhakāravisaṭakūṭo gaḷagaḷāyanto catūsu disāsu mahāmegho vuṭṭhāsi .
Atha bhagavatā paṭhamapāde
P0.164 gaṅgātīre nikkhittamatte pokkharavassaṃ vassi .Ye temetukāmā , te eva tementi , atemetukāmā na tementi .
Sabbattha jāṇumattaṃ ūrumattaṃ kaṭimattaṃ galappamāṇaṃ udakaṃ vahati , sabbakuṇapāni udakena gaṅgaṃ pavesitāni , parisuddho bhūmibhāgo ahosi .
Licchavirājāno bhagavantaṃ antarā yojane yojane vāsāpetvā mahādānāni datvā tīhi divasehi diguṇaṃ pūjaṃ karontā vesāliṃ nayiṃsu
M0.138 .Vesāliṃ sampatte bhagavati sakko devānamindo devasaṅghapurakkhato āgacchi .
Mahesakkhānaṃ devatānaṃ sannipātena amanussā yebhuyyena palāyiṃsu .
Bhagavā nagaradvāre ṭhatvā ānandattheraṃ āmantesi –
‘‘ imaṃ , ānanda , ratanasuttaṃ uggahetvā balikammūpakaraṇāni gahetvā licchavirājakumārehi saddhiṃ vesāliyā tipākārantare vicaranto parittaṃ karohī ’’ ti ratanasuttaṃ abhāsi .
‘‘ Evaṃ kena panetaṃ suttaṃ vuttaṃ
V0.132 , kadā , kattha , kasmā ca vuttan ’’ ti etesaṃ pañhānaṃ vissajjanā vitthārena vesālivatthuto pabhuti porāṇehi vaṇṇīyati .Evaṃ bhagavato vesāliṃ anuppattadivaseyeva vesālinagaradvāre tesaṃ upaddavānaṃ paṭighātatthāya vuttamidaṃ ratanasuttaṃ uggahetvā āyasmā ānando parittatthāya bhāsamāno bhagavato pattena udakamādāya sabbanagaraṃ abbhukkiranto anuvicari .
Yaṃ kiñcīti vuttamatte eva therena ye pubbe apalātā saṅkārakūṭabhittippadesādinissitā amanussā , te catūhi dvārehi palāyiṃsu , dvārāni anokāsāni ahesuṃ .
Tato ekacce dvāresu okāsaṃ alabhamānā pākāraṃ bhinditvā palātā .
Amanussesu gatamattesu manussānaṃ gattesu rogo vūpasanto .
Te nikkhamitvā sabbapupphagandhādīhi theraṃ pūjesuṃ .
Mahājano nagaramajjhe
P0.165 santhāgāraṃ sabbagandhehi limpitvā vitānaṃ katvā sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā tattha buddhāsanaṃ paññapetvā bhagavantaṃ ānesi .Bhagavā santhāgāraṃ pavisitvā paññatte āsane nisīdi .
Bhikkhusaṅghopi kho rājāno manussā ca patirūpe patirūpe āsane nisīdiṃsu .
Sakkopi devānamindo dvīsu devalokesu devaparisāya saddhiṃ upanisīdi aññe ca devā , ānandattheropi sabbaṃ vesāliṃ anuvicaranto rakkhaṃ katvā vesālinagaravāsīhi saddhiṃ āgantvā ekamantaṃ nisīdi .
Tattha bhagavā sabbesaṃ tadeva ratanasuttaṃ abhāsīti .
Ettāvatā ca yā ‘‘ yena vuttaṃ yadā yattha , yasmā cetaṃ imaṃ nayaṃ .
Pakāsetvānā ’’ ti mātikā nikkhittā , sā sabbappakārena vitthāritā hoti .