Issues
Select Version
Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā
Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā

Paṭhamagāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Paṭhamagāthāvaṇṇanā

1. Idāni ‘‘ assa karissāmatthavaṇṇanan ’’ ti vuttattā evaṃ katanidānasodhanassa assa suttassa atthavaṇṇanā ārabbhate .
Tattha karaṇīyamatthakusalenāti imissā paṭhamagāthāya tāva ayaṃ padavaṇṇanā – karaṇīyan ti kātabbaṃ , karaṇārahanti attho .
Atthoti paṭipadā , yaṃ vā kiñci attano hitaṃ , taṃ sabbaṃ araṇīyato atthoti vuccati , araṇīyato nāma upagantabbato .
Atthe kusalena atthakusalena atthachekenāti vuttaṃ hoti .
Yan ti aniyamitapaccattaṃ .
Nti niyamitaupayogaṃ , ubhayampi vā yaṃ tan ti paccattavacanaṃ .
Santaṃ padan ti upayogavacanaṃ , tattha lakkhaṇato santaṃ , pattabbato padaṃ , nibbānassetaṃ adhivacanaṃ .
Abhisameccāti abhisamāgantvā .
Sakkotīti sakko , samattho paṭibaloti vuttaṃ hoti .
Ujūti ajjavayutto .
Suṭṭhu ujūti suhuju .
Sukhaṃ vaco tasminti suvaco .
Assāti bhaveyya .
Mudūti maddavayutto .
Na atimānīti anatimāni .
Ayaṃ panettha atthavaṇṇanā – karaṇīyamatthakusalena , yantaṃ santaṃ padaṃ abhisameccāti ettha tāvaV0.192 atthi karaṇīyaṃ , atthi akaraṇīyaṃ .
Tattha saṅkhepatoM0.202 sikkhattayaṃ karaṇīyaṃ .
Sīlavipatti , diṭṭhivipatti , ācāravipatti , ājīvavipattīti evamādi akaraṇīyaṃ .
Tathā atthi atthakusalo , atthi anatthakusalo .
Tattha yo imasmiṃ sāsane pabbajitvā na attānaṃ sammā payojeti , khaṇḍasīlo hoti , ekavīsatividhaṃ anesanaṃ nissāya jīvikaṃ kappeti .
Seyyathidaṃ – veḷudānaṃ pattadānaṃ pupphadānaṃ phaladānaṃ dantakaṭṭhadānaṃ mukhodakadānaṃ sinānadānaṃ cuṇṇadānaṃ mattikādānaṃ cāṭukamyataṃ muggasūpyataṃ pāribhaṭayataṃ jaṅghapesanikaṃ vejjakammaṃ dūtakammaṃ pahiṇagamanaṃ piṇḍapaṭipiṇḍaṃP0.237 dānānuppadānaṃ vatthuvijjaṃ nakkhattavijjaṃ aṅgavijjanti .
Chabbidhe ca agocare carati .
Seyyathidaṃ – vesiyāgocare vidhavathullakumārikapaṇḍakabhikkhunīpānāgāragocareti .
Saṃsaṭṭho ca viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena gihisaṃsaggena , yāni vā pana tāni kulāni assaddhāni appasannāni anopānabhūtāni akkosakaparibhāsakāni anatthakāmāni ahitaaphāsukayogakkhemakāmāni bhikkhūnaṃ … pe … upāsikānaṃ , tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati .
Ayaṃ anatthakusalo .
Yo pana imasmiṃ sāsane pabbajitvā attānaṃ sammā payojeti , anesanaṃ pahāya catupārisuddhisīle patiṭṭhātukāmo saddhāsīsena pātimokkhasaṃvaraṃ satisīsena indriyasaṃvaraṃ vīriyasīsena ājīvapārisuddhiṃ , paññāsīsena paccayapaṭisevanaṃ pūreti .
Ayaṃ atthakusalo .
Yo vā sattāpattikkhandhasodhanavasena pātimokkhasaṃvaraṃ , chadvāre ghaṭṭitārammaṇesu abhijjhādīnaṃ anuppattivasena indrisaṃvaraṃ , anesanaparivajjanavasena viññuppasatthabuddhabuddhasāvakavaṇṇitapaccayapaṭisevanena ca ājīvapārisuddhiṃ , yathāvuttapaccavekkhaṇavasena paccayapaṭisevanaṃ , catuiriyāpathaparivattane sātthakatādipaccavekkhaṇavasena sampajaññañca sodheti .
Ayampi atthakusalo .
Yo vā yathā ūsodakaṃ paṭicca saṃkiliṭṭhaṃ vatthaṃ pariyodāpayati , chārikaṃ paṭicca ādāso , ukkāmukhaṃ paṭicca jātarūpaṃ , tathā ñāṇaṃ paṭicca sīlaṃ vodāyatīti ñatvā ñāṇodakena dhovanto sīlaṃ pariyodāpeti .
Yathā ca kikī sakuṇikā aṇḍaṃ , camarī migo vāladhiṃ , ekaputtikā nārīM0.203 piyaṃ ekaputtakaṃ , ekanayano puriso taṃ ekanayanañca rakkhati , tathā ativiya appamatto attano sīlakkhandhaṃ rakkhati , sāyaṃP0.238 pātaṃ paccavekkhamāno aṇumattampi vajjaṃ na passati .
Ayampi atthakusalo .
YoV0.193 vā pana avippaṭisārakare sīle patiṭṭhāya kilesavikkhambhanapaṭipadaṃ paggaṇhāti , taṃ paggaṇhitvā kasiṇaparikammaṃ karoti , kasiṇaparikammaṃ katvā samāpattiyo nibbatteti .
Ayampi atthakusalo .
Yo vā pana samāpattito vuṭṭhāya saṅkhāre sammasitvā arahattaṃ pāpuṇāti , ayaṃ atthakusalānaṃ aggo .
Tattha ye ime yāva avippaṭisārakare sīle patiṭṭhānena yāva vā kilesavikkhambhanapaṭipadāyapaggahaṇena vaṇṇitā atthakusalā , te imasmiṃ atthe atthakusalāti adhippetā .
Tathā vidhā ca te bhikkhū .
Tena bhagavā te bhikkhū sandhāya ekapuggalādhiṭṭhānāya desanāya ‘‘ karaṇīyamatthakusalenā ’’ ti āha .
Tato ‘‘ kiṃ karaṇīyan ’’ ti tesaṃ sañjātakaṅkhānaṃ āha ‘‘ yantaṃ santaṃ padaṃ abhisameccā ’’ ti .
Ayamettha adhippāyo – taṃ buddhānubuddhehi vaṇṇitaṃ santaṃ nibbānapadaṃ paṭivedhavasena abhisamecca viharitukāmena yaṃ karaṇīyanti .
Ettha ca yan ti imassa gāthāpadassa ādito vuttameva karaṇīyanti adhikārato anuvattati , taṃ santaṃ padaṃ abhisameccāti .
Ayaṃ pana yasmā sāvasesapāṭho attho , tasmā viharitukāmenāti vuttanti veditabbaṃ .
Atha vā santaṃ padaṃ abhisameccāti anussavādivasena lokiyapaññāya nibbānapadaṃ ‘‘ santan ’’ ti ñatvā taṃ adhigantukāmena yantaṃ karaṇīyanti adhikārato anuvattati , taṃ karaṇīyamatthakusalenāti evampettha adhippāyo veditabbo .
Atha vā ‘‘ karaṇīyamatthakusalenā ’’ ti vutte ‘‘ kin ’’ ti cintentānaṃ āha ‘‘ yantaṃ santaṃ padaṃ abhisameccā ’’ ti .
Tassevaṃ adhippāyo veditabbo – lokiyapaññāya santaṃ padaṃ abhisamecca yaṃ karaṇīyaṃ kātabbaṃ , taṃ karaṇīyaṃ , karaṇārahameva tanti vuttaṃ hoti .
Kiṃ pana tantiP0.239 ?
Kimaññaṃ siyā aññatra tadadhigamupāyato , kāmañcetaṃ karaṇārahaṭṭhena sikkhattayadīpakena ādipadeneva vuttaṃ .
Tathā hi tassa atthavaṇṇanāyaṃ avocumhā ‘‘ atthi karaṇīyaṃ , atthi akaraṇīyaṃ .
TatthaM0.204 saṅkhepato sikkhattayaṃ karaṇīyan ’’ ti .
Atisaṅkhepena desitattā pana tesaṃ bhikkhūnaṃ kehici viññātaṃ , kehici na viññātaṃ .
Tato yehi na viññātaṃ , tesaṃ viññāpanatthaṃ yaṃ visesato āraññakena bhikkhunā kātabbaṃ , taṃ vitthārento ‘‘ sakko ujū ca suhujū ca , suvaco cassa mudu anatimānī ’’ ti imaṃ tāva upaḍḍhagāthamāha .
KiṃV0.194 vuttaṃ hoti ?
Santaṃ padaṃ abhisamecca viharitukāmo , lokiyapaññāya vā taṃ abhisamecca tadadhigamāya paṭipajjamāno āraññako bhikkhu dutiyacatutthapadhāniyaṅgasamannāgamena kāye ca jīvite ca anapekkho hutvā saccappaṭivedhāya paṭipajjituṃ sakko assa , tathā kasiṇaparikammavattasamādānādīsu attano pattacīvarappaṭisaṅkharaṇādīsu ca yāni tāni sabrahmacārīnaṃ uccāvacāni kiṃ karaṇīyāni , tesu aññesu ca evarūpesu sakko assa dakkho analaso samattho .
Sakko hontopi ca tatiyapadhāniyaṅgasamannāgamena uju assa .
Uju hontopi ca sakiṃ ujubhāvena daharakāle vā ujubhāvena santosaṃ anāpajjitvā yāvajīvaṃ punappunaṃ asithilakaraṇena suṭṭhutaraṃ uju assa .
Asaṭhatāya vā uju , amāyāvitāya suhuju .
Kāyavacīvaṅkappahānena vā uju , manovaṅkappahānena suhuju .
Asantaguṇassa vā anāvikaraṇena uju , asantaguṇena uppannassa lābhassa anadhivāsanena suhuju .
Evaṃ ārammaṇalakkhaṇūpanijjhānehi purimadvayatatiyasikkhāhi payogāsayasuddhīhi ca uju ca suhuju ca assa .
Na kevalañca uju ca suhuju ca , apica pana suvaco ca assa .
Yo hi puggalo ‘‘ idaṃ na kattabban ’’ ti vutto ‘‘ kiṃ te diṭṭhaṃ , kiṃ te sutaṃ , ko me sutvā vadasi , kiṃ upajjhāyo ācariyo sandiṭṭho sambhatto vā ’’ ti vadeti , tuṇhībhāvena vā taṃ viheseti , sampaṭicchitvā vā na tathā karoti , so visesādhigamassa dūre hoti .
Yo pana ovadiyamāno ‘‘ sādhu , bhante suṭṭhu vuttaṃ , attano vajjaṃ nāmaP0.240 duddasaṃ hoti , punapi maṃ evarūpaṃ disvā vadeyyātha anukampaṃ upādāya , cirassaṃ me tumhākaṃ santikā ovādo laddho ’’ ti vadati , yathānusiṭṭhañca paṭipajjati , so visesādhigamassa avidūre hoti .
Tasmā evaṃ parassa vacanaṃ sampaṭicchitvā karonto suvaco ca assa .
YathāM0.205 ca suvaco , evaṃ mudu assa .
Mudūti gahaṭṭhehi dūtagamanapahiṇagamanādīsu niyujjamāno tattha mudubhāvaṃ akatvā thaddho hutvā vattapaṭipattiyaṃ sakalabrahmacariye ca mudu assa suparikammakatasuvaṇṇaṃ viya tattha tattha viniyogakkhamo .
Atha vā mudūti abhākuṭiko uttānamukho sukhasambhāso paṭisanthāravutti sutitthaṃ viya sukhāvagāho assa .
Na kevalañca mudu , apica pana anatimānī assa , jātigottādīhi atimānavatthūhi pare nātimaññeyya , sāriputtatthero viya caṇḍālakumārakasamena cetasā vihareyyāti .