11. Nāgapetavatthuvaṇṇanā

PuratovaM0.50 setena paleti hatthināti idaṃ satthari jetavane viharante dve brāhmaṇapete ārambha vuttaṃ .

Āyasmā kira saṃkicco sattavassiko khuraggeyeva arahattaṃ patvā sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito tiṃsamattehi bhikkhūhiP0.54 saddhiṃ araññāyatane vasanto tesaṃ bhikkhūnaṃ pañcannaṃ corasatānaṃ hatthato āgataṃ maraṇampi bāhitvā te ca core dametvā pabbājetvā satthu santikaṃ agamāsi .

Satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desesi , desanāvasāne te bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu .

Athāyasmā saṃkicco paripuṇṇavasso laddhūpasampado tehi pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ bārāṇasiṃ gantvā isipatane vihāsi .

Manussā therassa santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā pasannamānasā vīthipaṭipāṭiyā vaggavaggā hutvā āgantukadānaṃ adaṃsu .

Tattha aññataro upāsako manusse niccabhatte samādapesi , te yathābalaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesuṃ .

Tena ca samayena bārāṇasiyaṃ aññatarassa micchādiṭṭhikassa brāhmaṇassa dve puttā ekā ca dhītā ahesuṃ .

Tesu jeṭṭhaputto tassa upāsakassa mitto ahosi .

So taṃ gahetvā āyasmato saṃkiccassa santikaṃ agamāsi .

Āyasmā saṃkicco tassa dhammaṃ desesi .

So muducitto ahosi .

Atha naṃ so upāsako āha –

‘‘ tvaṃ ekassa bhikkhuno niccabhattaṃ dehī ’’ tiV0.47 .

‘‘ Anāciṇṇaṃ amhākaṃ brāhmaṇānaṃ samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ niccabhattadānaṃ , tasmā nāhaṃ dassāmī ’’ ti .

‘‘ Kiṃ mayhampi bhattaṃ na dassasī ’’ ti ?

‘‘ Kathaṃ na dassāmī ’’ ti āha .

‘‘ Yadi evaṃ yaṃ mayhaṃ desi , taṃ ekassa bhikkhussa dehī ’’ ti .

So ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇitvā dutiyadivase pātova vihāraṃ gantvā ekaṃ bhikkhuṃ ānetvā bhojesi .

Evaṃ gacchante kāle bhikkhūnaṃ paṭipattiṃ disvā dhammañca suṇitvā tassa kaniṭṭhabhātā ca bhaginī ca sāsane abhippasannā puññakammaratā ca ahesuṃ .

Evaṃ te tayo janā yathāvibhavaṃ dānāni dentā samaṇabrāhmaṇe sakkariṃsu garuṃ kariṃsu mānesuṃ pūjesuṃ .

Mātāpitaro pana nesaṃ assaddhāM0.51 appasannā samaṇabrāhmaṇesu agāravā puññakiriyāya anādarā acchandikā ahesuṃ .

Tesaṃ dhītaraṃ dārikaṃ mātulaputtassatthāyaP0.55 ñātakā vāresuṃ .

So ca āyasmato saṃkiccassa santike dhammaṃ sutvā saṃvegajāto pabbajitvā niccaṃ attano mātu-gehaṃ bhuñjituṃ gacchati .

Taṃ mātā attano bhātu-dhītāya dārikāya palobheti .

Tena so ukkaṇṭhito hutvā upajjhāyaṃ upasaṅgamitvā āha –

‘‘ uppabbajissāmahaṃ , bhante , anujānātha man ’’ ti .

Upajjhāyo tassa upanissayasampattiṃ disvā āha –

‘‘ sāmaṇera , māsamattaṃ āgamehī ’’ ti .

So ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇitvā māse atikkante tatheva ārocesi .

Upajjhāyo puna ‘‘ aḍḍhamāsaṃ āgamehī ’’ ti āha .

Aḍḍhamāse atikkante tatheva vutte puna ‘‘ sattāhaṃ āgamehī ’’ ti āha .

So ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇi .

Atha tasmiṃ antosattāhe sāmaṇerassa mātulāniyā gehaṃ vinaṭṭhacchadanaṃ jiṇṇaṃ dubbalakuṭṭaṃ vātavassābhihataṃ paripati .

Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī dve puttā ghītā ca gehena ajjhotthaṭā kālamakaṃsu .

Tesu brāhmaṇo brāhmaṇī ca petayoniyaṃ nibbattiṃsu , dve puttā dhītā ca bhummadevesu .

Tesu jeṭṭhaputtassa hatthiyānaṃ nibbatti , kaniṭṭhassa assatarīratho , dhītāya suvaṇṇasivikā .

Brāhmaṇo ca brāhmaṇī ca mahante mahante ayomuggare gahetvā aññamaññaṃ ākoṭenti , abhihataṭṭhānesu mahantā mahantā ghaṭappamāṇā gaṇḍā uṭṭhahitvā muhutteneva pacitvā paribhedappattā honti .

Te aññamaññassa gaṇḍe phāletvā kodhābhibhūtā nikkaruṇā pharusavacanehi tajjentā pubbalohitaṃ pivanti , na ca tittiṃ paṭilabhanti .

Atha sāmaṇero ukkaṇṭhābhibhūto upajjhāyaṃ upasaṅkamitvā āha –

‘‘ bhante , mayā paṭiññātadivasā vītivattā , gehaṃ gamissāmi , anujānātha man ’’ ti .

Atha naṃ upajjhāyo ‘‘ atthaṅgate sūriye kālapakkhacātuddasiyā pavattamānāya ehī ’’ ti vatvā isipatanavihārassa piṭṭhipassena thokaṃ gantvā aṭṭhāsi .

Tena ca samayena te dve devaputtā saddhiṃ bhaginiyā teneva maggenaV0.48 yakkhasamāgamaṃ sambhāvetuṃ gacchanti , tesaṃ pana mātāpitaro muggarahatthā pharusavācāP0.56 kāḷarūpā ākulākulalūkhapatitakesabhārā aggidaḍḍhatālakkhandhasadisāM0.52 vigalitapubbalohitā valitagattā ativiya jegucchabībhacchadassanā te anubandhanti .

Athāyasmā saṃkicco yathā so sāmaṇero te sabbe gacchante passati , tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharitvā sāmaṇeraṃ āha –

‘‘ passasi tvaṃ , sāmaṇera , ime gacchante ’’ ti ?

‘‘ Āma , bhante , passāmī ’’ ti .

‘‘ Tena hi imehi katakammaṃ paṭipucchā ’’ ti .

So hatthiyānādīhi gacchante anukkamena paṭipucchi .

Te āhaṃsu –

‘‘ ye pacchato petā āgacchanti , te paṭipucchā ’’ ti .

Sāmaṇero te pete gāthāhi ajjhabhāsi –

73.

‘‘ Puratova setena paleti hatthinā , majjhe pana assatarīrathena ;

Pacchā ca kaññā sivikāya nīyati , obhāsayantī dasa sabbaso disā .

74.

‘‘ Tumhe pana muggarahatthapāṇino , rudaṃmukhā chinnapabhinnagattā ;

Manussabhūtā kimakattha pāpaṃ , yenaññamaññassa pivātha lohitan ’’ ti .

Tattha puratoti sabbapaṭhamaṃ .

Setenāti paṇḍarena .

Paletīti gacchati .

Majjhe panāti hatthiṃ āruḷhassa sivikaṃ āruḷhāya ca antare .

Assatarīrathenāti assatarīyuttena rathena paletīti yojanā .

Nīyatīti vahīyati .

Obhāsayantī dasa sabbaso disāti sabbato samantato sabbā dasa disā attano sarīrappabhāhi vatthābharaṇādippabhāhi ca vijjotayamānā .

Muggarahatthapāṇinoti muggarā hatthasaṅkhātesu pāṇīsu yesaṃ te muggarahatthapāṇino , bhūmisaṇhakaraṇīyādīsu pāṇivohārassa labbhamānattā hatthasaddena pāṇi eva visesito .

Chinnapabhinnagattāti muggarappahārena tattha tattha chinnapabhinnasarīrā .

Pivāthāti pivatha .

EvaṃP0.57 sāmaṇerena puṭṭhā te petā sabbaṃ taṃ

Pavattiṃ catūhi gāthāhi paccabhāsiṃsu –

75.

‘‘ PuratovaM0.53 yo gacchati kuñjarena , setena nāgena catukkamena ;

Amhāka putto ahu jeṭṭhako so , dānāni datvāna sukhī pamodati .

76.

‘‘ YoV0.49 yo majjhe assatarīrathena , catubbhi yuttena suvaggitena ;

Amhāka putto ahu majjhimo so , amaccharī dānapatī virocati .

77.

‘‘ Yā sā ca pacchā sivikāya nīyati , nārī sapaññā migamandalocanā ;

Amhāka dhītā ahu sā kaniṭṭhikā , bhāgaḍḍhabhāgena sukhī pamodati .

78.

‘‘ Ete ca dānāni adaṃsu pubbe , pasannacittā samaṇabrāhmaṇānaṃ ;

Mayaṃ pana maccharīno ahumha , paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ ;

Ete ca datvā paricārayanti , mayañca sussāma naḷova chinno ’’ ti .

75. Tattha puratova yo gacchatīti imesaṃ gacchantānaṃ yo purato gacchati .

‘‘ Yoso purato gacchatī ’’ ti vā pāṭho , tassa yo eso purato gacchatīti attho .

Kuñjarenāti kuṃ pathaviṃ jīrayati , kuñjesu vā ramati caratīti ‘‘ kuñjaro ’’ ti laddhanāmena hatthinā .

Nāgenāti , nāssa agamanīyaṃ anabhibhavanīyaṃ atthīti nāgā , tena nāgena .

Catukkamenāti catuppadena .

Jeṭṭhakoti pubbajo .

76-77.

Catubbhīti catūhi assatarīhi .

Suvaggitenāti sundaragamanena cāturagamanena .

Migamandalocanāti migī viya mandakkhikā .

BhāgaḍḍhabhāgenātiP0.58 bhāgassa aḍḍhabhāgena , attanā laddhakoṭṭhāsato aḍḍhabhāgadānena hetubhūtena .

Sukhīti sukhinī .

Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ .

78. ParibhāsakātiM0.54 akkosakā .

Paricārayantīti dibbesu kāmaguṇesu attano indriyāni ito cito ca yathāsukhaṃ cārenti , parijanehi vā attano puññānubhāvanissandena paricariyaṃ kārenti .

Mayañca sussāma naḷova chinnoti mayaṃ pana chinno ātape khitto naḷo viya sussāma , khuppipāsāhi aññamaññaṃ daṇḍābhighātehi ca sukkhā visukkhā bhavāmāti .

Evaṃ attano pāpaṃ sampavedetvā ‘‘ mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo ’’ ti ācikkhiṃsu .

Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ‘‘ evarūpānaṃ kibbisakārīnaṃ kathaṃ nu kho bhojanāni sijjhantī ’’ ti pucchanto –

79.

‘‘ KiṃV0.50 tumhākaṃ bhojanaṃ kiṃ sayānaṃ , kathañca yāpetha supāpadhammino ;

Pahūtabhogesu anappakesu , sukhaṃ virādhāya dukkhajja pattā ’’ ti .

–

Imaṃ gāthamāha .

Tattha kiṃ tumhākaṃ bhojanan ti kīdisaṃ tumhākaṃ bhojanaṃ ?

Kiṃ sayānan ti kīdisaṃ sayanaṃ ?

‘‘ Kiṃ sayānā ’’ ti keci paṭhanti , kīdisā sayanā , kīdise sayane sayathāti attho .

Kathañca yāpethāti kena pakārena yāpetha ,‘‘ kathaṃ vo yāpethā ’’ tipi pāṭho , kathaṃ tumhe yāpethāti attho .

Supāpadhamminoti suṭṭhu ativiya pāpadhammā .

Pahūtabhogesūti apariyantesu uḷāresu bhogesu santesu .

Anappakesūti na appakesu bahūsu .

Sukhaṃ virādhāyāti sukhahetuno puññassa akaraṇenaP0.59 sukhaṃ virajjhitvā virādhetvā .

‘‘ Sukhassa virādhenā ’’ ti keci paṭhanti .

Dukkhajja pattāti ajja idāni idaṃ petayonipariyāpannaṃ dukkhaṃ anuppattāti .

Evaṃ sāmaṇerena puṭṭhā petā tena pucchitamatthaṃ vissajjentā –

80.

‘‘ Aññamaññaṃ vadhitvāna , pivāma pubbalohitaṃ ;

Bahuṃ vitvā na dhātā homa , nacchādimhase mayaṃ .

81.

‘‘ IccevaM0.55 maccā paridevayanti , adāyakā pecca yamassa ṭhāyino ;

Ye te vidicca adhigamma bhoge , na bhuñjare nāpi karonti puññaṃ .

82.

‘‘ Te khuppipāsūpagatā parattha , pacchā ciraṃ jhāyare ḍayhamānā ;

Kammāni katvāna dukhudrāni , anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalāni .

83.

‘‘ Ittarañhi dhanaṃ dhaññaṃ , ittaraṃ idha jīvitaṃ ;

Ittaraṃ ittarato ñatvā , dīpaṃ kayirātha paṇḍito .

84.

‘‘ Ye te evaṃ pajānanti , narā dhammassa kovidā ;

Te dāne nappamajjanti , sutvā arahataṃ vaco ’’ ti .

–

Pañca gāthā abhāsiṃsu .

80-81.

TatthaV0.51 na dhātā homāti dhātā suhitā tittā na homa .

Nacchādimhaseti na ruccāma , na ruciṃ uppādema , na taṃ mayaṃ attano ruciyā pivissāmāti attho .

Iccevāti evameva .

Maccā paridevayantīti mayaṃ viya aññepi manussā katakibbisā paridevanti kandanti .

Adāyakāti adānasīlā maccharino .

Yamassa ṭhāyinoti yamalokasaññite yamassa ṭhāne pettivisaye ṭhānasīlāP0.60 .

Ye te vidicca adhigammabhogeti ye te sampati āyatiñca sukhavisesavidhāyake bhoge vinditvā paṭilabhitvā .

Na bhuñjare nāpi karonti puññan ti amhe viya sayampi na bhuñjanti , paresaṃ dentā dānamayaṃ puññampi na karonti .

82. Te khuppipāsūpagatā paratthāti te sattā parattha paraloke pettivisaye jighacchāpipāsābhibhūtā hutvā .

Ciraṃ jhāyare ḍayhamānāti khudādihetukena dukkhagginā ‘‘ akataṃ vata amhehi kusalaṃ , kataṃ pāpan ’’ tiādinā vattamānena vippaṭisāragginā pariḍayhamānā jhāyanti , anutthunantīti attho .

Dukhudrānīti dukkhavipākāni .

Anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalānīti aniṭṭhaphalāni pāpakammāni katvā cirakālaṃ dukkhaṃ āpāyikadukkhaṃ anubhavanti .

83-84.

Ittaran tiM0.56 na cirakālaṭṭhāyī , aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ .

Ittaraṃ idha jīvitan ti idha manussaloke sattānaṃ jīvitampi ittaraṃ parittaṃ appakaṃ .

Tenāha bhagavā –

‘‘ yo ciraṃ jīvati , so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo ’’ ti ( dī . ni .2.91; saṃ . ni .1.145; a . ni .7.74).

Ittaraṃ ittarato ñatvāti dhanadhaññādiupakaraṇaṃ manussānaṃ jīvitañca ittaraṃ parittaṃ khaṇikaṃ na cirassanti paññāya upaparikkhitvā .

Dīpaṃ kayirātha paṇḍitoti sapañño puriso dīpaṃ attano patiṭṭhaṃ paraloke hitasukhādhiṭṭhānaṃ kareyya .

Ye te evaṃ pajānantīti ye te manussā manussānaṃ bhogānaṃ jīvitassa ca ittarabhāvaṃ yāthāvato jānanti , te dāne sabbakālaṃ nappamajjanti .

Sutvā arahataṃ vacoti arahataṃ buddhādīnaṃ ariyānaṃ vacanaṃ sutvā , sutattāti attho .

Sesaṃ pākaṭameva .

Evaṃ te petā sāmaṇerena puṭṭhā tamatthaṃ ācikkhitvā ‘‘ mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo ’’ ti pavedesuṃ .

Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ukkaṇṭhaṃ paṭivinodetvā upajjhāyassa pādesu sirasā nipatitvā evamāha –

‘‘ yaṃ , bhante , anukampakenaP0.61 karaṇīyaṃ anukampaṃ upādāya , taṃ me tumhehi kataṃ , mahatā vatamhi anatthapātato rakkhito , na dāni meV0.52 gharāvāsena attho , abhiramissāmi brahmacariyavāse ’’ ti .

Athāyasmā saṃkicco tassa ajjhāsayānurūpaṃ kammaṭṭhānaṃ ācikkhi .

So kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .

Āyasmā pana saṃkicco taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi .

Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi , sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti .

Nāgapetavatthuvaṇaṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Petavatthu-aṭṭhakathā

Petavatthu-aṭṭhakathā