Gāravocātigāthāvaṇṇanā
9. Idāni gāravo cāti ettha gāravoti garubhāvo .
Nivātoti nīcavuttitā .
Santuṭṭhīti santoso
V0.116 .Katassa jānanatā kataññutā .
Kālenāti khaṇena samayena .
Dhammassa savanaṃ dhammassavanaṃ .
Sesaṃ vuttanayamevāti ayaṃ padavaṇṇanā .
Atthavaṇṇanā pana evaṃ veditabbā – gāravo nāma garukārappayogārahesu buddhapaccekabuddhatathāgatasāvakaācariyupajjhāyamātāpitujeṭṭhakabhātikabhaginīādīsu yathānurūpaṃ garukāro garukaraṇaṃ sagāravatā .
Sa cāyaṃ gāravo yasmā sugatigamanādīnaṃ hetu .
Yathāha –
‘‘ Garukātabbaṃ garuṃ karoti , mānetabbaṃ māneti , pūjetabbaṃ pūjeti .
So tena kammena evaṃ samattena evaṃ samādinnena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati .
No ce kāyassa … pe … upapajjati , sace manussattaṃ āgacchati , yattha yattha paccājāyati , uccākulīno hotī ’’ ti ( ma . ni .3.295).
Yathā cāha –
‘‘ sattime , bhikkhave , aparihāniyā dhammā .
Katame satta ?
Satthugāravatā ’’ tiādi ( a . ni .7.33), tasmā maṅgalanti vuccati .
Nivāto nāma nīcamanatā nivātavuttitā , yāya samannāgato puggalo nihatamāno nihatadappo pādapuñchanakacoḷasadiso chinnavisāṇausabhasamo uddhaṭadāṭhasappasamo ca hutvā saṇho sakhilo sukhasambhāso
M0.122 hoti , ayaṃ nivāto .Svāyaṃ
P0.145 yasādiguṇappaṭilābhahetuto maṅgalanti vuccati .Āha ca ‘‘ nivātavutti atthaddho , tādiso labhate yasan ’’ ti evamādi ( dī . ni .3.273).
Santuṭṭhi nāma itarītarapaccayasantoso , so dvādasavidho hoti .
Seyyathidaṃ – cīvare yathālābhasantoso , yathābalasantoso , yathāsāruppasantosoti tividho .
Evaṃ piṇḍapātādīsu .
Tassāyaṃ pabhedavaṇṇanā – idha bhikkhu cīvaraṃ labhati sundaraṃ vā asundaraṃ vā .
So teneva yāpeti , aññaṃ na pattheti , labhantopi na gaṇhāti , ayamassa cīvare yathālābhasantoso .
Atha pana bhikkhu ābādhiko hoti , garuṃ cīvaraṃ pārupanto oṇamati vā kilamati vā , so sabhāgena bhikkhunā saddhiṃ taṃ parivattetvā lahukena yāpentopi santuṭṭhova hoti , ayamassa cīvare yathābalasantoso .
Aparo bhikkhu paṇītapaccayalābhī hoti , so paṭṭacīvarādīnaṃ aññataraṃ mahagghaṃ cīvaraṃ labhitvā ‘‘ idaṃ therānaṃ cirapabbajitānaṃ bahussutānañca anurūpan ’’ ti
V0.117 tesaṃ datvā attanā saṅkārakūṭā vā aññato vā kutoci nantakāni uccinitvā saṅghāṭiṃ karitvā dhārentopi santuṭṭhova hoti , ayamassa cīvare yathāsāruppasantoso .Idha pana bhikkhu piṇḍapātaṃ labhati lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā , so teneva yāpeti , aññaṃ na pattheti , labhantopi na gaṇhāti , ayamassa piṇḍapāte yathālābhasantoso .
Atha pana bhikkhu ābādhiko hoti , lūkhaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjitvā gāḷhaṃ rogātaṅkaṃ pāpuṇāti , so taṃ sabhāgassa bhikkhuno datvā tassa hatthato sappimadhukhīrādīni bhuñjitvā samaṇadhammaṃ karontopi santuṭṭhova hoti , ayamassa piṇḍapāte
P0.146 yathābalasantoso .Aparo bhikkhu paṇītaṃ piṇḍapātaṃ labhati , so ‘‘ ayaṃ piṇḍapāto therānaṃ cirapabbajitānaṃ aññesañca paṇītapiṇḍapātaṃ vinā ayāpentānaṃ sabrahmacārīnaṃ anurūpo ’’ ti tesaṃ datvā attanā piṇḍāya caritvā missakāhāraṃ bhuñjantopi santuṭṭhova hoti , ayamassa piṇḍapāte yathāsāruppasantoso .
Idha
M0.123 pana bhikkhuno senāsanaṃ pāpuṇāti .So teneva santussati , puna aññaṃ sundaratarampi pāpuṇantaṃ na gaṇhāti , ayamassa senāsane yathālābhasantoso .
Atha pana bhikkhu ābādhiko hoti , nivātasenāsane vasanto ativiya pittarogādīhi āturīyati .
So taṃ sabhāgassa bhikkhuno datvā tassa pāpuṇane savāte sītalasenāsane vasitvā samaṇadhammaṃ karontopi santuṭṭhova hoti , ayamassa senāsane yathābalasantoso .
Aparo bhikkhu sundaraṃ senāsanaṃ pattampi na sampaṭicchati ‘‘ sundarasenāsanaṃ pamādaṭṭhānaṃ , tatra nisinnassa thinamiddhaṃ okkamati , niddābhibhūtassa ca puna paṭibujjhato kāmavitakko samudācaratī ’’ ti .
So taṃ paṭikkhipitvā ajjhokāsarukkhamūlapaṇṇakuṭīsu yattha katthaci nivasantopi santuṭṭhova hoti , ayamassa senāsane yathāsāruppasantoso .
Idha pana bhikkhu bhesajjaṃ labhati harītakaṃ vā āmalakaṃ vā .
So teneva yāpeti , aññehi laddhasappimadhuphāṇitādimpi na pattheti , labhantopi na gaṇhāti , ayamassa gilānapaccaye yathālābhasantoso .
Atha pana bhikkhu ābādhiko hoti , telenatthiko phāṇitaṃ labhati , so taṃ sabhāgassa bhikkhuno datvā tassa hatthato telena bhesajjaṃ katvā samaṇadhammaṃ karontopi santuṭṭhova hoti , ayamassa gilānapaccaye yathābalasantoso .
Aparo bhikkhu ekasmiṃ
P0.147 bhājane pūtimuttaharītakaṃ ṭhapetvā ekasmiṃ catumadhuraṃ ‘‘ gaṇhatha , bhante , yadicchasī ’’ ti vuccamāno sacassa tesaṃ dvinnamaññatarenapi byādhi vūpasammati , atha ‘‘ pūtimuttaharītakaṃ nāma buddhādīhiV0.118 vaṇṇitan ’’ ti ca ‘‘ pūtimuttabhesajjaṃ nissāya pabbajjā , tattha te yāvajīvaṃ ussāho karaṇīyoti vuttan ’’ ti ( mahāva .128) ca cintento catumadhurabhesajjaṃ paṭikkhipitvā pūtimuttaharītakena bhesajjaṃ karontopi paramasantuṭṭhova hoti .Ayamassa gilānapaccaye yathāsāruppasantoso .
Evaṃpabhedo sabbopeso santoso santuṭṭhīti vuccati .
Sā atricchatāmahicchatāpāpicchatādīnaṃ pāpadhammānaṃ pahānādhigamahetuto , sugatihetuto , ariyamaggasambhārabhāvato , cātuddisādibhāvahetuto ca maṅgalanti veditabbā .
Āha ca –
‘‘ Cātuddiso
M0.124 appaṭigho ca hoti ,Santussamāno itarītarenā ’’ ti .
evamādi ( su . ni .42);
Kataññutā nāma appassa vā bahussa vā yena kenaci katassa upakārassa punappunaṃ anussaraṇabhāvena jānanatā .
Apica nerayikādidukkhaparittāṇato puññāni eva pāṇīnaṃ bahūpakārāni , tato tesampi upakārānussaraṇatā kataññutāti veditabbā .
Sā sappurisehi pasaṃsanīyādinānappakāravisesādhigamahetuto maṅgalanti vuccati .
Āha ca ‘‘ dveme , bhikkhave , puggalā dullabhā lokasmiṃ .
Katame dve ?
Yo ca pubbakārī yo ca kataññū katavedī ’’ ti ( a . ni .2.120).
Kālena dhammassavanaṃ nāma yasmiṃ kāle uddhaccasahagataṃ cittaṃ hoti , kāmavitakkādīnaṃ vā aññatarena abhibhūtaṃ , tasmiṃ kāle tesaṃ vinodanatthaṃ dhammassavanaṃ .
Apare āhu ‘‘ pañcame pañcame divase dhammassavanaṃ kālena dhammassavanaṃ nāma .
Yathāha āyasmā
P0.148 anuruddho ‘ pañcāhikaṃ kho pana mayaṃ , bhante , sabbarattiṃ dhammiyā kathāya sannisīdāmā ’’’ ti ( ma . ni .1.327; mahāva .466).Apica yasmiṃ kāle kalyāṇamitte upasaṅkamitvā sakkā hoti attano kaṅkhāvinodakaṃ dhammaṃ sotuṃ , tasmiṃ kālepi dhammassavanaṃ kālena dhammassavananti veditabbaṃ .
Yathāha ‘‘ te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhatī ’’ tiādi ( dī . ni .3.358).
Tadetaṃ kālena dhammassavanaṃ nīvaraṇappahānacaturānisaṃsaāsavakkhayādinānappakāravisesādhigamahetuto maṅgalanti veditabbaṃ .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Yasmiṃ
V0.119 , bhikkhave , samaye ariyasāvako aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbaṃ cetasā samannāharitvā ohitasoto dhammaṃ suṇāti , pañcassa nīvaraṇā tasmiṃ samaye na hontī ’’ ti ca ( saṃ . ni .5.219).‘‘ Sotānugatānaṃ , bhikkhave , dhammānaṃ … pe … suppaṭividdhānaṃ cattāro ānisaṃsā pāṭikaṅkhā ’’ ti ca ( a . ni .4.191).
‘‘ Cattārome , bhikkhave , dhammā kālena kālaṃ sammā bhāviyamānā sammā anuparivattiyamānā anupubbena āsavānaṃ khayaṃ pāpenti .
Katame cattāro ?
Kālena dhammassavanan ’’ ti ca evamādi ( a . ni .4.147).
Evaṃ
M0.125 imissā gāthāya gāravo , nivāto , santuṭṭhi , kataññutā , kālena dhammassavananti pañca maṅgalāni vuttāni .Maṅgalattañca nesaṃ tattha tattha vibhāvitamevāti .
Niṭṭhitā gāravo cāti imissā gāthāya atthavaṇṇanā .