Issues
Select Version
Petavatthu-aṭṭhakathā
Petavatthu-aṭṭhakathā

5. Kumārapetavatthuvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Kumārapetavatthuvaṇṇanā

Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇan ti idaṃ kumārapetavatthu .
Tassa kā uppatti ?
Sāvatthiyaṃ kira bahū upāsakā dhammagaṇā hutvā nagare mahantaṃ maṇḍapaṃ kāretvā taṃ nānāvaṇṇehi vatthehi alaṅkaritvā kālasseva satthāraṃ bhikkhusaṅghañca nimantetvā mahārahavarapaccattharaṇatthatesu āsanesu buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā gandhapupphādīhi pūjetvāP0.195 mahādānaṃ pavattenti .
Taṃ disvā aññataro maccheramalapariyuṭṭhitacitto puriso taṃ sakkāraṃ asahamāno evamāha –
‘‘ varametaṃ sabbaṃ saṅkārakūṭe chaḍḍitaṃ , na tveva imesaṃ muṇḍakānaṃ dinnan ’’ ti .
Taṃ sutvā upāsakā saṃviggamānasā ‘‘ bhāriyaṃ vata iminā purisena pāpaṃ pasutaṃ , yena evaṃ buddhappamukhe bhikkhusaṅghe aparaddhan ’’ ti tamatthaṃ tassa mātuyā ārocetvā ‘‘ gaccha , tvaṃ sasāvakasaṅghaṃ bhagavantaṃ khamāpehī ’’ ti āhaṃsu .
Sā ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇitvā puttaṃ santajjentī saññāpetvā bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañcaV0.169 upasaṅkamitvā puttena kataaccayaṃ desentī khamāpetvā bhagavato bhikkhusaṅghassa ca sattāhaṃ yāgudānena pūjaṃ akāsi .
Tassā putto nacirasseva kālaṃ katvā kiliṭṭhakammūpajīviniyā gaṇikāya kucchiyaṃ nibbatti .
Sā ca naṃ jātamattaṃyeva ‘‘ dārako ’’ ti ñatvā susāne chaḍḍāpesi .
So tattha attano puññabaleneva gahitārakkho kenaci anupadduto mātu-aṅke viya sukhaṃ supi .
Devatā tassa ārakkhaṃ gaṇhiṃsūti ca vadanti .
AthaM0.180 bhagavā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ dārakaṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ disvā sūriyuggamanavelāya sivathikaṃ agamāsi .
‘‘ Satthā idhāgato , kāraṇenettha bhavitabban ’’ ti mahājano sannipati .
Bhagavā sannipatitaparisāya ‘‘ nāyaṃ dārako oññātabbo , yadipi idāni susāne chaḍḍito anātho ṭhito , āyatiṃ pana diṭṭheva dhamme abhisamparāyañca uḷārasampattiṃ paṭilabhissatī ’’ ti vatvā tehi manussehi ‘‘ kiṃ nu kho , bhante , iminā purimajātiyaṃ kataṃ kamman ’’ ti puṭṭho –
‘‘ Buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa , pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ ;
Tatrassa cittassahu aññathattaṃ , vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbhan ’’ ti .
–
Ādinā nayena dārakena katakammaṃ āyatiṃ pattabbaṃ sampattiñca pakāsetvā sannipatitāya parisāya ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ kathetvā upari sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ akāsi .
Saccapariyosāne caturāsītiyāP0.196 pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi , tañca dārakaṃ asītikoṭivibhavo eko kuṭumbiko bhagavato sammukhāva ‘‘ mayhaṃ putto ’’ ti aggahesi .
Bhagavā ‘‘ ettakena ayaṃ dārako rakkhito , mahājanassa ca anuggaho kato ’’ ti vihāraṃ agamāsi .
So aparena samayena tasmiṃ kuṭumbike kālakate tena niyyāditaṃ dhanaṃ paṭipajjitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapento tasmiṃ nagareyeva mahāvibhavo gahapati hutvā dānādinirato ahosi .
Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ aho nūna satthā sattesu anukampako , sopi nāma dārako tadā anātho ṭhito etarahi mahatiṃ sampattiṃ paccanubhavati , uḷārāni ca puññāni karotī ’’ ti .
Taṃ sutvā satthā ‘‘ na , bhikkhave , tassa ettakāva sampatti , atha kho āyupariyosāne tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño putto hutvā nibbattissati , mahatiṃ dibbasampattiñcaV0.170 paṭilabhissatī ’’ ti byākāsi .
Taṃ sutvā bhikkhū ca mahājanoM0.181 ca ‘‘ idaṃ kira kāraṇaṃ disvā dīghadassī bhagavā jātamattassevassa āmakasusāne chaḍḍitassa tattha gantvā saṅgahaṃ akāsī ’’ ti satthu ñāṇavisesaṃ thometvā tasmiṃ attabhāve tassa pavattiṃ kathesuṃ .
Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –
453.
‘‘ Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇaṃ , satthā yathā puggalaṃ byākāsi ;
Ussannapuññāpi bhavanti heke , parittapuññāpi bhavanti heke .
454.
‘‘ Ayaṃ kumāro sīvathikāya chaḍḍito , aṅguṭṭhasnehena yāpeti rattiṃ ;
Na yakkhabhūtā na sarīsapā vā , viheṭhayeyyuṃ katapuññaṃ kumāraṃ .
455.
‘‘ Sunakhāpimassa palihiṃsu pāde , dhaṅkā siṅgālā parivattayanti ;
GabbhāsayaṃP0.197 pakkhigaṇā haranti , kākā pana akkhimalaṃ haranti .
456.
‘‘ Nayimassa rakkhaṃ vidahiṃsu keci , na osadhaṃ sāsapadhūpanaṃ vā ;
Nakkhattayogampi na aggahesuṃ , na sabbadhaññānipi ākiriṃsu .
457.
‘‘ Etādisaṃ uttamakicchapattaṃ , rattābhataṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ ;
Nonītapiṇḍaṃva pavedhamānaṃ , sasaṃsayaṃ jīvitasāvasesaṃ .
458.
‘‘ Tamaddasā devamanussapūjito , disvā ca taṃ byākari bhūripañño ;
‘ Ayaṃ kumāro nagarassimassa , aggakuliko bhavissati bhogato ca ’.
459.
‘‘ KissaM0.182 vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ , kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko ;
Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā , taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhin ’’ ti .
–
Cha gāthā avocuṃ .
453. Tattha accherarūpan ti acchariyasabhāvaṃ .
Sugatassa ñāṇan ti aññehi asādhāraṇaṃ sammāsambuddhassaV0.171 ñāṇaṃ , āsayānusayañāṇādisabbaññutaññāṇameva sandhāya vuttaṃ .
Tayidaṃ aññesaṃ avisayabhūtaṃ kathaṃ ñāṇanti āha ‘‘ satthā yathā puggalaṃ byākāsī ’’ ti .
Tena satthu desanāya eva ñāṇassa acchariyabhāvo viññāyatīti dasseti .
Idāni byākaraṇaṃ dassento ‘‘ ussannapuññāpi bhavanti heke , parittapuññāpi bhavanti heke ’’ ti āha .
Tassattho – ussannakusaladhammāpi idhekacce puggalā laddhapaccayassaP0.198 apuññassa vasena jātiādinā nihīnā bhavanti , parittapuññāpi appatarapuññadhammāpi eke sattā khettasampattiādinā tassa puññassa mahājutikatāya uḷārā bhavantīti .
454. Sīvathikāyāti susāne .
Aṅguṭṭhasnehenāti aṅguṭṭhato pavattasnehena , devatāya aṅguṭṭhato paggharitakhīrenāti attho .
Na yakkhabhūtā na sarīsapā vāti pisācabhūtā vā yakkhabhūtā vā sarīsapā vā ye keci sarantā gacchantā vā na viheṭhayeyyuṃ na bādheyyuṃ .
455. Palihiṃsu pādeti attano jivhāya pāde lihisuṃ .
Dhaṅkāti kākā .
Parivattayantīti ‘‘ mā naṃ kumāraṃ keci viheṭheyyun ’’ ti rakkhantā nirogabhāvajānanatthaṃ aparāparaṃ parivattanti .
Gabbhāsayan ti gabbhamalaṃ .
Pakkhigaṇāti gijjhakulalādayo sakuṇagaṇā .
Harantīti apanenti .
Akkhimalan ti akkhigūthaṃ .
456. KecītiM0.183 keci manussā , amanussā pana rakkhaṃ saṃvidahiṃsu .
Osadhan ti tadā āyatiñca ārogyāvahaṃ agadaṃ .
Sāsapadhūpanaṃ vāti yaṃ jātassa dārakassa rakkhaṇatthaṃ sāsapena dhūpanaṃ karonti , tampi tassa karontā nāhesunti dīpenti .
Nakkhattayogampi na aggahesun ti nakkhattayuttampi na gaṇhiṃsu .
‘‘ Asukamhi nakkhatte tithimhi muhutte ayaṃ jāto ’’ ti evaṃ jātakammampissa na keci akaṃsūti attho .
Na sabbadhaññānipi ākiriṃsūti maṅgalaṃ karontā agadavasena yaṃ sāsapatelamissitaṃ sāliādidhaññaṃ ākiranti , tampissa nākaṃsūti attho .
457. Etādisan ti evarūpaṃP0.199 .
Uttamakicchapattan ti paramakicchaṃ āpannaṃ ativiya dukkhappattaṃ .
Rattābhatan ti rattiyaṃ ābhataṃ .
Nonītapiṇḍaṃ viyāti navanītapiṇḍasadisaṃ , maṃsapesimattatā evaṃ vuttaṃ .
Pavedhamānan ti dubbalabhāvena pakampamānaṃ .
Sasaṃsayan ti ‘‘ jīvati nu kho na nu kho jīvatī ’’ ti saṃsayitatāya saṃsayavantaṃ .
Jīvitasāvasesan ti jīvitaṭṭhitiyā hetubhūtānaṃV0.172 sādhanānaṃ abhāvena kevalaṃ jīvitamattāvasesakaṃ .
458. Aggakuliko bhavissati bhogato cāti bhoganimittaṃ bhogassa vasena aggakuliko seṭṭhakuliko bhavissatīti attho .
459.‘‘ Kissa vatan ’’ ti ayaṃ gāthā satthu santike ṭhitehi upāsakehi tena katakammassa pucchāvasena vuttā .
Sā ca kho sivathikāya sannipatitehīti veditabbā .
Tattha kissāti kiṃ assa .
Vatan ti vatasamādānaṃ .
Puna kissāti kīdisassa suciṇṇassa vatassa brahmacariyassa cāti vibhattiṃ vipariṇāmetvā yojanā .
Etādisan ti gaṇikāya kucchiyā nibbattanaṃ , susāne chaḍḍananti evarūpaṃ .
Byasanan ti anatthaṃ .
Tādisan ti tathārūpaṃ ,‘‘ aṅguṭṭhasnehena yāpeti rattin ’’ tiādinā ,‘‘ ayaṃ kumāro nagarassimassa aggakuliko bhavissatī ’’ tiādinā ca vuttappakāranti attho .
Iddhin ti deviddhiṃ , dibbasampattinti vuttaṃ hoti .
Idāni tehi upāsakehi puṭṭho bhagavā yathā tadā byākāsi , taṃ dassentā saṅgītikārā –
460.
‘‘ BuddhapamukhassaM0.184 bhikkhusaṅghassa , pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ ;
Tatrassa cittassahu aññathattaṃ , vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbhaṃ .
461.
‘‘ So taṃ vitakkaṃ pavinodayitvā , pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhā pacchā ;
TathāgataṃP0.200 jetavane vasantaṃ , yāguyā upaṭṭhāsi sattarattaṃ .
462.
‘‘ Tassa vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ , tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko ;
Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā , taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhiṃ .
463.
‘‘ Ṭhatvāna so vassasataṃ idheva , sabbehi kāmehi samaṅgibhūto ;
Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ , sahabyataṃ gacchati vāsavassā ’’ ti .
–
Catasso gāthā avocuṃ .
460. TatthaV0.173 janatāti janasamūho , upāsakagaṇoti adhippāyo .
Tatrāti tassaṃ pūjāyaṃ .
Assāti tassa dārakassa .
Cittassahu aññathattan ti purimabhavasmiṃ cittassa aññathābhāvo anādaro agāravo apaccayo ahosi .
Asabbhan ti sādhusabhāya sāvetuṃ ayuttaṃ pharusaṃ vācaṃ abhāsi .
461. Soti so ayaṃ .
Taṃ vitakkan ti taṃ pāpakaṃ vitakkaṃ .
Pavinodayitvāti mātarā katāya saññattiyā vūpasametvā .
Pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhāti pītiṃ pasādañca paṭilabhitvā uppādetvā .
Yāguyā upaṭṭhāsīti yāgudānena upaṭṭhahi .
Sattarattan ti sattadivasaṃ .
462. TassaM0.185 vataṃ taṃ pana brahmacariyan ti taṃ mayā heṭṭhā vuttappakāraṃ attano cittassa pasādanaṃ dānañca imassa puggalassa vataṃ taṃ brahmacariyañca , aññaṃ kiñci natthīti attho .
463. Ṭhatvānāti yāva āyupariyosānā idheva manussaloke ṭhatvā .
Abhisamparāyan ti punabbhave .
Sahabyataṃ gacchati vāsavassāti sakkassa devānamindassaP0.201 puttabhāvena sahabhāvaṃ gamissati .
Anāgatatthe hi idaṃ paccuppannakālavacanaṃ .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Kumārapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .