10. Uttaramātupetivatthuvaṇṇanā

Divāvihāragataṃ bhikkhun ti idaṃ uttaramātupetivatthu .

Tatrāyaṃ atthavibhāvanā – satthari parinibbute paṭhamamahāsaṅgītiyā pavattitāya āyasmā mahākaccāyano dvādasahiP0.141 bhikkhūhi saddhiṃ kosambiyā avidūre aññatarasmiṃ araññāyatane vihāsi .

Tena ca samayena rañño udenassa aññataro amacco kālamakāsi , tena ca pubbe nagare kammantā adhiṭṭhitā ahesuṃ .

Atha rājā tassa puttaṃ uttaraṃ nāma māṇavaṃ pakkosāpetvā ‘‘ tvañca pitarā adhiṭṭhite kammante samanusāsā ’’ ti tena ṭhitaṭṭhāne ṭhapesi .

So ca sādhūti sampaṭicchitvā ekadivasaṃ nagarapaṭisaṅkharaṇiyānaṃ dārūnaṃ atthāya vaḍḍhakiyo gahetvā araññaṃ gato .

Tattha āyasmato mahākaccāyanattherassa vasanaṭṭhānaṃ upagantvā theraṃ tattha paṃsukūlacīvaradharaṃ vivittaṃ nisinnaṃ disvā iriyāpatheyeva pasīditvā katapaṭisanthāro vanditvāV0.124 ekamantaṃ nisīdi .

Thero tassa dhammaṃ kathesi .

So dhammaṃM0.132 sutvā ratanattaye sañjātappasādo saraṇesu patiṭṭhāya theraṃ nimantesi –

‘‘ adhivāsetha me , bhante , svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhūhi anukampaṃ upādāyā ’’ ti .

Adhivāsesi thero tuṇhībhāvena .

So tato nikkhamitvā nagaraṃ gantvā aññesaṃ upāsakānaṃ ācikkhi –

‘‘ thero mayā svātanāya nimantito , tumhehipi mama dānaggaṃ āgantabban ’’ ti .

So dutiyadivase kālasseva paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā kālaṃ ārocāpetvā saddhiṃ bhikkhūhi āgacchantassa therassa paccuggamanaṃ katvā vanditvā purakkhatvā gehaṃ pavesesi .

Atha mahārahakappiyapaccattharaṇaatthatesu āsanesu there ca bhikkhūsu ca nisinnesu gandhapupphadhūpehi pūjaṃ katvā paṇītena annapānena te santappetvā sañjātappasādo katañjalī anumodanaṃ suṇitvā katabhattānumodane there gacchante pattaṃ gahetvā anugacchanto nagarato nikkhamitvā paṭinivattanto ‘‘ bhante , tumhehi niccaṃ mama gehaṃ pavisitabban ’’ ti yācitvā therassa adhivāsanaṃ ñatvā nivatti .

Evaṃ so theraṃ upaṭṭhahanto tassa ovāde patiṭṭhāyaP0.142 sotāpattiphalaṃ pāpuṇi , vihārañca kāresi , sabbe ca attano ñātake sāsane abhippasanne akāsi .

Mātā panassa maccheramalapariyuṭṭhitacittā hutvā evaṃ paribhāsi –

‘‘ yaṃ tvaṃ mama anicchantiyā eva samaṇānaṃ annapānaṃ desi , taṃ te paraloke lohitaṃ sampajjatū ’’ ti .

Ekaṃ pana morapiñchakalāpaṃ vihāramahadivase diyyamānaṃ anujāni .

Sā kālaṃ katvā petayoniyaṃ uppajji , morapiñchakalāpadānānumodanena panassā kesā nīlā siniddhā vellitaggā sukhumā dīghā ca ahesuṃ .

Sā yadā gaṅgānadiṃ ‘‘ pānīyaṃ pivissāmī ’’ ti otarati , tadā nadī lohitapūrā hoti .

Sā pañcapaṇṇāsa vassāni khuppipāsābhibhūtā vicaritvā ekadivasaṃ kaṅkhārevatattheraṃ gaṅgāya tīre divāvihāraṃ nisinnaṃ disvā attānaṃ attano kesehi paṭicchādetvā upasaṅkamitvā pānīyaṃ yāci .

Taṃ sandhāya vuttaṃ –

331.

‘‘ Divāvihāragataṃ bhikkhuṃ , gaṅgātīre nisinnakaṃ ;

Taṃ petī upasaṅkamma , dubbaṇṇā bhīrudassanā .

332.

‘‘ KesāM0.133V0.125 cassā atidīghā , yāvabhūmāvalambare ;

Kesehi sā paṭicchannā , samaṇaṃ etadabravī ’’ ti .

–

Imā dve gāthā saṅgītikārakehi idha ādito ṭhapitā .

Tattha bhīrudassanāti bhayānakadassanā .

‘‘ Ruddadassanā ’’ ti vā pāṭho , bībhacchabhāriyadassanāti attho .

Yāvabhūmāvalambareti yāva bhūmi , tāva olambanti .

Pubbe ‘‘ bhikkhun ’’ ti ca pacchā ‘‘ samaṇan ’’ ti ca kaṅkhārevatattherameva sandhāya vuttaṃ .

Sā pana petī theraṃ upasaṅkamitvā pānīyaṃ yācantī –

333.

‘‘ Pañcapaṇṇāsa vassāni , yato kālakatā ahaṃ ;

NābhijānāmiP0.143 bhuttaṃ vā , pītaṃ vā pana pāniyaṃ ;

Dehi tvaṃ pāniyaṃ bhante , tasitā pāniyāya me ’’ ti .

– imaṃ gāthamāha ;

333. Tattha nābhijānāmi bhuttaṃ vāti evaṃ dīghamantare kāle bhojanaṃ bhuttaṃ vā pānīyaṃ pītaṃ vā nābhijānāmi , na bhuttaṃ na pītanti attho .

Tasitāti pipāsitā .

Pāniyāyāti pānīyatthāya āhiṇḍantiyā me pānīyaṃ dehi , bhanteti yojanā .

Ito paraṃ –

334.

‘‘ Ayaṃ sītodikā gaṅgā , himavantato sandati ;

Piva etto gahetvāna , kiṃ maṃ yācasi pāniyaṃ .

335.

‘‘ Sacāhaṃ bhante gaṅgāya , sayaṃ gaṇhāmi pāniyaṃ ;

Lohitaṃ me parivattati , tasmā yācāmi pāniyaṃ .

336.

‘‘ Kiṃ nu kāyena vācāya , manasā dukkaṭaṃ kataṃ ;

Kissakammavipākena , gaṅgā te hoti lohitaṃ .

337.

‘‘ PuttoV0.126 me uttaro nāma , saddho āsi upāsako ;

So ca mayhaṃ akāmāya , samaṇānaṃ pavecchati .

338.

‘‘ CīvaraṃM0.134 piṇḍapātañca , paccayaṃ sayanāsanaṃ ;

Tamahaṃ paribhāsāmi , maccherena upaddutā .

339.

‘‘ Yaṃ tvaṃ mayhaṃ akāmāya , samaṇānaṃ pavecchasi ;

Cīvaraṃ piṇḍapātañca , paccayaṃ sayanāsanaṃ .

340.

‘‘ Etaṃ te paralokasmiṃ , lohitaṃ hotu uttara ;

Tassakammavipākena , gaṅgā me hoti lohitan ’’ ti .

–

Imā therassa ca petiyā ca vacanapaṭivacanagāthā .

334. Tattha himavantatoti mahato himassa atthitāya ‘‘ himavā ’’ ti laddhanāmato pabbatarājato .

Sandatīti pavattati .

Ettoti ito mahāgaṅgāto .

Kin ti kasmā maṃ yācasi pānīyaṃ , gaṅgānadiṃ otaritvā yathāruci pivāti dasseti .

335. LohitaṃP0.144 me parivattatīti udakaṃ sandamānaṃ mayhaṃ pāpakammaphalena lohitaṃ hutvā parivattati pariṇamati , tāya gahitamattaṃ udakaṃ lohitaṃ jāyati .

337-40.

Mayhaṃ akāmāyāti mama anicchantiyā .

Pavecchatīti deti .

Paccayan ti gilānapaccayaṃ .

Etan ti yaṃ etaṃ cīvarādikaṃ paccayajātaṃ samaṇānaṃ pavecchasi desi , etaṃ te paralokasmiṃ lohitaṃ hotu uttarāti abhisapanavasena kataṃ pāpakammaṃ , tassa vipākenāti yojanā .

Athāyasmā revato taṃ petiṃ uddissa bhikkhusaṅghassa pānīyaṃ adāsi , piṇḍāya caritvā bhattaṃ gahetvā bhikkhūnamadāsi , saṅkārakūṭādito paṃsukūlaṃ gahetvā dhovitvā bhisiñca cimilikañca katvā bhikkhūnaṃ adāsi , tena cassā petiyā dibbasampattiyo ahesuṃ .

Sā therassaV0.127 santikaṃ gantvā attanā laddhadibbasampattiṃ therassa dassesi .

Thero taṃ pavattiṃ attano santikaṃ upagatānaṃ catunnaṃ parisānaṃ pakāsetvā dhammakathaṃM0.135 kathesi .

Tena mahājano sañjātasaṃvego vigatamalamacchero hutvā dānasīlādikusaladhammābhirato ahosīti .

Idaṃ pana petavatthu dutiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āruḷhanti daṭṭhabbaṃ .

Uttaramātupetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Petavatthu-aṭṭhakathā

Petavatthu-aṭṭhakathā