3. Mattāpetivatthuvaṇṇanā

Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante mattaṃ nāma petiṃ ārabbha vuttaṃ .

Sāvatthiyaṃ kira aññataro kuṭumbiko saddho pasanno ahosi .

Tassa bhariyā assaddhā appasannā kodhanā vañjhā ca ahosi nāmena mattā nāma .

Atha so kuṭumbiko kulavaṃsūpacchedanabhayena sadisakulato tissaṃ nāma aññaṃ kaññaṃ ānesi .

Sā ahosi saddhā pasannāV0.71 sāmino ca piyā manāpā , sā nacirasseva gabbhinī hutvā dasamāsaccayena puttaṃ vijāyi ,‘‘ bhūto ’’ tissa nāmaṃ ahosi .

Sā gehassāminī hutvā cattāro bhikkhū sakkaccaṃ upaṭṭhahi , vañjhā pana taṃ usūyati .

Tā ubhopi ekasmiṃ divase sīsaṃ nhatvā allakesā aṭṭhaṃsu , kuṭumbiko guṇavasena tissāya ābaddhasineho manuññena hadayena tāyaM0.77 saddhiṃ bahuṃ sallapanto aṭṭhāsi .

Taṃ asahamānā mattā issāpakatā gehe sammajjitvā ṭhapitaṃ saṅkāraṃ tissāya matthake okiri .

Sā aparena samayena kālaṃ katvā petayoniyaṃ nibbattitvā attano kammabalena pañcavidhaṃ dukkhaṃ anubhavati .

Taṃ panaP0.83 dukkhaṃ pāḷito eva viññāyati .

Athekadivasaṃ sā petī sañjhāya vītivattāya gehassa piṭṭhipasse nhāyantiyā tissāya attānaṃ dassesi .

Taṃ disvā tissā –

134.

‘‘ Naggā dubbaṇṇarūpāsi , kisā dhamanisanthatā ;

Upphāsulike kisike , kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī ’’ ti .

–

Gāthāya paṭipucchi .

Itarā –

135.

‘‘ Ahaṃ mattā tuvaṃ tissā , sapattī te pure ahuṃ ;

Pāpakammaṃ karitvāna , petalokaṃ ito gatā ’’ ti .

–

Gāthāya paṭivacanaṃ adāsi .

Tattha ahaṃ mattā tuvaṃ tissāti ahaṃ mattā nāma , tuvaṃ tissā nāma .

Pureti purimattabhāve .

Teti tuyhaṃ sapattī ahuṃ , ahosinti attho .

Puna tissā –

136.

‘‘ Kiṃ nu kāyena vācāya , manasā dukkaṭaṃ kataṃ ;

Kissakammavipākena , petalokaṃ ito gatā ’’ ti .

–

Gāthāya katakammaṃ pucchi .

Puna itarā –

137.

‘‘ Caṇḍī ca pharusā cāsiṃ , issukī maccharī saṭhā ;

Tāhaṃ duruttaṃ vatvāna , petalokaṃ ito gatā ’’ ti .

–

GāthāyaV0.72 attanā katakammaṃ ācikkhi .

Tattha caṇḍīti kodhanā .

Pharusāti pharusavacanā .

Āsin ti ahosiṃ .

Tāhan ti taṃ ahaṃ .

Duruttan ti dubbhāsitaṃ niratthakavacanaṃ .

Ito parampi tāsaṃ vacanapaṭivacanavaseneva gāthā pavattā –

138.

‘‘ Sabbaṃ ahampi jānāmi , yathā tvaṃ caṇḍikā ahu ;

Aññañca kho taṃ pucchāmi , kenāsi paṃsukunthitā .

139.

‘‘ SīsaṃnhātāM0.78 tuvaṃ āsi , sucivatthā alaṅkatā ;

Ahañca kho adhimattaṃ , samalaṅkatatarā tayā .

140.

‘‘ Tassā me pekkhamānāya , sāmikena samantayi ;

Tato me issā vipulā , kodho me samajāyatha .

141.

‘‘ TatoP0.84 paṃsuṃ gahetvāna , paṃsunā tañhi okiriṃ ;

Tassakammavipākena , tenamhi paṃsukunthitā .

142.

‘‘ Sabbaṃ ahampi jānāmi , paṃsunā maṃ tvamokiri ;

Aññañca kho taṃ pucchāmi , kena khajjasi kacchuyā .

143.

‘‘ Bhesajjahārī ubhayo , vanantaṃ agamimhase ;

Tvañca bhesajjamāhari , ahañca kapikacchuno .

144.

‘‘ Tassā tyājānamānāya , seyyaṃ tyāhaṃ samokiriṃ ;

Tassakammavipākena , tena khajjāmi kacchuyā .

145.

‘‘ Sabbaṃ ahampi jānāmi , seyyaṃ me tvaṃ samokiri ;

Aññañca kho taṃ pucchāmi , kenāsi naggiyā tuvaṃ .

146.

‘‘ SahāyānaṃV0.73 samayo āsi , ñātīnaṃ samitī ahu ;

Tvañca āmantitā āsi , sasāminī no ca khohaṃ .

147.

‘‘ Tassā tyājānamānāya , dussaṃ tyāhaṃ apānudiṃ ;

Tassakammavipākena , tenamhi naggiyā ahaṃ .

148.

‘‘ Sabbaṃ ahampi jānāmi , dussaṃ me tvaṃ apānudi ;

Aññañca kho taṃ pucchāmi , kenāsi gūthagandhinī .

149.

‘‘ Tava gandhañca mālañca , paccagghañca vilepanaṃ ;

Gūthakūpe atāresiṃ , taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā ;

Tassakammavipākena , tenamhi gūthagandhinī .

150.

‘‘ SabbaṃM0.79 ahampi jānāmi , taṃ pāpaṃ pakataṃ tayā ;

Aññañca kho taṃ pucchāmi , kenāsi duggatā tuvaṃ .

151.

‘‘ Ubhinnaṃ samakaṃ āsi , yaṃ gehe vijjate dhanaṃ ;

Santesu deyyadhammesu , dīpaṃ nākāsimattano ;

Tassakammavipākena , tenamhi duggatā ahaṃ .

152.

‘‘ Tadeva maṃ tvaṃ avaca , pāpakammaṃ nisevasi ;

Na hi pāpehi kammehi , sulabhā hoti suggati .

153.

‘‘ Vāmato maṃ tvaṃ paccesi , athopi maṃ usūyasi ;

Passa pāpānaṃ kammānaṃ , vipāko hoti yādiso .

154.

‘‘ TeP0.85 gharā tā ca dāsiyo , tānevābharaṇānime ;

Te aññe paricārenti , na bhogā honti sassatā .

155.

‘‘ IdāniV0.74 bhūtassa pitā , āpaṇā gehamehiti ;

Appeva te dade kiñci , mā su tāva ito agā .

156.

‘‘ Naggā dubbaṇṇarūpāmhi , kisā dhamanisanthatā ;

Kopīnametaṃ itthīnaṃ , mā maṃ bhūtapitāddasa .

157.

‘‘ Handa kiṃ vā tyāhaṃ dammi , kiṃ vā teca karomahaṃ ;

Yena tvaṃ sukhitā assa , sabbakāmasamiddhinī .

158.

‘‘ Cattāro bhikkhū saṅghato , cattāro pana puggale ;

Aṭṭha bhikkhū bhojayitvā , mama dakkhiṇamādisa ;

Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ , sabbakāmasamiddhinī .

159.

‘‘ Sādhūti sā paṭissutvā , bhojayitvāṭṭha bhikkhavo ;

Vatthehacchādayitvāna , tassā dakkhiṇamādisī .

160.

‘‘ Samanantarānuddiṭṭhe , vipāko udapajjatha ;

Bhojanacchādanapānīyaṃ , dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ .

161.

‘‘ TatoM0.80 suddhā sucivasanā , kāsikuttamadhārinī ;

Vicittavatthābharaṇā , sapattiṃ upasaṅkami .

162.

‘‘ Abhikkantena vaṇṇena , yā tvaṃ tiṭṭhasi devate ;

Obhāsentī disā sabbā , osadhī viya tārakā .

163.

‘‘ Kena tetādiso vaṇṇo , kena te idha mijjhati ;

Uppajjanti ca te bhogā , ye keci manaso piyā .

164.

‘‘ Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve , manussabhūtā kimakāsī puññaṃ ;

Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā , vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti .

165.

‘‘ AhaṃV0.75 mattā tuvaṃ tissā , sapattī te pure ahuṃ ;

Pāpakammaṃ karitvāna , petalokaṃ ito gatā .

166.

‘‘ Tava dinnena dānena , modāmi akutobhayā ;

Ciraṃ jīvāhi bhagini , saha sabbehi ñātibhi ;

Asokaṃ virajaṃ ṭhānaṃ , āvāsaṃ vasavattinaṃ .

167.

‘‘ Idha dhammaṃ caritvāna , dānaṃ datvāna sobhane ;

Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ , aninditā saggamupehi ṭhānan ’’ ti .

138. TatthaP0.86 sabbaṃ ahampi jānāmi , yathā tvaṃ caṇḍikā ahūti ‘‘ caṇḍī ca pharusā cāsin ’’ ti yaṃ tayā vuttaṃ , taṃ sabbaṃ ahampi jānāmi , yathā tvaṃ caṇḍikā kodhanā pharusavacanā issukī maccharī saṭhā ca ahosi .

Aññañca kho taṃ pucchāmīti aññaṃ puna taṃ idāni pucchāmi .

Kenāsi paṃsukunthitāti kena kammena saṅkārapaṃsūti oguṇṭhitā sabbaso okiṇṇasarīrā ahūti attho .

139-40.

Sīsaṃnhātāti sasīsaṃ nhātā .

Adhimattan ti adhikataraṃ .

Samalaṅkatatarāti sammā atisayena alaṅkatā .

‘‘ Adhimattā ’’ ti vā pāṭho , ativiya mattā mānamadamattā , mānanissitāti attho .

Tayāti bhotiyāM0.81 .

Sāmikena samantayīti sāmikena saddhiṃ allopasallāpavasena kathesi .

142-144.

Khajjasi kacchuyāti kacchurogena khādīyasi , bādhīyasīti attho .

Bhesajjahārīti bhesajjahāriniyo osadhahārikāyo .

Ubhayoti duve , tvañca ahañcāti attho .

Vanantan ti vanaṃ .

Tvañca bhesajjamāharīti tvaṃ vejjehi vuttaṃ attano upakārāvahaṃ bhesajjaṃ āhari .

Ahañca kapikacchunoti ahaṃ pana kapikacchuphalāni duphassaphalāni āhariṃ .

Kapikacchūti vā sayaṃbhūtā vuccati , tasmā sayaṃbhūtāya pattaphalāni āharinti attho .

Seyyaṃ tyāhaṃ samokirin ti tava seyyaṃ ahaṃ kapikacchuphalapattehi samantato avakiriṃ .

146-147.

Sahāyānan ti mittānaṃ .

Samayoti samāgamo .

Ñātīnan ti bandhūnaṃ .

SamitītiV0.76 sannipāto .

Āmantitāti maṅgalakiriyāvasena nimantitā .

Sasāminīti sabhattikā , saha bhattunāti attho .

No ca khohan ti no ca kho ahaṃ āmantitā āsinti yojanā .

Dussaṃ tyāhan ti dussaṃ te ahaṃ .

Apānudin ti corikāya avahariṃ aggahosiṃ .

149. Paccagghan tiP0.87 abhinavaṃ , mahagghaṃ vā .

Atāresin ti khipiṃ .

Gūthagandhinīti gūthagandhagandhinī karīsavāyinī .

151. Yaṃ gehe vijjate dhanan ti yaṃ gehe dhanaṃ upalabbhati , taṃ tuyhaṃ mayhañcāti amhākaṃ ubhinna samakaṃ tulyameva āsi .

Santesūti vijjamānesu .

Dīpan ti patiṭṭhaṃ , puññakammaṃ sandhāya vadati .

152. Evaṃ sā petī tissāya pucchitamatthaṃ katthetvā puna pubbe tassā vacanaṃ akatvā attanā kataṃ aparādhaṃ pakāsentī ‘‘ tadeva maṃ tvan ’’ tiādimāha .

Tattha tadevāti tadā eva , mayhaṃ manussattabhāve ṭhitakāleyeva .

Tathevāti vā pāṭho , yathā etarahi jātaṃ , taṃ tathā evāti attho .

Man ti attānaṃ niddisati , tvan ti tissaṃ .

Avacāti abhaṇi .

Yathā pana avaca , taṃ dassetuṃ ‘‘ pāpakamman ’’ tiādi vuttaṃ .

‘‘ Pāpakammānī ’’ tiM0.82 pāḷi .

‘‘ Tvaṃ pāpakammāniyeva karosi , pāpehi pana kammehi sugati sulabhā na hoti , atha kho duggati eva sulabhā ’’ ti yathā maṃ tvaṃ pubbe avaca ovadi , taṃ tathevāti vadati .

153. Taṃ sutvā tissā ‘‘ vāmato maṃ tvaṃ paccesī ’’ tiādinā tisso gāthā āha .

Tattha vāmato maṃ tvaṃ paccesīti vilomato maṃ tvaṃ adhigacchasi , tuyhaṃ hitesimpi vipaccanīkakāriniṃ katvā maṃ gaṇhāsi .

Maṃ usūyasīti mayhaṃ usūyasi , mayi issaṃ karosi .

Passa pāpānaṃ kammānaṃ , vipāko hoti yādisoti pāpakānaṃ nāma kammānaṃ vipāko yādiso yathā ghorataro , taṃ paccakkhato passāti vadati .

154. Te aññe paricārentīti te ghare dāsiyo ābharaṇāni ca imāni tayā pubbe pariggahitāni idāni aññe paricārenti paribhuñjanti .

‘‘ Ime ’’ ti hi liṅgavipallāsena vuttaṃ .

Na bhogā honti sassatāti bhogā nāmete na sassatā anavaṭṭhitā tāvakālikā mahāyagamanīyā , tasmā tadatthaṃ issāmacchariyādīni na kattabbānīti adhippāyo .

155. IdāniV0.77P0.88 bhūtassa pitāti idāneva bhūtassa mayhaṃ puttassa pitā kuṭumbiko .

Āpaṇāti āpaṇato imaṃ gehaṃ ehiti āgamissati .

Appeva te dade kiñcīti gehaṃ āgato kuṭumbiko tuyhaṃ dātabbayuttakaṃ kiñci deyyadhammaṃ api nāma dadeyya .

Mā su tāva ito agāti ito gehassa pacchā vatthuto mā tāva agamāsīti taṃ anukampamānā āha .

156. Taṃ sutvā petī attano ajjhāsayaṃ pakāsentī ‘‘ naggā dubbaṇṇarūpāmhī ’’ ti gāthamāha .

Tattha kopīnametaṃ itthīnan ti etaṃ naggadubbaṇṇatādikaṃ paṭicchādetabbatāya itthīnaṃ kopīnaṃ rundhanīyaṃ .

Mā maṃ bhūtapitāddasāti tasmā bhūtassa pitā kuṭumbiko maṃ mā addakkhīti lajjamānā vadati .

157. TaṃM0.83 sutvā tissā sañjātanuddayā ‘‘ handa kiṃ vā tyāhaṃ dammī ’’ ti gāthamāha .

Tattha handāti codanatthe nipāto .

Kiṃ vā tyāhaṃ dammīti kiṃ te ahaṃ dammi , kiṃ vatthaṃ dassāmi , udāhu bhattanti .

Kiṃ vā tedha karomahan ti kiṃ vā aññaṃ te idha imasmiṃ kāle upakāraṃ karissāmi .

158. Taṃ sutvā petī ‘‘ cattāro bhikkhū saṅghato ’’ ti gāthamāha .

Tattha cattāro bhikkhū saṅghato , cattāro pana puggaleti bhikkhusaṅghato saṅghavasena cattāro bhikkhū , puggalavasena cattāro bhikkhūti evaṃ aṭṭha bhikkhū yathāruciṃ bhojetvā taṃ dakkhiṇaṃ mama ādisa , mayhaṃ pattidānaṃ dehi .

Tadāhaṃ sukhitā hessan ti yadā tvaṃ dakkhiṇaṃ mama uddisissasi , tadā ahaṃ sukhitā sukhappattā sabbakāmasamiddhinī bhavissāmīti attho .

159-161.

Taṃ sutvā tissā tamatthaṃ attano sāmikassa ārocetvā dutiyadivase aṭṭha bhikkhū bhojetvā tassā dakkhiṇamādisi , sā tāvadeva paṭiladdhadibbasampattikā puna tissāya santikaṃ upasaṅkami .

Tamatthaṃ dassetuṃ saṅgītikārehi ‘‘ sādhūti sā paṭissutvā ’’ tiādikā tisso gāthā ṭhapitā .

162-167.

Upasaṅkamitvā ṭhitaṃ pana naṃ tissā ‘‘ abhikkantena vaṇṇenā ’’ tiādīhiP0.89 tīhi gāthāhi paṭipucchi .

Itarā ‘‘ ahaṃ mattā ’’ ti gāthāya attānaṃ ācikkhitvā ‘‘ ciraṃ jīvāhī ’’ ti gāthāya tassā anumodanaṃ datvā ‘‘ idha dhammaṃ caritvānā ’’ ti gāthāyaV0.78 ovādaṃ adāsi .

Tattha tava dinnenāti tayā dinnena .

Asokaṃ virajaṃ ṭhānan ti sokābhāvena asokaṃ , sedajallikānaṃ pana abhāvena virajaṃ dibbaṭṭhānaṃ , sabbametaṃ devalokaṃ sandhāya vadati .

Āvāsan ti ṭhānaṃ .

Vasavattinan ti dibbena ādhipateyyena attano vasaṃ vattentānaṃ .

Samūlan ti salobhadosaṃ .

Lobhadosā hi macchariyassa mūlaṃ nāma .

Aninditāti agarahitā pāsaṃsā , saggamupehi ṭhānan ti rūpādīhi visayehi suṭṭhu aggattā ‘‘ saggan ’’ ti laddhanāmaṃ dibbaṭṭhānaṃ upehi , sugatiparāyaṇā hohīti attho .

Sesaṃ uttānameva .

AthaM0.84 tissā taṃ pavattiṃ kuṭumbikassa ārocesi , kuṭumbiko bhikkhūnaṃ ārocesi , bhikkhū bhagavato ārocesuṃ .

Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi , taṃ sutvā mahājano paṭiladdhasaṃvego vineyya maccherādimalaṃ dānasīlādirato sugatiparāyaṇo ahosīti .

Mattāpetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Petavatthu-aṭṭhakathā

Petavatthu-aṭṭhakathā