5. Kumārapetavatthuvaṇṇanā
Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇan ti idaṃ kumārapetavatthu .
Tassa kā uppatti ?
Sāvatthiyaṃ kira bahū upāsakā dhammagaṇā hutvā nagare mahantaṃ maṇḍapaṃ kāretvā taṃ nānāvaṇṇehi vatthehi alaṅkaritvā kālasseva satthāraṃ bhikkhusaṅghañca nimantetvā mahārahavarapaccattharaṇatthatesu āsanesu buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā gandhapupphādīhi pūjetvā
P0.195 mahādānaṃ pavattenti .Taṃ disvā aññataro maccheramalapariyuṭṭhitacitto puriso taṃ sakkāraṃ asahamāno evamāha –
‘‘ varametaṃ sabbaṃ saṅkārakūṭe chaḍḍitaṃ , na tveva imesaṃ muṇḍakānaṃ dinnan ’’ ti .
Taṃ sutvā upāsakā saṃviggamānasā ‘‘ bhāriyaṃ vata iminā purisena pāpaṃ pasutaṃ , yena evaṃ buddhappamukhe bhikkhusaṅghe aparaddhan ’’ ti tamatthaṃ tassa mātuyā ārocetvā ‘‘ gaccha , tvaṃ sasāvakasaṅghaṃ bhagavantaṃ khamāpehī ’’ ti āhaṃsu .
Sā ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇitvā puttaṃ santajjentī saññāpetvā bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca
V0.169 upasaṅkamitvā puttena kataaccayaṃ desentī khamāpetvā bhagavato bhikkhusaṅghassa ca sattāhaṃ yāgudānena pūjaṃ akāsi .Tassā putto nacirasseva kālaṃ katvā kiliṭṭhakammūpajīviniyā gaṇikāya kucchiyaṃ nibbatti .
Sā ca naṃ jātamattaṃyeva ‘‘ dārako ’’ ti ñatvā susāne chaḍḍāpesi .
So tattha attano puññabaleneva gahitārakkho kenaci anupadduto mātu-aṅke viya sukhaṃ supi .
Devatā tassa ārakkhaṃ gaṇhiṃsūti ca vadanti .
Atha
M0.180 bhagavā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ dārakaṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ disvā sūriyuggamanavelāya sivathikaṃ agamāsi .‘‘ Satthā idhāgato , kāraṇenettha bhavitabban ’’ ti mahājano sannipati .
Bhagavā sannipatitaparisāya ‘‘ nāyaṃ dārako oññātabbo , yadipi idāni susāne chaḍḍito anātho ṭhito , āyatiṃ pana diṭṭheva dhamme abhisamparāyañca uḷārasampattiṃ paṭilabhissatī ’’ ti vatvā tehi manussehi ‘‘ kiṃ nu kho , bhante , iminā purimajātiyaṃ kataṃ kamman ’’ ti puṭṭho –
‘‘ Buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa , pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ ;
Tatrassa cittassahu aññathattaṃ , vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbhan ’’ ti .
–
Ādinā nayena dārakena katakammaṃ āyatiṃ pattabbaṃ sampattiñca pakāsetvā sannipatitāya parisāya ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ kathetvā upari sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ akāsi .
Saccapariyosāne caturāsītiyā
P0.196 pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi , tañca dārakaṃ asītikoṭivibhavo eko kuṭumbiko bhagavato sammukhāva ‘‘ mayhaṃ putto ’’ ti aggahesi .Bhagavā ‘‘ ettakena ayaṃ dārako rakkhito , mahājanassa ca anuggaho kato ’’ ti vihāraṃ agamāsi .
So aparena samayena tasmiṃ kuṭumbike kālakate tena niyyāditaṃ dhanaṃ paṭipajjitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapento tasmiṃ nagareyeva mahāvibhavo gahapati hutvā dānādinirato ahosi .
Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ aho nūna satthā sattesu anukampako , sopi nāma dārako tadā anātho ṭhito etarahi mahatiṃ sampattiṃ paccanubhavati , uḷārāni ca puññāni karotī ’’ ti .
Taṃ sutvā satthā ‘‘ na , bhikkhave , tassa ettakāva sampatti , atha kho āyupariyosāne tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño putto hutvā nibbattissati , mahatiṃ dibbasampattiñca
V0.170 paṭilabhissatī ’’ ti byākāsi .Taṃ sutvā bhikkhū ca mahājano
M0.181 ca ‘‘ idaṃ kira kāraṇaṃ disvā dīghadassī bhagavā jātamattassevassa āmakasusāne chaḍḍitassa tattha gantvā saṅgahaṃ akāsī ’’ ti satthu ñāṇavisesaṃ thometvā tasmiṃ attabhāve tassa pavattiṃ kathesuṃ .Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –
453.
‘‘ Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇaṃ , satthā yathā puggalaṃ byākāsi ;
Ussannapuññāpi bhavanti heke , parittapuññāpi bhavanti heke .
454.
‘‘ Ayaṃ kumāro sīvathikāya chaḍḍito , aṅguṭṭhasnehena yāpeti rattiṃ ;
Na yakkhabhūtā na sarīsapā vā , viheṭhayeyyuṃ katapuññaṃ kumāraṃ .
455.
‘‘ Sunakhāpimassa palihiṃsu pāde , dhaṅkā siṅgālā parivattayanti ;
Gabbhāsayaṃ
P0.197 pakkhigaṇā haranti , kākā pana akkhimalaṃ haranti . 456.
‘‘ Nayimassa rakkhaṃ vidahiṃsu keci , na osadhaṃ sāsapadhūpanaṃ vā ;
Nakkhattayogampi na aggahesuṃ , na sabbadhaññānipi ākiriṃsu .
457.
‘‘ Etādisaṃ uttamakicchapattaṃ , rattābhataṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ ;
Nonītapiṇḍaṃva pavedhamānaṃ , sasaṃsayaṃ jīvitasāvasesaṃ .
458.
‘‘ Tamaddasā devamanussapūjito , disvā ca taṃ byākari bhūripañño ;
‘ Ayaṃ kumāro nagarassimassa , aggakuliko bhavissati bhogato ca ’.
459.
‘‘ Kissa
M0.182 vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ , kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko ;Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā , taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhin ’’ ti .
–
Cha gāthā avocuṃ .
453. Tattha accherarūpan ti acchariyasabhāvaṃ .
Sugatassa ñāṇan ti aññehi asādhāraṇaṃ sammāsambuddhassa
V0.171 ñāṇaṃ , āsayānusayañāṇādisabbaññutaññāṇameva sandhāya vuttaṃ .Tayidaṃ aññesaṃ avisayabhūtaṃ kathaṃ ñāṇanti āha ‘‘ satthā yathā puggalaṃ byākāsī ’’ ti .
Tena satthu desanāya eva ñāṇassa acchariyabhāvo viññāyatīti dasseti .
Idāni byākaraṇaṃ dassento ‘‘ ussannapuññāpi bhavanti heke , parittapuññāpi bhavanti heke ’’ ti āha .
Tassattho – ussannakusaladhammāpi idhekacce puggalā laddhapaccayassa
P0.198 apuññassa vasena jātiādinā nihīnā bhavanti , parittapuññāpi appatarapuññadhammāpi eke sattā khettasampattiādinā tassa puññassa mahājutikatāya uḷārā bhavantīti . 454. Sīvathikāyāti susāne .
Aṅguṭṭhasnehenāti aṅguṭṭhato pavattasnehena , devatāya aṅguṭṭhato paggharitakhīrenāti attho .
Na yakkhabhūtā na sarīsapā vāti pisācabhūtā vā yakkhabhūtā vā sarīsapā vā ye keci sarantā gacchantā vā na viheṭhayeyyuṃ na bādheyyuṃ .
455. Palihiṃsu pādeti attano jivhāya pāde lihisuṃ .
Dhaṅkāti kākā .
Parivattayantīti ‘‘ mā naṃ kumāraṃ keci viheṭheyyun ’’ ti rakkhantā nirogabhāvajānanatthaṃ aparāparaṃ parivattanti .
Gabbhāsayan ti gabbhamalaṃ .
Pakkhigaṇāti gijjhakulalādayo sakuṇagaṇā .
Harantīti apanenti .
Akkhimalan ti akkhigūthaṃ .
456. Kecīti
M0.183 keci manussā , amanussā pana rakkhaṃ saṃvidahiṃsu .Osadhan ti tadā āyatiñca ārogyāvahaṃ agadaṃ .
Sāsapadhūpanaṃ vāti yaṃ jātassa dārakassa rakkhaṇatthaṃ sāsapena dhūpanaṃ karonti , tampi tassa karontā nāhesunti dīpenti .
Nakkhattayogampi na aggahesun ti nakkhattayuttampi na gaṇhiṃsu .
‘‘ Asukamhi nakkhatte tithimhi muhutte ayaṃ jāto ’’ ti evaṃ jātakammampissa na keci akaṃsūti attho .
Na sabbadhaññānipi ākiriṃsūti maṅgalaṃ karontā agadavasena yaṃ sāsapatelamissitaṃ sāliādidhaññaṃ ākiranti , tampissa nākaṃsūti attho .
457. Etādisan ti evarūpaṃ
P0.199 .Uttamakicchapattan ti paramakicchaṃ āpannaṃ ativiya dukkhappattaṃ .
Rattābhatan ti rattiyaṃ ābhataṃ .
Nonītapiṇḍaṃ viyāti navanītapiṇḍasadisaṃ , maṃsapesimattatā evaṃ vuttaṃ .
Pavedhamānan ti dubbalabhāvena pakampamānaṃ .
Sasaṃsayan ti ‘‘ jīvati nu kho na nu kho jīvatī ’’ ti saṃsayitatāya saṃsayavantaṃ .
Jīvitasāvasesan ti jīvitaṭṭhitiyā hetubhūtānaṃ
V0.172 sādhanānaṃ abhāvena kevalaṃ jīvitamattāvasesakaṃ . 458. Aggakuliko bhavissati bhogato cāti bhoganimittaṃ bhogassa vasena aggakuliko seṭṭhakuliko bhavissatīti attho .
459.‘‘ Kissa vatan ’’ ti ayaṃ gāthā satthu santike ṭhitehi upāsakehi tena katakammassa pucchāvasena vuttā .
Sā ca kho sivathikāya sannipatitehīti veditabbā .
Tattha kissāti kiṃ assa .
Vatan ti vatasamādānaṃ .
Puna kissāti kīdisassa suciṇṇassa vatassa brahmacariyassa cāti vibhattiṃ vipariṇāmetvā yojanā .
Etādisan ti gaṇikāya kucchiyā nibbattanaṃ , susāne chaḍḍananti evarūpaṃ .
Byasanan ti anatthaṃ .
Tādisan ti tathārūpaṃ ,‘‘ aṅguṭṭhasnehena yāpeti rattin ’’ tiādinā ,‘‘ ayaṃ kumāro nagarassimassa aggakuliko bhavissatī ’’ tiādinā ca vuttappakāranti attho .
Iddhin ti deviddhiṃ , dibbasampattinti vuttaṃ hoti .
Idāni tehi upāsakehi puṭṭho bhagavā yathā tadā byākāsi , taṃ dassentā saṅgītikārā –
460.
‘‘ Buddhapamukhassa
M0.184 bhikkhusaṅghassa , pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ ;Tatrassa cittassahu aññathattaṃ , vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbhaṃ .
461.
‘‘ So taṃ vitakkaṃ pavinodayitvā , pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhā pacchā ;
Tathāgataṃ
P0.200 jetavane vasantaṃ , yāguyā upaṭṭhāsi sattarattaṃ . 462.
‘‘ Tassa vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ , tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko ;
Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā , taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhiṃ .
463.
‘‘ Ṭhatvāna so vassasataṃ idheva , sabbehi kāmehi samaṅgibhūto ;
Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ , sahabyataṃ gacchati vāsavassā ’’ ti .
–
Catasso gāthā avocuṃ .
460. Tattha
V0.173 janatāti janasamūho , upāsakagaṇoti adhippāyo .Tatrāti tassaṃ pūjāyaṃ .
Assāti tassa dārakassa .
Cittassahu aññathattan ti purimabhavasmiṃ cittassa aññathābhāvo anādaro agāravo apaccayo ahosi .
Asabbhan ti sādhusabhāya sāvetuṃ ayuttaṃ pharusaṃ vācaṃ abhāsi .
461. Soti so ayaṃ .
Taṃ vitakkan ti taṃ pāpakaṃ vitakkaṃ .
Pavinodayitvāti mātarā katāya saññattiyā vūpasametvā .
Pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhāti pītiṃ pasādañca paṭilabhitvā uppādetvā .
Yāguyā upaṭṭhāsīti yāgudānena upaṭṭhahi .
Sattarattan ti sattadivasaṃ .
462. Tassa
M0.185 vataṃ taṃ pana brahmacariyan ti taṃ mayā heṭṭhā vuttappakāraṃ attano cittassa pasādanaṃ dānañca imassa puggalassa vataṃ taṃ brahmacariyañca , aññaṃ kiñci natthīti attho . 463. Ṭhatvānāti yāva āyupariyosānā idheva manussaloke ṭhatvā .
Abhisamparāyan ti punabbhave .
Sahabyataṃ gacchati vāsavassāti sakkassa devānamindassa
P0.201 puttabhāvena sahabhāvaṃ gamissati .Anāgatatthe hi idaṃ paccuppannakālavacanaṃ .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Kumārapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .