16. Saṭṭhikūṭapetavatthuvaṇṇanā
Kiṃ
M0.265 nu ummattarūpovāti idaṃ satthari veḷuvane viharante aññataraṃ petaṃ ārabbha vuttaṃ .Atīte kira bārāṇasinagare aññataro pīṭhasappī sālittakapayoge kusalo , tahiṃ sakkharakhipanasippe nipphattiṃ gato nagaradvāre nigrodharukkhamūle nisīditvā sakkharapahārehi hatthiassamanussarathakūṭāgāradhajapuṇṇaghaṭādirūpāni nigrodhapattesu dasseti .
Nagaradārakā attano kīḷanatthāya
V0.247 māyakaḍḍhamāsakādīni datvā yathāruci tāni sippāni kārāpenti .Athekadivasaṃ bārāṇasirājā nagarato nikkhamitvā taṃ nigrodhamūlaṃ upagato nigrodhapattesu hatthirūpādivasena nānāvidharūpavibhattiyo appitā disvā manusse pucchi –
‘‘ kena nu kho imesu nigrodhapattesu evaṃ nānāvidharūpavibhattiyo katā ’’ ti ?
Manussā taṃ pīṭhasappiṃ dassesuṃ ‘‘ deva , iminā katā ’’ ti
P0.283 .Rājā taṃ pakkosāpetvā evamāha –
‘‘ sakkā nu kho , bhaṇe , mayā dassitassa ekassa purisassa kathentassa ajānantasseva kucchiyaṃ ajalaṇḍikāhi pūretun ’’ ti ?
‘‘ Sakkā , devā ’’ ti .
Rājā taṃ attano rājabhavanaṃ netvā bahubhāṇike purohite nibbinnarūpo purohitaṃ pakkosāpetvā tena saha vivitte okāse sāṇipākāraparikkhitte nisīditvā mantayamāno pīṭhasappiṃ pakkosāpesi .
Pīṭhasappī nāḷimattā ajalaṇḍikā ādāyāgantvā rañño ākāraṃ ñatvā purohitābhimukho nisinno tena mukhe vivaṭe sāṇipākāravivarena ekekaṃ ajalaṇḍikaṃ tassa galamūle patiṭṭhāpesi .
So lajjāya uggilituṃ asakkonto sabbā ajjhohari .
Atha naṃ rājā ajalaṇḍikāhi pūritodaraṃ vissajji –
‘‘ gaccha , brāhmaṇa , laddhaṃ tayā bahubhāṇitāya phalaṃ , maddanaphalapiyaṅgutacādīhi abhisaṅkhataṃ pānakaṃ pivitvā ucchaḍḍehi , evaṃ te sotthi bhavissatī ’’ ti .
Tassa ca pīṭhasappissa tena kammena attamano hutvā cuddasa gāme adāsi .
So gāme labhitvā attānaṃ sukhento pīṇento parijanampi sukhento pīṇento samaṇabrāhmaṇādīnaṃ yathārahaṃ kiñci dento diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañca atthaṃ ahāpento sukheneva jīvati , attano santikaṃ upagatānaṃ sippaṃ sikkhantānaṃ bhattavetanaṃ deti .
Atheko
M0.266 puriso tassa santikaṃ upagantvā evamāha –‘‘ sādhu , ācariya , mampi etaṃ sippaṃ sikkhāpehi , mayhaṃ pana alaṃ bhattavetanenā ’’ ti .
So taṃ purisaṃ taṃ sippaṃ sikkhāpesi .
So sikkhitasippo sippaṃ vīmaṃsitukāmo gantvā gaṅgātīre nisinnassa sunettassa nāma paccekabuddhassa sakkharābhighātena sīsaṃ bhindi .
Paccekabuddho tattheva gaṅgātīre parinibbāyi .
Manussā
P0.284 taṃ pavattiṃ sutvā taṃ purisaṃ tattheva leḍḍudaṇḍādīhi paharitvā jīvitā voropesuṃ .So kālakato avīcimahāniraye nibbattitvā bahūni vassasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagarassa avidūre peto hutvā nibbatti .
Tassa kammassa sarikkhakena vipākena bhavitabbanti kammavegukkhittāni pubbaṇhasamayaṃ majjhanhikasamayaṃ sāyanhasamayañca saṭṭhi ayokūṭasahassāni matthake nipatanti .
So chinnabhinnasīso
V0.248 adhimattavedanāppatto bhūmiyaṃ nipatati , ayokūṭesu pana apagatamattesu paṭipākatikasiro tiṭṭhati .Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno gijjhakūṭapabbatā otaranto taṃ disvā –
806.
‘‘ Kiṃ nu ummattarūpova , migo bhantova dhāvasi ;
Nissaṃsayaṃ pāpakammanto , kiṃ nu saddāyase tuvan ’’ ti .
–
Imāya gāthāya paṭipucchi .
Tattha ummattarūpovāti ummattakasabhāvo viya ummādappatto viya .
Migo bhantova dhāvasīti bhantamigo viya ito cito ca dhāvasi .
So hi tesu ayokūṭesu nipatantesu parittāṇaṃ apassanto ‘‘ na siyā nu kho evaṃ pahāro ’’ ti itopi ettopi palāyati .
Te pana kammavegukkhittā yattha katthaci ṭhitassa matthakeyeva nipatanti .
Kiṃ nu saddāyase tuvan ti kiṃ nu kho tuvaṃ saddaṃ karosi , ativiya vissaraṃ karonto vicarasi .
Taṃ sutvā peto –
807.
‘‘ Ahaṃ bhadante petomhi , duggato yamalokiko ;
Pāpakammaṃ karitvāna , petalokaṃ ito gato .
808.
‘‘ Saṭṭhi
M0.267P0.285 kūṭasahassāni , paripuṇṇāni sabbaso ;Sīse mayhaṃ nipatanti , te bhindanti ca matthakan ’’ ti .
–
Dvīhi gāthāhi paṭivacanaṃ adāsi .
Tattha saṭṭhi kūṭasahassānīti saṭṭhimattāni ayokūṭasahassāni .
Paripuṇṇānīti anūnāni .
Sabbasoti sabbabhāgato .
Tassa kira saṭṭhiyā ayokūṭasahassānaṃ patanappahonakaṃ mahantaṃ pabbatakūṭappamāṇaṃ sīsaṃ nibbatti .
Taṃ tassa vālaggakoṭinitudanamattampi ṭhānaṃ asesetvā tāni kūṭāni patantāni matthakaṃ bhindanti , tena so aṭṭassaraṃ karoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ sabbaso sīse mayhaṃ nipatanti , te bhindanti ca matthakan ’’ ti .
Atha
V0.249 naṃ thero katakammaṃ pucchanto – 809.
‘‘ Kiṃ nu kāyena vācāya , manasā dukkaṭaṃ kataṃ ;
Kissa kammavipākena , idaṃ dukkhaṃ nigacchasi .
810.
‘‘ Saṭṭhi kūṭasahassāni , paripuṇṇāni sabbaso ;
Sīse tuyhaṃ nipatanti , te bhindanti ca matthakan ’’ ti .
–
Dve gāthā abhāsi .
Tassa peto attanā katakammaṃ ācikkhanto –
811.
‘‘ Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ , sunettaṃ bhāvitindriyaṃ ;
Nisinnaṃ rukkhamūlasmiṃ , jhāyantaṃ akutobhayaṃ .
812.
‘‘ Sālittakappahārena , bhindissaṃ tassa matthakaṃ ;
Tassakammavipākena , idaṃ dukkhaṃ nigacchisaṃ .
813.
‘‘ Saṭṭhi kūṭasahassāni , paripuṇṇāni sabbaso ;
Sīse mayhaṃ nipatanti , te bhindanti ca matthakan ’’ ti .
–
Tisso gāthāyo abhāsi .
811. Tattha sambuddhan ti paccekasambuddhaṃ .
Sunettan ti evaṃnāmakaṃ .
Bhāvitindriyan ti ariyamaggabhāvanāya bhāvitasaddhādiindriyaṃ .
812-13.
Sālittakappahārenāti
M0.268 sālittakaṃ vuccati dhanukena , aṅgulīhi eva vā sakkharakhipanapayogo .Tathā hi sakkharāya pahārenāti vā pāṭho .
Bhindissan ti bhindiṃ .
Taṃ
V0.250P0.286 sutvā thero ‘‘ attano katakammānurūpameva idāni purāṇakammassa idaṃ phalaṃ paṭilabhatī ’’ ti dassento – 814.
‘‘ Dhammena te kāpurisa ;
Saṭṭhi kūṭasahassāni , paripuṇṇāni sabbaso ;
Sīse tuyhaṃ nipatanti , te bhindanti ca matthakan ’’ ti .
–
Osānagāthamāha .
Tattha dhammenāti anurūpakāraṇena .
Teti tava , tasmiṃ paccekabuddhe aparajjhantena tayā katassa pāpakammassa anucchavikamevetaṃ phalaṃ tuyhaṃ upanītaṃ .
Tasmā kenaci devena vā mārena vā brahmunā vā api sammāsambuddhenapi appaṭibāhanīyametanti dasseti .
Evañca pana vatvā tato nagare piṇḍāya caritvā katabhattakicco sāyanhasamaye satthāraṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi .
Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desento paccekabuddhānaṃ guṇānubhāvaṃ kammānañca avañjhataṃ pakāsesi , mahājano saṃvegajāto hutvā pāpaṃ pahāya dānādipuññanirato ahosīti .
Saṭṭhikūṭapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ
Soḷasavatthupaṭimaṇḍitassa
Catutthassa mahāvaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā .