8. Cūḷaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā
Naggo kiso pabbajitosi , bhanteti idaṃ satthari veḷuvane viharante cūḷaseṭṭhipetaṃ ārabbha vuttaṃ .
Bārāṇasiyaṃ kira eko gahapati assaddho appasanno maccharī kadariyo puññakiriyāya anādaro cūḷaseṭṭhi nāma ahosi .
So kālaṃ katvā petesu nibbatti , tassa kāyo apagatamaṃsalohito aṭṭhinhārucammamatto muṇḍo apetavattho ahosi .
Dhītā panassa anulā andhakavinde sāmikassa gehe vasantī pitaraṃ uddissa brāhmaṇe bhojetukāmā taṇḍulādīni dānūpakaraṇāni sajjesi .
Taṃ ñatvā peto āsāya ākāsena tattha gacchanto rājagahaṃ sampāpuṇi .
Tena ca samayena rājā ajātasattu devadattena
M0.100 uyyojito pitaraṃ jīvitā voropetvā tena vippaṭisārena dussupinena ca niddaṃ anupagacchanto uparipāsādavaragato caṅkamanto taṃ petaṃ ākāsena gacchantaṃ disvā imāya gāthāya pucchi – 246.
‘‘ Naggo
P0.106 kiso pabbajitosi bhante , rattiṃ kuhiṃ gacchasi kissahetu ;Ācikkha me taṃ api sakkuṇemu , sabbena vittaṃ paṭipādaye tuvan ’’ ti .
Tattha
V0.94 pabbajitoti samaṇo .Rājā kira taṃ naggattā muṇḍattā ca ‘‘ naggo samaṇo ayan ’’ ti saññāya ‘‘ naggo kiso pabbajitosī ’’ tiādimāha .
Kissahetūti kinnimittaṃ .
Sabbena vittaṃ paṭipādaye tuvan ti vittiyā upakaraṇabhūtaṃ vittaṃ sabbena bhogena tuyhaṃ ajjhāsayānurūpaṃ , sabbena vā ussāhena paṭipādeyyaṃ sampādeyyaṃ .
Tathā kātuṃ mayaṃ appeva nāma sakkuṇeyyāma , tasmā ācikkha me taṃ , etaṃ tava āgamanakāraṇaṃ mayhaṃ kathehīti attho .
Evaṃ raññā puṭṭho peto attano pavattiṃ kathento tisso gāthā abhāsi –
247.
‘‘ Bārāṇasī nagaraṃ dūraghuṭṭhaṃ , tatthāhaṃ gahapati aḍḍhako ahu dīno ;
Adātā gedhitamano āmisasmiṃ , dussīlyena yamavisayamhi patto .
248.
‘‘ So sūcikāya kilamito tehi ,
Teneva ñātīsu yāmi āmisakiñcikkhahetu ;
Adānasīlā na ca saddahanti ,
‘ Dānaphalaṃ hoti paramhi loke ’.
249.
‘‘ Dhītā ca mayhaṃ lapate abhikkhaṇaṃ , dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahānaṃ ;
Tamupakkhaṭaṃ
P0.107 parivisayanti brāhmaṇā , yāmi ahaṃ andhakavindaṃ bhuttun ’’ ti . 247. Tattha
M0.101 dūraghuṭṭhan ti dūrato eva guṇakittanavasena ghositaṃ , sabbattha vissutaṃ pākaṭanti attho .Aḍḍhakoti aḍḍho mahāvibhavo .
Dīnoti nihīnacitto adānajjhāsayo .
Tenāha ‘‘ adātā ’’ ti .
Gedhitamano āmisasmin ti kāmāmise laggacitto gedhaṃ āpanno .
Dussīlyena yamavisayamhi pattoti attanā katena dussīlakammunā yamavisayaṃ petalokaṃ patto amhi .
248. So sūcikāya kilamitoti so ahaṃ vijjhanaṭṭhena sūcisadisatāya ‘‘ sūcikā ’’ ti laddhanāmāya jighacchāya kilamito nirantaraṃ vijjhamāno .
‘‘ Kilamatho ’’ ti icceva vā pāṭho .
Tehīti ‘‘ dīno ’’ tiādinā vuttehi pāpakammehi kāraṇabhūtehi .
Tassa hi petassa
V0.95 tāni pāpakammāni anussarantassa ativiya domanassaṃ uppajji , tasmā evamāha .Tenevāti teneva jighacchādukkhena .
Ñātīsu yāmīti ñātīnaṃ samīpaṃ yāmi gacchāmi .
Āmisakiñcikkhahetūti āmisassa kiñcikkhanimittaṃ , kiñci āmisaṃ patthentoti attho .
Adānasīlā na ca saddahanti ,‘ dānaphalaṃ hoti paramhi loke ’ ti yathā ahaṃ , tathā evaṃ aññepi manussā adānasīlā ‘‘ dānassa phalaṃ ekaṃsena paraloke hotī ’’ ti na ca saddahanti .
Yato ahaṃ viya tepi petā hutvā mahādukkhaṃ paccanubhavantīti adhippāyo .
249. Lapateti katheti .
Abhikkhaṇan ti abhiṇhaṃ bahuso .
Kinti lapatīti āha ‘‘ dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahānan ’’ ti .
Tattha pitūnan ti mātāpitūnaṃ , cūḷapitumahāpitūnaṃ vā .
Pitāmahānan ti ayyakapayyakānaṃ .
Upakkhaṭan ti sajjitaṃ .
Parivisayantīti bhojayanti .
Andhakavindan ti evaṃnāmakaṃ nagaraṃ .
Bhuttun ti bhuñjituṃ .
Tato
P0.108 parā saṅgītikārakehi vuttā – 250.
‘‘ Tamavoca rājā ‘ anubhaviyāna tampi ,
Eyyāsi khippaṃ ahamapi kassaṃ pūjaṃ ;
Ācikkha me taṃ yadi atthi hetu ,
Saddhāyitaṃ hetuvaco suṇoma ’.
251.
‘‘ Tathāti
M0.102 vatvā agamāsi tattha , bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahā ;Paccāgami rājagahaṃ punāparaṃ , pāturahosi purato janādhipassa .
252.
‘‘ Disvāna petaṃ punadeva āgataṃ , rājā avoca ‘ ahamapi kiṃ dadāmi ;
Ācikkha me taṃ yadi atthi hetu , yena tuvaṃ cirataraṃ pīṇito siyā ’.
253.
‘‘ Buddhañca saṅghaṃ parivisiyāna rāja , annena pānena ca cīvarena ;
Taṃ dakkhiṇaṃ ādisa me hitāya , evaṃ ahaṃ cirataraṃ pīṇito siyā .
254.
‘‘ Tato ca rājā nipatitvā tāvade , dānaṃ sahatthā atulaṃ daditvā saṅghe ;
Ārocesi pakataṃ tathāgatassa , tassa ca petassa dakkhiṇaṃ ādisittha .
255.
‘‘ So
V0.96 pūjito ativiya sobhamāno , pāturahosi purato janādhipassa ;Yakkhohamasmi paramiddhipatto , na mayhamatthi samā sadisā mānusā .
256.
‘‘ Passānubhāvaṃ aparimitaṃ mamayidaṃ , tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅghe ;
Santappito
P0.109 satataṃ sadā bahūhi , yāmi ahaṃ sukhito manussadevā ’’ ti . 250. Tattha tamavoca rājāti taṃ petaṃ tathā vatvā ṭhitaṃ rājā ajātasattu avoca .
Anubhaviyāna tampīti taṃ tava dhītuyā upakkhaṭaṃ dānampi anubhavitvā .
Eyyāsīti āgaccheyyāsi .
Kassan ti karissāmi .
Ācikkha
M0.103 me taṃ yadi atthi hetūti sace kiñci kāraṇaṃ atthi , taṃ kāraṇaṃ mayhaṃ ācikkha kathehi .Saddhāyitan ti saddhāyitabbaṃ .
Hetuvacoti hetuyuttavacanaṃ ,‘‘ amukasmiṃ ṭhāne asukena pakārena dāne kate mayhaṃ upakappatī ’’ ti sakāraṇaṃ vacanaṃ vadāti attho .
251. Tathāti vatvāti sādhūti vatvā .
Tatthāti tasmiṃ andhakavinde parivesanaṭṭhāne .
Bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahāti bhattaṃ bhuñjiṃsu dussīlabrāhmaṇā , na ca pana dakkhiṇārahā sīlavanto bhuñjiṃsūti attho .
Punāparan ti puna aparaṃ vāraṃ rājagahaṃ paccāgami .
252. Kiṃ dadāmīti ‘‘ kīdisaṃ te dānaṃ dassāmī ’’ ti rājā petaṃ pucchi .
Yena tuvan ti yena kāraṇena tvaṃ .
Cirataran ti cirakālaṃ .
Pīṇitoti titto siyā , taṃ kathehīti attho .
253. Parivisiyānāti bhojetvā .
Rājāti ajātasattuṃ ālapati .
Me hitāyāti mayhaṃ hitatthāya petattabhāvato parimuttiyā .
254. Tatoti tasmā tena vacanena , tato vā pāsādato .
Nipatitvāti nikkhamitvā .
Tāvadeti tadā eva aruṇuggamanavelāya .
Yamhi peto paccāgantvā rañño attānaṃ dassesi , tasmiṃ purebhatte eva dānaṃ adāsi
P0.110 .Sahatthāti sahatthena .
Atulan ti appamāṇaṃ uḷāraṃ paṇītaṃ .
Datvā saṅgheti saṅghassa datvā .
Ārocesi pakataṃ tathāgatassāti ‘‘ idaṃ , bhante , dānaṃ aññataraṃ petaṃ sandhāya pakatan ’’ ti taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi .
Ārocetvā
V0.97 ca yathā taṃ dānaṃ tassa upakappati , evaṃ tassa ca petassa dakkhiṇaṃ ādisittha ādisi . 255. Soti so peto .
Pūjitoti dakkhiṇāya diyyamānāya pūjito .
Ativiya sobhamānoti dibbānubhāvena ativiya virocamāno .
Pāturahosīti pātubhavi , rañño purato attānaṃ dassesi .
Yakkhohamasmīti petattabhāvato mutto yakkho ahaṃ jāto devabhāvaṃ pattosmi .
Na mayhamatthi samā sadisā mānusāti mayhaṃ ānubhāvasampattiyā samā vā bhogasampattiyā sadisā vā manussā na santi .
256. Passānubhāvaṃ
M0.104 aparimitaṃ mamayidan ti ‘‘ mama idaṃ aparimāṇaṃ dibbānubhāvaṃ passā ’’ ti attano sampattiṃ paccakkhato rañño dassento vadati .Tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅgheti ariyasaṅghassa atulaṃ uḷāraṃ dānaṃ datvā mayhaṃ anukampāya tayā anudiṭṭhaṃ .
Santappito satataṃ sadā bahūhīti annapānavatthādīhi bahūhi deyyadhammehi ariyasaṅghaṃ santappentena tayā sadā sabbakālaṃ yāvajīvaṃ tatthāpi satataṃ nirantaraṃ ahaṃ santappito pīṇito .
Yāmi ahaṃ sukhito manussadevāti ‘‘ tasmā ahaṃ idāni sukhito manussadeva mahārāja yathicchitaṭṭhānaṃ yāmī ’’ ti rājānaṃ āpucchi .
Evaṃ
P0.111 pete āpucchitvā gate rājā ajātasattu tamatthaṃ bhikkhūnaṃ ārocesi , bhikkhū bhagavato santikaṃ upasaṅkamitvā ārocesuṃ .Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi .
Taṃ sutvā mahājano maccheramalaṃ pahāya dānādipuññābhirato ahosīti .
Cūḷāseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .