10. Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā
Antalikkhasmiṃ
P0.212 tiṭṭhantoti idaṃ dhātuvivaṇṇapetavatthu .Bhagavati kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālānamantare parinibbute dhātuvibhāge ca kate rājā ajātasattu attanā laddhadhātubhāgaṃ gahetvā satta vassāni satta ca māse satta ca divase buddhaguṇe anussaranto uḷārapūjaṃ pavattesi .
Tattha asaṅkheyyā appameyyā manussā cittāni pasādetvā
M0.197 saggūpagā ahesuṃ , chaḷāsītimattāni pana purisasahassāni cirakālabhāvitena assaddhiyena micchādassanena ca vipallatthacittā pasādanīyepi ṭhāne attano cittāni padosetvā petesu uppajjiṃsu .Tasmiṃyeva rājagahe aññatarassa vibhavasampannassa kuṭumbikassa bhariyā dhītā suṇisā ca pasannacittā ‘‘ dhātupūjaṃ karissāmā ’’ ti gandhapupphādīni gahetvā dhātuṭṭhānaṃ gantuṃ āraddhā .
So kuṭumbiko ‘‘ kiṃ aṭṭhikānaṃ pūjanenā ’’ ti tā paribhāsetvā dhātupūjaṃ vivaṇṇesi .
Tāpi tassa vacanaṃ anādiyitvā tattha gantvā dhātupūjaṃ katvā gehaṃ āgatā tādisena rogena abhibhūtā nacirasseva kālaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu .
So pana kodhena abhibhūto nacirasseva kālaṃ katvā tena pāpakammena petesu nibbatti .
Athekadivasaṃ
V0.185 āyasmā mahākassapo sattesu anukampāya tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi , yathā manussā te pete tā ca devatāyo passanti .Tathā pana katvā cetiyaṅgaṇe ṭhito taṃ dhātuvivaṇṇakaṃ petaṃ tīhi gāthāhi pucchi .
Tassa so peto byākāsi –
507.
‘‘ Antalikkhasmiṃ tiṭṭhanto , duggandho pūti vāyasi ;
Mukhañca te kimayo pūtigandhaṃ , khādanti kiṃ kammamakāsi pubbe .
508.
‘‘ Tato satthaṃ gahetvāna , okkantanti punappunaṃ ;
Khārena paripphositvā , okkantanti punappunaṃ .
509.
‘‘ Kiṃ nu kāyena vācāya , manasā dukkaṭaṃ kataṃ ;
Kissakammavipākena , idaṃ dukkhaṃ nigacchasī ’’ ti .
510.
‘‘ Ahaṃ
P0.213 rājagahe ramme , ramaṇīye giribbaje ;Issaro dhanadhaññassa , supahūtassa mārisa .
511.
‘‘ Tassāyaṃ me bhariyā ca , dhītā ca suṇisā ca me ;
Tā mālaṃ uppalañcāpi , paccagghañca vilepanaṃ ;
Thūpaṃ harantiyo vāresiṃ , taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā .
512.
‘‘ Chaḷāsītisahassāni
M0.198 , mayaṃ paccattavedanā ;Thūpapūjaṃ vivaṇṇetvā , paccāma niraye bhusaṃ .
513.
‘‘ Ye ca kho thūpapūjāya , vattante arahato mahe ;
Ādīnavaṃ pakāsenti , vivecayetha ne tato .
514.
‘‘ Imā ca passa ayantiyo , māladhārī alaṅkatā ;
Mālāvipākaṃnubhontiyo , samiddhā ca tā yasassiniyo .
515.
‘‘ Tañca
V0.186 disvāna accheraṃ , abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ ;Namo karonti sappaññā , vandanti taṃ mahāmuniṃ .
516.
‘‘ Sohaṃ nūna ito gantvā , yoniṃ laddhāna mānusiṃ ;
Thūpapūjaṃ karissāmi , appamatto punappunan ’’ ti .
507-8.
Tattha duggandhoti aniṭṭhagandho , kuṇapagandhagandhīti attho .
Tenāha ‘‘ pūti vāyasī ’’ ti .
Tatoti duggandhavāyanato kimīhi khāyitabbato ca upari .
Sattaṃ gahetvāna , okkantanti punappunan ti kammasañcoditā sattā nisitadhāraṃ satthaṃ gahetvā punappunaṃ taṃ vaṇamukhaṃ avakantanti .
Khārena paripphositvā , okkantanti punappunan ti avakantitaṭṭhāne khārodakena āsiñcitvā punappunampi avakantanti .
510. Issaro dhanadhaññassa , supahūtassāti ativiya pahūtassa
P0.214 dhanassa dhaññassa ca issaro sāmī , aḍḍho mahaddhanoti attho . 511. Tassāyaṃ me bhariyā ca , dhītā ca suṇisā cāti tassa mayhaṃ ayaṃ purimattabhāve bhariyā , ayaṃ dhītā , ayaṃ suṇisā .
Tā devabhūtā ākāse ṭhitāti dassento vadati .
Paccagghan ti abhinavaṃ .
Thūpaṃ harantiyo vāresin ti thūpaṃ pūjetuṃ upanentiyo dhātuṃ vivaṇṇento paṭikkhipiṃ .
Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayāti taṃ dhātuvivaṇṇanapāpaṃ kataṃ samācaritaṃ mayāti vippaṭisārappatto vadati .
512. Chaḷāsītisahassānīti
M0.199 chasahassādhikā asītisahassamattā .Mayan ti te pete attanā saddhiṃ saṅgahetvā vadati .
Paccattavedanāti visuṃ visuṃ anubhuyyamānadukkhavedanā .
Nirayeti baladukkhatāya pettivisayaṃ nirayasadisaṃ katvā āha .
513. Ye ca kho thūpapūjāya , vattante arahato maheti arahato sammāsambuddhassa thūpaṃ uddissa pūjāmahe pavattamāne ahaṃ viya ye thūpapūjāya ādīnavaṃ dosaṃ pakāsenti .
Te puggale tato puññato vivecayetha vivecāpayetha , paribāhire janayethāti aññāpadesena attano mahājāniyataṃ vibhāveti .
514. Āyantiyoti
V0.187 ākāsena āgacchantiyo .Mālāvipākan ti thūpe katamālāpūjāya vipākaṃ phalaṃ .
Samiddhāti dibbasampattiyā samiddhā .
Tā yasassiniyoti tā parivāravantiyo .
515. Tañca disvānāti tassa atiparittassa pūjāpuññassa acchariyaṃ abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ atiuḷāraṃ vipākavisesaṃ disvā .
Namo karonti sappaññā , vandanti taṃ mahāmunin ti , bhante kassapa , imā itthiyo taṃ uttamapuññakkhettabhūtaṃ vandanti abhivādenti , namo karonti namakkārañca karontīti attho .
516. Atha
P0.215 so peto saṃviggamānaso saṃvegānurūpaṃ āyatiṃ attanā kātabbaṃ dassento ‘‘ sohaṃ nūnā ’’ ti gāthamāha .Taṃ uttānatthameva .
Evaṃ petena vutto mahākassapo taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi .
Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ
Dasavatthupaṭimaṇḍitassa
Tatiyassa cūḷavaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā .