Khantīcātigāthāvaṇṇanā
10. Idāni khantī cāti ettha khamanaṃ khanti .
Padakkhiṇaggāhitāya sukhaṃ vaco asminti suvaco , suvacassa kammaṃ sovacassaṃ , sovacassassa bhāvo sovacassatā .
Kilesānaṃ samitattā samaṇā .
Dassanan ti pekkhanaṃ .
Dhammassa sākacchā dhammasākacchā .
Sesaṃ vuttanayamevāti .
Ayaṃ padavaṇṇanā .
Atthavaṇṇanā pana evaṃ veditabbā
P0.149 – khanti nāma adhivāsanakkhanti , tāya samannāgato bhikkhu dasahi akkosavatthūhi akkosante vadhabandhādīhi vā vihesante puggale asuṇanto viya apassanto viya ca nibbikāro hoti khantivādī viya .Yathāha –
‘‘ Ahu atītamaddhānaṃ , samaṇo khantidīpano ;
Taṃ khantiyāyeva ṭhitaṃ , kāsirājā achedayī ’’ ti .( jā .1.4.51);
Bhadrakato
V0.120 vā manasi karoti tato uttari aparādhābhāvena āyasmā puṇṇatthero viya .Yathāha so –
‘‘ Sace maṃ , bhante , sunāparantakā manussā akkosissanti paribhāsissanti , tattha me evaṃ bhavissati ‘ bhaddakā vatime sunāparantakā manussā , subhaddakā vatime sunāparantakā manussā , yaṃ me nayime pāṇinā pahāraṃ dentī ’’’ tiādi ( ma . ni .3.396; saṃ . ni .4.88).
Yāya ca samannāgato isīnampi pasaṃsanīyo hoti .
Yathāha sarabhaṅgo isi –
‘‘ Kodhaṃ
M0.126 vadhitvā na kadāci socati ,Makkhappahānaṃ isayo vaṇṇayanti ;
Sabbesaṃ vuttaṃ pharusaṃ khametha ,
Etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo ’’ ti .( jā .2.17.64);
Devatānampi pasaṃsanīyo hoti .
Yathāha sakko devānamindo –
‘‘ Yo have balavā santo , dubbalassa titikkhati ;
Tamāhu paramaṃ khantiṃ , niccaṃ khamati dubbalo ’’ ti .( saṃ . ni .1.250-251);
Buddhānampi pasaṃsanīyo hoti .
Yathāha bhagavā –
‘‘ Akkosaṃ vadhabandhañca , aduṭṭho yo titikkhati ;
Khantībalaṃ balāṇīkaṃ , tamahaṃ brūmi brāhmaṇan ’’ ti .( dha . pa .399);
Sā
P0.150 panesā khanti etesañca idha vaṇṇitānaṃ aññesañca guṇānaṃ adhigamahetuto maṅgalanti veditabbā .Sovacassatā nāma sahadhammikaṃ vuccamāne vikkhepaṃ vā tuṇhībhāvaṃ vā guṇadosacintanaṃ vā
V0.121 anāpajjitvā ativiya ādarañca gāravañca nīcamanatañca purakkhatvā sādhūti vacanakaraṇatā .Sā sabrahmacārīnaṃ santikā ovādānusāsanippaṭilābhahetuto dosappahānaguṇādhigamahetuto ca maṅgalanti vuccati .
Samaṇānaṃ dassanaṃ nāma upasamitakilesānaṃ bhāvitakāyavacīcittapaññānaṃ uttamadamathasamathasamannāgatānaṃ pabbajitānaṃ upasaṅkamanupaṭṭhānānussaraṇassavanadassanaṃ , sabbampi omakadesanāya dassananti vuttaṃ , taṃ maṅgalanti veditabbaṃ .
Kasmā ?
Bahūpakārattā .
Āha ca ‘‘ dassanampahaṃ , bhikkhave , tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmī ’’ tiādi ( itivu .104).
Yato hitakāmena kulaputtena sīlavante bhikkhū gharadvāraṃ sampatte disvā yadi deyyadhammo atthi , yathābalaṃ deyyadhammena patimānetabbā .
Yadi natthi , pañcapatiṭṭhitaṃ katvā vanditabbā .
Tasmimpi asampajjamāne añjaliṃ paggahetvā namassitabbā , tasmimpi asampajjamāne pasannacittena piyacakkhūhi sampassitabbā .
Evaṃ dassanamūlakenapi hi puññena anekāni jātisahassāni cakkhumhi rogo vā dāho
M0.127 vā ussadā vā piḷakā vā na honti , vippasannapañcavaṇṇasassirikāni honti cakkhūni ratanavimāne ugghāṭitamaṇikavāṭasadisāni , satasahassakappamattaṃ devesu ca manussesu ca sampattīnaṃ lābhī hoti .Anacchariyañcetaṃ , yaṃ manussabhūto sappaññajātiko sammā pavattitena samaṇadassanamayena puññena evarūpaṃ vipākasampattiṃ anubhaveyya , yattha tiracchānagatānampi kevalaṃ saddhāmattakena katassa samaṇadassanassa evaṃ vipākasampattiṃ vaṇṇayanti .
‘‘ Ulūko
P0.151 maṇḍalakkhiko , vediyake ciradīghavāsiko ;Sukhito vata kosiyo ayaṃ , kāluṭṭhitaṃ passati buddhavaraṃ .
‘‘ Mayi cittaṃ pasādetvā , bhikkhusaṅghe anuttare ;
Kappānaṃ satasahassāni , duggateso na gacchati .
‘‘ Sa devalokā cavitvā , kusalakammena codito ;
Bhavissati anantañāṇo , somanassoti vissuto ’’ ti .( ma . ni . aṭṭha .1.144);
Kālena dhammasākacchā nāma padose vā paccūse vā dve suttantikā bhikkhū aññamaññaṃ suttantaṃ
V0.122 sākacchanti , vinayadharā vinayaṃ , ābhidhammikā abhidhammaṃ , jātakabhāṇakā jātakaṃ , aṭṭhakathikā aṭṭhakathaṃ , līnuddhatavicikicchāparetacittavisodhanatthaṃ vā tamhi tamhi kāle sākacchanti , ayaṃ kālena dhammasākacchā .Sā āgamabyattiādīnaṃ guṇānaṃ hetuto maṅgalanti vuccatīti .
Evaṃ imissā gāthāya khanti , sovacassatā , samaṇadassanaṃ , kālena dhammasākacchāti cattāri maṅgalāni vuttāni .
Maṅgalattañca nesaṃ tattha tattha vibhāvitamevāti .
Niṭṭhitā khantī cāti imissā gāthāya atthavaṇṇanā .