Issues
Select Version
Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā
Khuddakapāṭha-aṭṭhakathā

Khantīcātigāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Khantīcātigāthāvaṇṇanā

10. Idāni khantī cāti ettha khamanaṃ khanti .
Padakkhiṇaggāhitāya sukhaṃ vaco asminti suvaco , suvacassa kammaṃ sovacassaṃ , sovacassassa bhāvo sovacassatā .
Kilesānaṃ samitattā samaṇā .
Dassanan ti pekkhanaṃ .
Dhammassa sākacchā dhammasākacchā .
Sesaṃ vuttanayamevāti .
Ayaṃ padavaṇṇanā .
Atthavaṇṇanā pana evaṃ veditabbāP0.149 – khanti nāma adhivāsanakkhanti , tāya samannāgato bhikkhu dasahi akkosavatthūhi akkosante vadhabandhādīhi vā vihesante puggale asuṇanto viya apassanto viya ca nibbikāro hoti khantivādī viya .
Yathāha –
‘‘ Ahu atītamaddhānaṃ , samaṇo khantidīpano ;
Taṃ khantiyāyeva ṭhitaṃ , kāsirājā achedayī ’’ ti .( jā .1.4.51);
BhadrakatoV0.120 vā manasi karoti tato uttari aparādhābhāvena āyasmā puṇṇatthero viya .
Yathāha so –
‘‘ Sace maṃ , bhante , sunāparantakā manussā akkosissanti paribhāsissanti , tattha me evaṃ bhavissati ‘ bhaddakā vatime sunāparantakā manussā , subhaddakā vatime sunāparantakā manussā , yaṃ me nayime pāṇinā pahāraṃ dentī ’’’ tiādi ( ma . ni .3.396; saṃ . ni .4.88).
Yāya ca samannāgato isīnampi pasaṃsanīyo hoti .
Yathāha sarabhaṅgo isi –
‘‘ KodhaṃM0.126 vadhitvā na kadāci socati ,
Makkhappahānaṃ isayo vaṇṇayanti ;
Sabbesaṃ vuttaṃ pharusaṃ khametha ,
Etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo ’’ ti .( jā .2.17.64);
Devatānampi pasaṃsanīyo hoti .
Yathāha sakko devānamindo –
‘‘ Yo have balavā santo , dubbalassa titikkhati ;
Tamāhu paramaṃ khantiṃ , niccaṃ khamati dubbalo ’’ ti .( saṃ . ni .1.250-251);
Buddhānampi pasaṃsanīyo hoti .
Yathāha bhagavā –
‘‘ Akkosaṃ vadhabandhañca , aduṭṭho yo titikkhati ;
Khantībalaṃ balāṇīkaṃ , tamahaṃ brūmi brāhmaṇan ’’ ti .( dha . pa .399);
SāP0.150 panesā khanti etesañca idha vaṇṇitānaṃ aññesañca guṇānaṃ adhigamahetuto maṅgalanti veditabbā .
Sovacassatā nāma sahadhammikaṃ vuccamāne vikkhepaṃ vā tuṇhībhāvaṃ vā guṇadosacintanaṃ vāV0.121 anāpajjitvā ativiya ādarañca gāravañca nīcamanatañca purakkhatvā sādhūti vacanakaraṇatā .
Sā sabrahmacārīnaṃ santikā ovādānusāsanippaṭilābhahetuto dosappahānaguṇādhigamahetuto ca maṅgalanti vuccati .
Samaṇānaṃ dassanaṃ nāma upasamitakilesānaṃ bhāvitakāyavacīcittapaññānaṃ uttamadamathasamathasamannāgatānaṃ pabbajitānaṃ upasaṅkamanupaṭṭhānānussaraṇassavanadassanaṃ , sabbampi omakadesanāya dassananti vuttaṃ , taṃ maṅgalanti veditabbaṃ .
Kasmā ?
Bahūpakārattā .
Āha ca ‘‘ dassanampahaṃ , bhikkhave , tesaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakāraṃ vadāmī ’’ tiādi ( itivu .104).
Yato hitakāmena kulaputtena sīlavante bhikkhū gharadvāraṃ sampatte disvā yadi deyyadhammo atthi , yathābalaṃ deyyadhammena patimānetabbā .
Yadi natthi , pañcapatiṭṭhitaṃ katvā vanditabbā .
Tasmimpi asampajjamāne añjaliṃ paggahetvā namassitabbā , tasmimpi asampajjamāne pasannacittena piyacakkhūhi sampassitabbā .
Evaṃ dassanamūlakenapi hi puññena anekāni jātisahassāni cakkhumhi rogo vā dāhoM0.127 vā ussadā vā piḷakā vā na honti , vippasannapañcavaṇṇasassirikāni honti cakkhūni ratanavimāne ugghāṭitamaṇikavāṭasadisāni , satasahassakappamattaṃ devesu ca manussesu ca sampattīnaṃ lābhī hoti .
Anacchariyañcetaṃ , yaṃ manussabhūto sappaññajātiko sammā pavattitena samaṇadassanamayena puññena evarūpaṃ vipākasampattiṃ anubhaveyya , yattha tiracchānagatānampi kevalaṃ saddhāmattakena katassa samaṇadassanassa evaṃ vipākasampattiṃ vaṇṇayanti .
‘‘ UlūkoP0.151 maṇḍalakkhiko , vediyake ciradīghavāsiko ;
Sukhito vata kosiyo ayaṃ , kāluṭṭhitaṃ passati buddhavaraṃ .
‘‘ Mayi cittaṃ pasādetvā , bhikkhusaṅghe anuttare ;
Kappānaṃ satasahassāni , duggateso na gacchati .
‘‘ Sa devalokā cavitvā , kusalakammena codito ;
Bhavissati anantañāṇo , somanassoti vissuto ’’ ti .( ma . ni . aṭṭha .1.144);
Kālena dhammasākacchā nāma padose vā paccūse vā dve suttantikā bhikkhū aññamaññaṃ suttantaṃV0.122 sākacchanti , vinayadharā vinayaṃ , ābhidhammikā abhidhammaṃ , jātakabhāṇakā jātakaṃ , aṭṭhakathikā aṭṭhakathaṃ , līnuddhatavicikicchāparetacittavisodhanatthaṃ vā tamhi tamhi kāle sākacchanti , ayaṃ kālena dhammasākacchā .
Sā āgamabyattiādīnaṃ guṇānaṃ hetuto maṅgalanti vuccatīti .
Evaṃ imissā gāthāya khanti , sovacassatā , samaṇadassanaṃ , kālena dhammasākacchāti cattāri maṅgalāni vuttāni .
Maṅgalattañca nesaṃ tattha tattha vibhāvitamevāti .
Niṭṭhitā khantī cāti imissā gāthāya atthavaṇṇanā .