2. Sāriputtattheramātupetivatthuvaṇṇanā
Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari veḷuvane viharante āyasmato sāriputtattherassa ito pañcamāya jātiyā mātubhūtaṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ .
Ekadivasaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahāmoggallāno āyasmā ca anuruddho āyasmā ca kappino rājagahassa avidūre aññatarasmiṃ araññāyatane viharanti .
Tena ca samayena bārāṇasiyaṃ aññataro brāhmaṇo aḍḍho mahaddhano mahābhogo samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ opānabhūto annapānavatthasayanādīni deti .
Dento ca āgatāgatānaṃ yathākālaṃ yathārahañca pādodakapādabbhañjanādidānānupubbakaṃ
V0.67 sabbābhideyyaṃ paṭipanno hoti , purebhattaṃ bhikkhū annapānādinā sakkaccaṃ parivisati .So desantaraṃ gacchanto bhariyaṃ āha –
‘‘ bhoti , yathāpaññattaṃ imaṃ dānavidhiṃ aparihāpentī sakkaccaṃ anupatiṭṭhāhī ’’ ti .
Sā ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇitvā tasmiṃ pakkante eva tāva bhikkhūnaṃ paññattaṃ dānavidhiṃ pacchindi , addhikānaṃ pana nivāsatthāya upagatānaṃ gehapiṭṭhito chaḍḍitaṃ jarasālaṃ dassesi ‘‘ ettha vasathā ’’ ti .
Annapānādīnaṃ atthāya tattha addhikesu āgatesu ‘‘ gūthaṃ khādatha , muttaṃ pivatha , lohitaṃ pivatha
M0.73 , tumhākaṃ mātu matthaluṅgaṃ khādathā ’’ ti yaṃ yaṃ asuci jegucchaṃ , tassa tassa nāmaṃ gahetvā niṭṭhuraṃ vadati .Sā aparena samayena kālaṃ katvā kammānubhāvukkhittā petayoniyaṃ nibbattitvā attano vacīduccaritānurūpaṃ dukkhaṃ anubhavantī
P0.79 purimajātisambandhaṃ anussaritvā āyasmato sāriputtassa santikaṃ upasaṅkamitukāmā tassa vihāradvāraṃ sampāpuṇi , tassa vihāradvāradevatāyo vihārappavesanaṃ nivāresuṃ .Sā kira ito pañcamāya jātiyā therassa mātubhūtapubbā , tasmā evamāha –
‘‘ ahaṃ ayyassa sāriputtattherassa ito pañcamāya jātīyā mātā , detha me dvārappavesanaṃ theraṃ daṭṭhun ’’ ti .
Taṃ sutvā devatā tassā pavesanaṃ anujāniṃsu .
Sā pavisitvā caṅkamanakoṭiyaṃ ṭhatvā therassa attānaṃ dassesi .
Thero taṃ disvā karuṇāya sañcoditamānaso hutvā –
116.
‘‘ Naggā dubbaṇṇarūpāsi , kisā dhamanisanthatā ;
Upphāsulike kisike , kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī ’’ ti .
–
Gāthāya pucchi .
Sā therena puṭṭhā paṭivacanaṃ dentī –
117.
‘‘ Ahaṃ te sakiyā mātā , pubbe aññāsu jātīsu ;
Upapannā pettivisayaṃ , khuppipāsasamappitā .
118.
‘‘ Chaḍḍitaṃ khipitaṃ kheḷaṃ , siṅghāṇikaṃ silesumaṃ ;
Vasañca ḍayhamānānaṃ , vijātānañca lohitaṃ .
119.
‘‘ Vaṇikānañca
V0.68 yaṃ ghāna-sīsacchinnāna lohitaṃ ;Khudāparetā bhuñjāmi , icchipurisanissitaṃ .
120.
‘‘ Pubbalohitaṃ bhakkhāmi , pasūnaṃ mānusāna ca ;
Aleṇā anagārā ca , nīlamañcaparāyaṇā .
121.
‘‘ Dehi puttaka me dānaṃ , datvā anvādisāhi me ;
Appeva nāma mucceyyaṃ , pubbalohitabhojanā ’’ ti .
– pañcagāthā abhāsi ;
117. Tattha
M0.74 ahaṃ te sakiyā mātāti ahaṃ tuyhaṃ jananibhāvato sakiyā mātā .Pubbe aññāsu jātīsūti mātā hontīpi na imissaṃ jātiyaṃ , atha kho pubbe aññāsu jātīsu , ito pañcamiyanti daṭṭhabbaṃ .
Upapannā pettivisayan ti paṭisandhivasena petalokaṃ upagatā .
Khuppipāsasamappitāti
P0.80 khudāya ca pipāsāya ca abhibhūtā , nirantaraṃ jighacchāpipāsāhi abhibhuyyamānāti attho . 118-119.
Chaḍḍitan ti ucchiṭṭhakaṃ , vantanti attho .
Khipitan ti khipitena saddhiṃ mukhato nikkhantamalaṃ .
Kheḷan ti niṭṭhubhaṃ .
Siṅghāṇikan ti matthaluṅgato vissanditvā nāsikāya nikkhantamalaṃ .
Silesuman ti semhaṃ .
Vasañca ḍayhamānānan ti citakasmiṃ ḍayhamānānaṃ kaḷevarānaṃ vasātelañca .
Vijātānañca lohitan ti pasūtānaṃ itthīnaṃ lohitaṃ , gabbhamalaṃ ca-saddena saṅgaṇhāti .
Vaṇikānan ti sañjātavaṇānaṃ .
Yan ti yaṃ lohitanti sambandho .
Ghānasīsacchinnānan ti ghānacchinnānaṃ sīsacchinnānañca yaṃ lohitaṃ , taṃ bhuñjāmīti yojanā .
Desanāsīsametaṃ ‘‘ ghānasīsacchinnānan ’’ ti , yasmā hatthapādādicchinnānampi lohitaṃ bhuñjāmiyeva .
Tathā ‘‘ vaṇikānan ’’ ti iminā tesampi lohitaṃ saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ .
Khudāparetāti jighacchābhibhūtā hutvā .
Itthipurisanissitan ti itthipurisasarīranissitaṃ yathāvuttaṃ aññañca cammamaṃsanhārupubbādikaṃ paribhuñjāmīti dasseti .
120-121.
Pasūnan ti ajagomahiṃsādīnaṃ .
Aleṇāti asaraṇā .
Anagārāti anāvāsā .
Nīlamañcaparāyaṇāti susāne chaḍḍitamalamañcasayanā .
Atha vā nīlāti chārikaṅgārabahulā susānabhūmi adhippetā , taṃyeva mañcaṃ viya adhisayanāti attho .
Anvādisāhi
V0.69 meti yathā dinnaṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ upakappati , tathā uddisa pattidānaṃ dehi .Appeva nāma mucceyyaṃ , pubbalohitabhojanāti tava uddisanena etasmā pubbalohitabhojanā petajīvikā api nāma mucceyyaṃ .
Taṃ sutvā āyasmā sāriputtatthero dutiyadivase mahāmoggallānattherādike tayo there āmantetvā tehi saddhiṃ rājagahe
M0.75P0.81 piṇḍāya caranto rañño bimbisārassa nivesanaṃ agamāsi .Rājā there disvā vanditvā ‘‘ kiṃ , bhante , āgatatthā ’’ ti āgamanakāraṇaṃ pucchi .
Āyasmā mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ rañño ārocesi .
Rājā ‘‘ aññātaṃ , bhante ’’ ti vatvā there vissajjetvā sabbakammikaṃ amaccaṃ pakkosāpetvā āṇāpesi ‘‘ nagarassa avidūre vivitte chāyūdakasampanne ṭhāne catasso kuṭiyo kārehī ’’ ti .
Antepure ca pahonakavisesavasena tidhā vibhajitvā catasso kuṭiyo paṭicchāpesi , sayañca tattha gantvā kātabbayuttakaṃ akāsi .
Niṭṭhitāsu kuṭikāsu sabbaṃ balikaraṇaṃ sajjāpetvā annapānavatthādīni buddhappamukhassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa anucchavike sabbaparikkhāre ca upaṭṭhāpetvā āyasmato sāriputtattherassa taṃ sabbaṃ niyyādesi .
Atha thero taṃ petiṃ uddissa taṃ sabbaṃ buddhappamukhassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa adāsi .
Sā petī taṃ anumoditvā devaloke nibbattitvā sabbakāmasamiddhā ca hutvā aparadivase āyasmato mahāmoggallānattherassa santikaṃ upagantvā vanditvā aṭṭhāsi .
Taṃ thero paṭipucchi , sā attano petūpapattiṃ puna devūpapattiñca vitthārato kathesi .
Tena vuttaṃ –
122.
‘‘ Mātuyā vacanaṃ sutvā , upatissonukampako ;
Āmantayi moggallānaṃ , anuruddhañca kappinaṃ .
123.
‘‘ Catasso kuṭiyo katvā , saṅghe cātuddise adā ;
Kuṭiyo annapānañca , mātu dakkhiṇamādisī .
124.
‘‘ Samanantarānuddiṭṭhe , vipāko udapajjatha ;
Bhojanaṃ pānīyaṃ vatthaṃ , dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ .
125.
‘‘ Tato
V0.70 suddhā sucivasanā , kāsikuttamadhārinī ;Vicittavatthābharaṇā , kolikaṃ upasaṅkamī ’’ ti .
123. Tattha saṅghe cātuddise adāti cātuddisassa saṅghassa adāsi , niyyādesīti attho .
Sesaṃ
P0.82 vuttatthameva .Athāyasmā
M0.76 mahāmoggallāno taṃ petiṃ – 126.
‘‘ Abhikkantena vaṇṇena , yā tvaṃ tiṭṭhasi devate ;
Obhāsentī disā sabbā , osadhī viya tārakā .
127.
‘‘ Kena tetādiso vaṇṇo , tena te idha mijjhati ;
Uppajjanti ca te bhogā , ye keci manaso piyā .
128.
‘‘ Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve , manussabhūtā kimakāsi puññaṃ ;
Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā ,
Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī ’’ ti .
– pucchi ;
129-133.
Atha sā ‘‘ sāriputtassāhaṃ mātā ’’ tiādinā vissajjesi .
Sesaṃ vuttatthameva .
Athāyasmā mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi .
Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi , sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti .
Sāriputtattheramātupetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .