10. Khallāṭiyapetivatthuvaṇṇanā
Kā
V0.40 nu antovimānasmin ti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ khallāṭiyapetiṃ ārabbha vuttaṃ .Atīte kira bārāṇasiyaṃ aññatarā rūpūpajīvinī itthī abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā atimanoharakesakalāpī ahosi .
Tassā hi kesā nīlā dīghā tanū mudū siniddhā vellitaggā dvihatthagayhā visaṭṭhā yāva mekhalā kalāpā olambanti .
Taṃ tassā kesasobhaṃ disvā taruṇajano yebhuyyena tassaṃ paṭibaddhacitto ahosi .
Athassā taṃ kesasobhaṃ asahamānā issāpakatā katipayā itthiyo mantetvā tassā eva paricārikadāsiṃ āmisena upalāpetvā tāya tassā kesūpapātanaṃ bhesajjaṃ dāpesuṃ .
Sā kira dāsī taṃ bhesajjaṃ nhāniyacuṇṇena saddhiṃ payojetvā gaṅgāya nadiyā nhānakāle tassā adāsi
M0.44 .Sā tena kesamūlesu temetvā udake nimujji
P0.47 , nimujjanamatteyeva kesā samūlā paripatiṃsu , sīsaṃ cassā tittakalābusadisaṃ ahosi .Atha sā sabbaso vilūnakesā luñcitamatthakā kapotī viya virūpā hutvā lajjāya antonagaraṃ pavisituṃ asakkontī vatthena sīsaṃ veṭhetvā bahinagare aññatarasmiṃ padese vāsaṃ kappentī katipāhaccayena apagatalajjā tato nivattetvā tilāni pīḷetvā telavaṇijjaṃ surāvaṇijjañca karontī jīvikaṃ kappesi .
Sā ekadivasaṃ dvīsu tīsu manussesu surāmattesu mahāniddaṃ okkamantesu sithilabhūtāni tesaṃ nivatthavatthāni avahari .
Athekadivasaṃ sā ekaṃ khīṇāsavattheraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannacittā attano gharaṃ netvā paññatte āsane nisīdāpetvā telasaṃsaṭṭhaṃ doṇinimmajjaniṃ piññākamadāsi .
So tassā anukampāya taṃ paṭiggahetvā paribhuñji .
Sā pasannamānasā upari chattaṃ dhārayamānā aṭṭhāsi .
So ca thero tassā cittaṃ pahaṃsento anumodanaṃ katvā pakkāmi .
Sā ca itthī anumodanakāleyeva ‘‘ mayhaṃ kesā dīghā tanū siniddhā mudū vellitaggā hontū ’’ ti patthanamakāsi .
Sā aparena samayena kālaṃ katvā missakakammassa phalena samuddamajjhe kanakavimāne ekikā hutvā nibbatti .
Tassā kesā patthitākārāyeva sampajjiṃsu .
Manussānaṃ sāṭakāvaharaṇena pana naggā ahosi .
Sā tasmiṃ kanakavimāne punappunaṃ uppajjitvā ekaṃ buddhantaraṃ naggāva hutvā vītināmesi .
Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke
V0.41 anupubbena sāvatthiyaṃ viharante sāvatthivāsino sattasatā vāṇijā suvaṇṇabhūmiṃ uddissa nāvāya mahāsamuddaṃ otariṃsu .Tehi āruḷhā nāvā visamavātavegukkhittā ito cito ca paribbhamantī taṃ padesaṃ agamāsi .
Atha sā vimānapetī saha vimānena tesaṃ attānaṃ dassesi .
Taṃ disvā jeṭṭhavāṇijo pucchanto –
58.
‘‘ Kā
P0.48 nu antovimānasmiṃ , tiṭṭhantī nūpanikkhami ;Upanikkhamassu bhadde , passāma taṃ bahiṭṭhitan ’’ ti .
–
Gāthamāha
M0.45 .Tattha kā nu antovimānasmiṃ tiṭṭhantīti vimānassa anto abbhantare tiṭṭhantī kā nu tvaṃ , kiṃ manussitthī , udāhu amanussitthīti pucchati .
Nūpanikkhamīti vimānato na nikkhami .
Upanikkhamassu , bhadde , passāma taṃ bahiṭṭhitan ti , bhadde , taṃ mayaṃ bahi ṭhitaṃ passāma daṭṭhukāmamhā , tasmā vimānato nikkhamassu .
‘‘ Upanikkhamassu bhaddante ’’ ti vā pāṭho , bhaddaṃ te atthūti attho .
Athassa sā attano bahi nikkhamisuṃ asakkuṇeyyataṃ pakāsentī –
59.
‘‘ Aṭṭīyāmi harāyāmi , naggā nikkhamituṃ bahi ;
Kesehamhi paṭicchannā , puññaṃ me appakaṃ katan ’’ ti .
–
Gāthamāha .
Tattha aṭṭīyāmīti naggā hutvā bahi nikkhamituṃ aṭṭikā dukkhitā amhi .
Harāyāmīti lajjāmi .
Kesehamhi paṭicchannāti kesehi amhi ahaṃ paṭicchāditā pārutasarīrā .
Puññaṃ me appakaṃ katan ti appakaṃ parittaṃ mayā kusalakammaṃ kataṃ , piññākadānamattanti adhippāyo .
Athassā vāṇijo attano uttarisāṭakaṃ dātukāmo –-
60.
‘‘ Handuttarīyaṃ dadāmi te , idaṃ dussaṃ nivāsaya ;
Idaṃ dussaṃ nivāsetvā , ehi nikkhama sobhane ;
Upanikkhamassu bhadde , passāma taṃ bahiṭṭhitan ’’ ti .
–
Gāthamāha
V0.42 .Tattha
P0.49 handāti gaṇha .Uttarīyan ti upasaṃbyānaṃ uttarisāṭakanti attho .
Dadāmi teti tuyhaṃ dadāmi .
Idaṃ dussaṃ nivāsayāti idaṃ mama uttarisāṭakaṃ tvaṃ nivāsehi .
Sobhaneti sundararūpe .
Evañca pana vatvā attano uttarisāṭakaṃ tassā upanesi , sā tathā diyyamānassa attano anupakappanīyatañca , yathā diyyamānaṃ upakappati , tañca dassentī –
61.
‘‘ Hatthena hatthe te dinnaṃ , na mayhaṃ upakappati ;
Esetthupāsako saddho , sammāsambuddhasāvako .
62.
‘‘ Etaṃ acchādayitvāna , mama dakkhiṇamādisa ;
Tathāhaṃ sukhitā hessaṃ , sabbakāmasamiddhinī ’’ ti .
–
Gāthādvayamāha
M0.46 .Tattha hatthena hatthe te dinnaṃ , na mayhaṃ upakappatīti , mārisa , tava hatthena mama hatthe tayā dinnaṃ na mayhaṃ upakappati na viniyujjati , upabhogayoggaṃ na hotīti attho .
Esetthupāsako saddhoti eso ratanattayaṃ uddissa saraṇagamanena upāsako kammaphalasaddhāya ca samannāgatattā saddho ettha etasmiṃ janasamūhe atthi .
Etaṃ acchādayitvāna , mama dakkhiṇamādisāti etaṃ upāsakaṃ mama diyyamānaṃ sāṭakaṃ paridahāpetvā taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ ādisa pattidānaṃ dehi .
Tathāhaṃ sukhitā hessan ti tathā kate ahaṃ sukhitā dibbavatthanivatthā sukhappattā bhavissāmīti .
Taṃ sutvā vāṇijā taṃ upāsakaṃ nhāpetvā vilimpetvā vatthayugena acchādesuṃ .
Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –
63.
‘‘ Tañca te nhāpayitvāna , vilimpetvāna vāṇijā ;
Vatthehacchādayitvāna , tassā dakkhiṇamādisuṃ .
64.
‘‘ Samanantarānuddiṭṭhe
P0.50 , vipāko udapajjatha ;Bhojanacchādanapānīyaṃ , dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ .
65.
‘‘ Tato
V0.43 suddhā sucivasanā , kāsikuttamadhārinī ;Hasantī vimānā nikkhami , dakkhiṇāya idaṃ phalan ’’ ti .
–
Tisso gāthāyo avocuṃ .
63. Tattha tan ti taṃ upāsakaṃ .
Ca-saddo nipātamattaṃ .
Teti te vāṇijāti yojanā .
Vilimpetvānāti uttamena gandhena vilimpetvā .
Vatthehacchādayitvānāti vaṇṇagandharasasampannaṃ sabyañjanaṃ bhojanaṃ bhojetvā nivāsanaṃ uttarīyanti dvīhi vatthehi acchādesuṃ , dve vatthāni adaṃsūti attho .
Tassā dakkhiṇamādisun ti tassā petiyā taṃ dakkhiṇaṃ ādisiṃsu .
64. Samanantarānuddiṭṭheti anū-ti nipātamattaṃ , tassā dakkhiṇāya uddiṭṭhasamanantarameva .
Vipāko udapajjathāti tassā petiyā vipāko dakkhiṇāya
M0.47 phalaṃ uppajji .Kīdisoti petī āha bhojanacchādanapānīyan ti .
Nānappakāraṃ dibbabhojanasadisaṃ bhojanañca nānāvirāgavaṇṇasamujjalaṃ dibbavatthasadisaṃ vatthañca anekavidhaṃ pānakañca dakkhiṇāya idaṃ īdisaṃ phalaṃ udapajjathāti yojanā .
65. Tatoti yathāvuttabhojanādipaṭilābhato pacchā .
Suddhāti nhānena suddhasarīrā .
Sucivasanāti suvisuddhavatthanivatthā .
Kāsikuttamadhārinīti kāsikavatthatopi uttamavatthadhārinī .
Hasantīti ‘‘ passatha tāva tumhākaṃ dakkhiṇāya idaṃ phalavisesan ’’ ti pakāsanavasena hasamānā vimānato nikkhami .
Atha te vāṇijā evaṃ paccakkhato puññaphalaṃ disvā acchariyabbhutacittajātā tasmiṃ upāsake sañjātagāravabahumānā katañjalī taṃ payirupāsiṃsu .
Sopi te dhammakathāya bhiyyosomattāya pasādetvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi .
Te tāya vimānapetiyā katakammaṃ –
66.
‘‘ Sucittarūpaṃ
P0.51 ruciraṃ , vimānaṃ te pabhāsati ;Devate pucchitācikkha , kissa kammassidaṃ phalan ’’ ti .
–
Imāya
V0.44 gāthāya pucchiṃsu .Tattha sucittarūpan ti hatthiassaitthipurisādivasena ceva mālākammalatākammādivasena ca suṭṭhu vihitacittarūpaṃ .
Ruciran ti ramaṇīyaṃ dassanīyaṃ .
Kissa kammassidaṃ phalan ti kīdisassa kammassa , kiṃ dānamayassa udāhu sīlamayassa idaṃ phalanti attho .
Sā tehi evaṃ puṭṭhā ‘‘ mayā katassa parittakassa kusalakammassa tāva idaṃ phalaṃ , akusalakammassa pana āyatiṃ niraye edisaṃ bhavissatī ’’ ti tadubhayaṃ ācikkhantī –
67.
‘‘ Bhikkhuno caramānassa , doṇinimmajjaniṃ ahaṃ ;
Adāsiṃ ujubhūtassa , vippasannena cetasā .
68.
‘‘ Tassa kammassa kusalassa , vipākaṃ dīghamantaraṃ ;
Anubhomi vimānasmiṃ , tañca dāni parittakaṃ .
69.
‘‘ Uddhaṃ
M0.48 catūhi māsehi , kālaṃkiriyā bhavissati ;Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ , nirayaṃ papatissahaṃ .
70.
‘‘ Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ , vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ ;
Ayopākārapariyantaṃ , ayasā paṭikujjitaṃ .
71.
‘‘ Tassa ayomayā bhūmi , jalitā tejasā yutā ;
Samantā yojanasataṃ , pharitvā tiṭṭhati sabbadā .
72.
‘‘ Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ , dukkhaṃ vedissa vedanaṃ ;
Phalañca pāpakammassa , tasmā socāmahaṃ bhusan ’’ ti .
– gāthāyo abhāsi ;
67. Tattha bhikkhuno caramānassāti aññatarassa bhinnakilesassa bhikkhuno bhikkhāya carantassa .
Doṇinimmajjanin ti vissandamānatelaṃ piññākaṃ .
Ujubhūtassāti cittajimhavaṅkakuṭilabhāvakarānaṃ
V0.45 kilesānaṃ abhāvenaP0.52 ujubhāvappattassa .Vippasannena cetasāti kammaphalasaddhāya suṭṭhu pasannena cittena .
68-69.
Dīghamantaran ti ma-kāro padasandhikaro , dīghaantaraṃ dīghakālanti attho .
Tañca dāni parittakan ti tañca puññaphalaṃ vipakkavipākattā kammassa idāni parittakaṃ appāvasesaṃ , na cireneva ito cavissāmīti attho .
Tenāha ‘‘ uddhaṃ catūhi māsehi , kālaṃkiriyā bhavissatī ’’ ti catūhi māsehi uddhaṃ catunnaṃ māsānaṃ upari pañcame māse mama kālaṃkiriyā bhavissatīti dasseti .
Ekantakaṭukan ti ekanteneva aniṭṭhachaphassāyatanikabhāvato ekantadukkhanti attho .
Ghoran ti dāruṇaṃ .
Nirayan ti natthi ettha ayo sukhanti katvā ‘‘ nirayan ’’ ti laddhanāmaṃ narakaṃ .
Papatissahan ti papahissāmi ahaṃ .
70.‘‘ Nirayan ’’ ti cettha avīcimahānirayassa adhippetattā taṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘ catukkaṇṇan ’’ tiādimāha .
Tattha catukkaṇṇan ti catukkoṇaṃ .
Catudvāran ti catūsu disāsu catūhi dvārehi yuttaṃ .
Vibhattan ti suṭṭhu vibhattaṃ .
Bhāgasoti
M0.49 bhāgato .Mitan ti tulitaṃ .
Ayopākārapariyantan ti ayomayena pākārena parikkhittaṃ .
Ayasā paṭikujjitan ti ayopaṭaleneva upari pihitaṃ .
71-72.
Tejasā yutāti samantato samuṭṭhitajālena mahatā agginā nirantaraṃ samāyutajālā .
Samantā yojanasatan ti evaṃ pana samantā bahi sabbadisāsu yojanasataṃ yojanānaṃ sataṃ .
Sabbadāti sabbakālaṃ .
Pharitvā tiṭṭhatīti byāpetvā tiṭṭhati .
Tatthāti tasmiṃ mahāniraye .
Vedissan ti vedissāmi anubhavissāmi .
Phalañca pāpakammassāti idaṃ īdisaṃ dukkhānubhavanaṃ mahā evaṃ katassa pāpassa kammassa phalanti attho .
Evaṃ tāya attanā katakammaphale āyatiṃ nerayikabhaye ca pakāsite
P0.53 so upāsako karuṇāsañcoditamānaso ‘‘ handassāhaṃ patiṭṭhā bhaveyyan ’’ ti cintetvā āha –‘‘ devate , tvaṃ mayhaṃ ekassa dānavasena sabbakāmasamiddhā uṭṭhārasampattiyuttā jātā , idāni pana imesaṃ upāsakānaṃ dānaṃ datvā satthu ca guṇe anussaritvā nirayūpapattito muccissasī ’’ ti .
Sā petī haṭṭhatuṭṭhā ‘‘ sādhū ’’ ti vatvā te dibbena annapānena santappetvā dibbāni vatthāni nānāvidhāni
V0.46 ratanāni ca adāsi , bhagavantañca uddissa dibbaṃ dussayugaṃ tesaṃ hatthe datvā ‘‘ aññatarā , bhante , vimānapetī bhagavato pāde sirasā vandatīti sāvatthiṃ gantvā satthāraṃ mama vacanena vandathā ’’ ti vandanañca pesesi , tañca nāvaṃ attano iddhānubhāvena tehi icchitapaṭṭanaṃ taṃ divasameva upanesi .Atha te vāṇijā tato paṭṭanato anukkamena sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā satthu taṃ dussayugaṃ datvā vandanañca nivedetvā ādito paṭṭhāya taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ .
Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi , sā desanā mahājanassa sātthikā jātā .
Te pana upāsakā dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā tassā dakkhiṇamādisiṃsu .
Sā ca tato petalokato cavitvā vividharatanavijjotite tāvatiṃsabhavane kanakavimāne accharāsahassaparivārā nibbattīti .
Khallāṭiyapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .