4. Piṭṭhadhītalikapetavatthuvaṇṇanā
Yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvāti idaṃ satthā sāvatthiyaṃ jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa gahapatino dānaṃ ārabbha kathesi .
Anāthapiṇḍikassa kira gahapatino dhītu dhītāya dārikāya dhāti piṭṭhadhītalikaṃ adāsi ‘‘ ayaṃ te dhītā , imaṃ gahetvā kīḷassū ’’ ti .
Sā tattha dhītusaññaṃ uppādesi .
Athassā ekadivasaṃ taṃ gahetvā kīḷantiyā pamādena patitvā bhijji .
Tato dārikā ‘‘ mama dhītā matā ’’ ti parodi .
Taṃ rodantiṃ kocipi gehajano saññāpetuṃ nāsakkhi .
Tasmiñca samaye satthā anāthapiṇḍikassa gahapatino gehe paññatte āsane nisinno hoti , mahāseṭṭhi ca bhagavato
P0.17 samīpe nisinno ahosi .Dhāti taṃ dārikaṃ gahetvā seṭṭhissa santikaṃ agamāsi .
Seṭṭhi taṃ disvā ‘‘ kissāyaṃ dārikā rodatī ’’ ti āha .
Dhāti taṃ pavattiṃ seṭṭhissa ārocesi .
Seṭṭhi taṃ dārikaṃ aṅke nisīdāpetvā ‘‘ tava dhītudānaṃ dassāmī ’’ ti saññāpetvā satthu ārocesi –
‘‘ bhante , mama nattudhītaraṃ piṭṭhadhītalikaṃ uddissa dānaṃ dātukāmo , taṃ me pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ svātanāya adhivāsethā ’’ ti .
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena .
Atha bhagavā dutiyadivase pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ seṭṭhissa gharaṃ gantvā bhattakiccaṃ katvā anumodanaṃ karonto –
10.
‘‘ Yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvā , dajjā dānaṃ amaccharī ;
Pubbapete ca ārabbha , atha vā vatthudevatā .
11.
‘‘ Cattāro
M0.16V0.15 ca mahārāje , lokapāle yasassine ;Kuveraṃ dhataraṭṭhañca , virūpakkhaṃ virūḷhakaṃ ;
Te ceva pūjitā honti , dāyakā ca anipphalā .
12.
‘‘ Na hi ruṇṇaṃ vā soko vā , yā caññā paridevanā ;
Na taṃ petassa atthāya , evaṃ tiṭṭhanti ñātayo .
13.
‘‘ Ayañca kho dakkhiṇā dinnā , saṅghamhi suppatiṭṭhitā ;
Dīgharattaṃ hitāyassa , ṭhānaso upakappatī ’’ ti .
– imā gāthā abhāsi ;
10. Tattha yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvāti maṅgalādīsu aññataraṃ yaṃ kiñci ārabbha uddissa .
Dajjāti dadeyya .
Amaccharīti attano sampattiyā parehi sādhāraṇabhāvāsahanalakkhaṇassa maccherassa abhāvato amaccharī , pariccāgasīlo macchariyalobhādicittamalaṃ dūrato katvā dānaṃ dadeyyāti adhippāyo .
Pubbapete ca ārabbhāti pubbakepi pete uddissa .
Vatthudevatāti gharavatthuādīsu adhivatthā devatā ārabbhāti yojanā .
Atha vāti iminā aññepi devamanussādike ye keci ārabbha dānaṃ dadeyyāti dasseti .
11. Tattha devesu tāva ekacce pākaṭe deve dassento ‘‘ cattāro ca mahārāje ’’ ti vatvā puna te
P0.18 nāmato gaṇhanto ‘‘ kuveran ’’ tiādimāha .Tattha kuveran ti vessavaṇaṃ .
Dhataraṭṭhan tiādīni sesānaṃ tiṇṇaṃ lokapālānaṃ nāmāni .
Te ceva pūjitā hontīti te ca mahārājāno pubbapetavatthudevatāyo ca uddisanakiriyāya paṭimānikā honti .
Dāyakā ca anipphalāti ye dānaṃ denti , te dāyakā ca paresaṃ uddisanamattena na nipphalā , attano dānaphalassa bhāgino eva honti .
12. Idāni ‘‘ ye attano ñātīnaṃ maraṇena rodanti paridevanti socanti , tesaṃ taṃ niratthakaṃ , attaparitāpanamattamevā ’’ ti dassetuṃ ‘‘ na hi ruṇṇaṃ vā ’’ ti gāthamāha .
Tattha ruṇṇan ti ruditaṃ assumocanaṃ na hi kātabbanti
M0.17 vacanaseso .Sokoti socanaṃ cittasantāpo , antonijjhānanti attho .
Yā caññā paridevanāti yā ca ruṇṇasokato aññā paridevanā ,‘‘ kahaṃ ekaputtakā ’’ tiādivācāvippalāpo , sopi na kātabboti attho .
Sabbattha vā-saddo vikappanattho
V0.16 .Na taṃ petassa atthāyāti yasmā ruṇṇaṃ vā soko vā paridevanā vāti sabbampi taṃ petassa kālakatassa atthāya upakārāya na hoti , tasmā na hi taṃ kātabbaṃ , tathāpi evaṃ tiṭṭhanti ñātayo aviddasunoti adhippāyo .
13. Evaṃ ruṇṇādīnaṃ niratthakabhāvaṃ dassetvā idāni yā pubbapetādike ārabbha dāyakena saṅghassa dakkhiṇā dinnā , tassā sātthakabhāvaṃ dassento ‘‘ ayañca kho dakkhiṇā ’’ ti gāthamāha .
Tattha ayan ti dāyakena taṃ dinnaṃ dānaṃ paccakkhato dassento vadati .
Ca-saddo byatirekattho , tena yathā ruṇṇādi petassa na kassaci atthāya hoti , na evamayaṃ , ayaṃ pana dakkhiṇā dīgharattaṃ hitāyassa hotīti vakkhamānameva visesaṃ joteti .
Khoti avadhāraṇe .
Dakkhiṇāti dānaṃ .
Saṅghamhi suppatiṭṭhitāti anuttare puññakkhette
P0.19 saṅghe suṭṭhu patiṭṭhitā .Dīgharattaṃ hitāyassāti assa petassa cirakālaṃ hitāya atthāya .
Ṭhānaso upakappatīti taṅkhaṇaññeva nipphajjati , na kālantareti attho .
Ayañhi tattha dhammatā – yaṃ pete uddissa dāne dinne petā ce anumodanti , tāvadeva tassa phalena petā parimuccantīti .
Evaṃ bhagavā dhammaṃ desetvā mahājanaṃ pete uddissa dānābhiratamānasaṃ katvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi .
Punadivase seṭṭhibhariyā avasesā ca ñātakā seṭṭhiṃ anuvattantā evaṃ temāsamattaṃ mahādānaṃ pavattesuṃ .
Atha rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘ kasmā , bhante , bhikkhū māsamattaṃ mama gharaṃ nāgamiṃsū ’’ ti pucchi .
Satthārā tasmiṃ kāraṇe kathite rājāpi seṭṭhiṃ anuvattanto buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattesi , taṃ disvā nāgarā rājānaṃ anuvattantā māsamattaṃ mahādānaṃ pavattesuṃ .
Evaṃ māsadvayaṃ piṭṭhadhītalikamūlakaṃ mahādānaṃ pavattesunti .
Piṭṭhadhītalikapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .