Issues
Select Version
Khandhavagga-aṭṭhakathā
Khandhavagga-aṭṭhakathā

5-6.

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5-6.
Ānandasuttādivaṇṇanā

37-38.
Pañcame ṭhitassa aññathattaṃ paññāyatīti dharamānassa jīvamānassa jarā paññāyati .
Ṭhitīti hi jīvitindriyasaṅkhātāya anupālanāya nāmaṃ .
Aññathattan ti jarāya .
Tenāhu porāṇā –
‘‘ Uppādo jāti akkhāto , bhaṅgo vutto vayoti ca ;
Aññathattaṃ jarā vuttā , ṭhitī ca anupālanā ’’ ti .
EvaṃV2.236 ekekassa khandhassa uppādajarābhaṅgasaṅkhātāni tīṇi lakkhaṇāni honti yāni sandhāya vuttaṃ ‘‘ tīṇimāni , bhikkhave , saṅkhatassa saṅkhatalakkhaṇānī ’’ ti ( a . ni .3.47).
TatthaM2.246 saṅkhataṃ nāma paccayanibbatto yo koci saṅkhāro .
Saṅkhāro ca na lakkhaṇaṃ , lakkhaṇaṃ na saṅkhāro , na ca saṅkhārena vinā lakkhaṇaṃ paññāpetuṃ sakkā , nāpi lakkhaṇaṃ vinā saṅkhāro , lakkhaṇena pana saṅkhāro pākaṭo hoti .
Yathā hi na ca gāvīyeva lakkhaṇaṃ , lakkhaṇameva na gāvī , nāpi gāviṃ muñcitvā lakkhaṇaṃ paññāpetuṃ sakkā , nāpi lakkhaṇaṃ muñcitvā gāviṃ , lakkhaṇena pana gāvī pākaṭā hoti , evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ .
Tattha saṅkhārānaṃ uppādakkhaṇe saṅkhāropi uppādalakkhaṇampi kālasaṅkhāto tassa khaṇopi paññāyati .
‘‘ Uppādopī ’’ tiP2.267 vutte saṅkhāropi jarālakkhaṇampi kālasaṅkhāto tassa khaṇopi paññāyati .
Bhaṅgakkhaṇe saṅkhāropi taṃlakkhaṇampi kālasaṅkhāto tassa khaṇopi paññāyati .
Apare pana vadanti ‘‘ arūpadhammānaṃ jarākhaṇo nāma na sakkā paññāpetuṃ , sammāsambuddho ca ‘ vedanāya uppādo paññāyati , vayo paññāyati , ṭhitāya aññathattaṃ paññāyatī ’ ti vadanto arūpadhammānampi tīṇi lakkhaṇāni paññāpeti , tāni atthikkhaṇaṃ upādāya labbhantī ’’ ti vatvā –
‘‘ Atthitā sabbadhammānaṃ , ṭhiti nāma pavuccati ;
Tasseva bhedo maraṇaṃ , sabbadā sabbapāṇinan ’’ ti .
–
Imāya ācariyagāthāya tamatthaṃ sādhenti .
Atha vā santativasena ṭhānaṃ ṭhitīti veditabbanti ca vadanti .
Yasmā pana sutte ayaṃ viseso natthi , tasmā ācariyamatiyā suttaṃ apaṭibāhetvā suttameva pamāṇaṃ kattabbaṃ .
Chaṭṭhaṃ uttānameva .
Pañcamachaṭṭhāni .