6. Pañcaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā
Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante pañcaputtakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ .
Sāvatthiyā kira avidūre gāmake aññatarassa kuṭumbikassa bhariyā vañjhā ahosi .
Tassa ñātakā etadavocuṃ –
‘‘ tava pajāpati vañjhā , aññaṃ te kaññaṃ ānemā ’’ ti .
So tasso bhariyāya sinehena na icchi .
Athassa bhariyā taṃ pavattiṃ sutvā sāmikaṃ evamāha
M0.30 –‘‘ sāmi , ahaṃ vañjhā , aññā kaññā ānetabbā , mā te kulavaṃso upacchijjī ’’ ti .
So tāya nippīḷiyamāno aññaṃ kaññaṃ ānesi .
Sā aparena samayena gabbhinī ahosi .
Vañjhitthī –
‘‘ ayaṃ puttaṃ labhitvā imassa gehassa issarā bhavissatī ’’ ti issāpakatā tassā gabbhapātanūpāyaṃ pariyesantī aññataraṃ paribbājikaṃ annapānādīhi saṅgaṇhitvā tāya tassā gabbhapātanaṃ dāpesi .
Sā gabbhe patite attano mātuyā ārocesi , mātā attano ñātake samodhānetvā tamatthaṃ nivedesi .
Te vañjhitthiṃ etadavocuṃ –
‘‘ tayā imissā gabbho pātito ’’ ti ?
‘‘ Nāhaṃ pātemī ’’ ti .
‘‘ Sace tayā gabbho na pātito , sapathaṃ karohī ’’ ti
P0.32 .‘‘ Sace mayā gabbho pātito , duggatiparāyaṇā khuppipāsābhibhūtā sāyaṃ pātaṃ pañca pañca putte vijāyitvā khāditvā tittiṃ na gaccheyyaṃ , niccaṃ duggandhā makkhikāparikiṇṇā ca bhaveyyan ’’ ti musā vatvā sapathaṃ akāsi .
Sā nacirasseva kālaṃ katvā tasseva gāmassa avidūre dubbaṇṇarūpā petī hutvā nibbatti .
Tadā janapade vutthavassā aṭṭha therā satthu dassanatthaṃ sāvatthiṃ āgacchantā tassa gāmassa avidūre chāyūdakasampanne araññaṭṭhāne vāsaṃ upagacchiṃsu .
Atha sā petī therānaṃ attānaṃ dassesi .
Tesu saṅghatthero taṃ petiṃ –
26.
‘‘ Naggā dubbaṇṇarūpāsi , duggandhā pūti vāyasi ;
Makkhikāhi parikiṇṇā , kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī ’’ ti .
–
Gāthāya paṭipucchi .
Tattha naggāti niccoḷā .
Dubbaṇṇarūpāsīti ṇavirūpā ativiya bībhaccharūpena
V0.28 samannāgatā asi .Duggandhāti aniṭṭhagandhā .
Pūti vāyasīti sarīrato kuṇapagandhaṃ vāyasi .
Makkhikāhi parikiṇṇāti nīlamakkhikāhi samantato ākiṇṇā .
Kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasīti kā nāma evarūpā imasmiṃ ṭhāne tiṭṭhasi , ito cito ca vicarasīti attho .
Atha sā petī mahātherena evaṃ puṭṭhā attānaṃ pakāsentī sattānaṃ saṃvegaṃ janentī –
27.
‘‘ Ahaṃ
M0.31 bhadante petīmhi , duggatā yamalokikā ;Pāpakammaṃ karitvāna , petalokaṃ ito gatā .
28.
‘‘ Kālena pañca puttāni , sāyaṃ pañca punāpare ;
Vijāyitvāna khādāmi , tepi nā honti me alaṃ .
29.
‘‘ Pariḍayhati
P0.33 dhūmāyati , khudāya hadayaṃ mama ;Pānīyaṃ na labhe pātuṃ , passa maṃ byasanaṃ gatan ’’ ti .
–
Imā tisso gāthā abhāsi .
27. Tattha bhadanteti theraṃ gāravena ālapati .
Duggatāti duggatiṃ gatā .
Yamalokikāti ‘‘ yamaloko ’’ ti laddhanāme petaloke tattha pariyāpannabhāvena viditā .
Ito gatāti ito manussalokato petalokaṃ upapajjanavasena gatā , upapannāti attho .
28. Kālenāti rattiyā vibhātakāle .
Bhummatthe hi etaṃ karaṇavacanaṃ .
Pañca puttānīti pañca putte .
Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ .
Sāyaṃ pañca punāpareti sāyanhakāle puna apare pañca putte khādāmīti yojanā .
Vijāyitvānāti divase divase dasa dasa putte vijāyitvā .
Tepi nā honti me alan ti tepi dasaputtā ekadivasaṃ mayhaṃ khudāya paṭighātāya ahaṃ pariyattā na honti .
Gāthāsukhatthañhettha nā-iti dīghaṃ katvā vuttaṃ .
29. Pariḍayhati dhūmāyati khudāya hadayaṃ mamāti khudāya jighacchāya bādhiyamānāya mama hadayapadeso udaragginā parisamantato jhāyati dhūmāyati santappati .
Pānīyaṃ na labhe pātun ti pipāsābhibhūtā
V0.29 tattha tattha vicarantī pānīyampi pātuṃ na labhāmi .Passa maṃ byasanaṃ gatan ti petūpapattiyā sādhāraṇaṃ asādhāraṇañca imaṃ īdisaṃ byasanaṃ upagataṃ maṃ passa , bhanteti attanā anubhaviyamānaṃ dukkhaṃ therassa pavedesi .
Taṃ
M0.32 sutvā thero tāya katakammaṃ pucchanto – 30.
‘‘ Kiṃ nu kāyena vācāya , manasā dukkaṭaṃ kataṃ ;
Kissa kammavipākena , puttamaṃsāni khādasī ’’ ti .
–
Gāthamāha .
Tattha dukkaṭan ti duccaritaṃ .
Kissa kammavipākenāti kīdisassa kammassa vipākena , kiṃ pāṇātipātassa , udāhu adinnādānādīsu aññatarassāti attho .
‘‘ Kena kammavipākenā ’’ ti keci paṭhanti .
Atha
P0.34 sā petī attanā katakammaṃ therassa kathentī – 31.
‘‘ Sapatī me gabbhinī āsi , tassā pāpaṃ acetayiṃ ;
Sāhaṃ paduṭṭhamanasā , akariṃ gabbhapātanaṃ .
32.
‘‘ Tassa dvemāsiko gabbho , lohitaññeva pagghari ;
Tadassā mātā kupitā , mayhaṃ ñātī samānayi ;
Sapathañca maṃ akāresi , paribhāsāpayī ca maṃ .
33.
‘‘ Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ , musāvādaṃ abhāsisaṃ ;
‘ Puttamaṃsāni khādāmi , sace taṃ pakataṃ mayā ’.
34.
‘‘ Tassa kammassa vipākena , musāvādassa cūbhayaṃ ;
Puttamaṃsāni khādāmi , pubbalohitamakkhitā ’’ ti .
– gāthāyo abhāsi ;
31-32.
Tattha sapatīti samānapatikā itthī vuccati .
Tassā pāpaṃ acetayin ti tassa sapatiyā pāpaṃ luddakaṃ kammaṃ acetayiṃ .
Paduṭṭhamanasāti paduṭṭhacittā , paduṭṭhena vā manasā .
Dvemāsikoti dvemāsajāto patiṭṭhito hutvā dvemāsikā .
Lohitaññeva paggharīti vipajjamāno ruhiraññeva hutvā vissandi .
Tadassā mātā kupitā , mayhaṃ ñātī samānayīti tadā assā sapatiyā
V0.30 mātā mayhaṃ kupitā attano ñātake samodhānesi .‘‘ Tatassā ’’ ti vā pāṭho , tato assāti padavibhāgo .
33-34.
Sapathan ti
M0.33 sapanaṃ .Paribhāsāpayīti bhayena tajjāpesi .
Sapathaṃ musāvādaṃ abhāsisan ti ‘‘ sace taṃ mayā kataṃ , īdisī bhaveyyan ’’ ti katameva pāpaṃ akataṃ katvā dassentī musāvādaṃ abhūtaṃ sapathaṃ abhāsiṃ .
Muttamaṃsāni khādāmi , sacetaṃ pakataṃ mayāti
P0.35 idaṃ tadā sapathassa katākāradassanaṃ .Yadi etaṃ gabbhapātanapāpaṃ mayā kataṃ , āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyaṃ mayhaṃ puttamaṃsāniyeva khādeyyanti attho .
Tassa kammassāti tassa gabbhapātanavasena pakatassa pāṇātipātakammassa .
Musāvādassa cāti musāvādakammassa ca .
Ubhayan ti ubhayassapi kammassa ubhayena vipākena .
Karaṇatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ .
Pubbalohitamakkhitāti pasavanavasena paribhijjanavasena ca pubbena ca lohitena ca makkhitā hutvā puttamaṃsāni khādāmīti yojanā .
Evaṃ sā petī attano kammavipākaṃ pavedetvā puna there evamāha –
‘‘ ahaṃ , bhante , imasmiṃyeva gāme asukassa kuṭumbikassa bhariyā issāpakatā hutvā pāpakammaṃ katvā evaṃ petayoniyaṃ nibbattā .
Sādhu , bhante , tassa kuṭumbikassa gehaṃ gacchatha , so tumhākaṃ dānaṃ dassati , taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ uddisāpeyyātha , evaṃ me ito petalokato mutti bhavissatī ’’ ti .
Therā taṃ sutvā taṃ anukampamānā ullumpanasabhāvasaṇṭhitā tassa kuṭumbikassa gehaṃ piṇḍāya pavisiṃsu .
Kuṭambiko there disvā sañjātappasādo paccuggantvā pattāni gahetvā there āsanesu nisīdāpetvā paṇītena āhārena bhojetuṃ ārabhi .
Therā taṃ pavattiṃ kuṭumbikassa ārocetvā taṃ dānaṃ tassā petiyā uddisāpesuṃ .
Taṅkhaṇaññeva ca sā petī tato dukkhato apetā uḷārasampattiṃ paṭilabhitvā rattiyaṃ kuṭumbikassa attānaṃ dassesi .
Atha therā anukkamena sāvatthiṃ gantvā bhagavato tamatthaṃ ārocesuṃ .
Bhagavā ca tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi .
Desanāvasāne mahājano paṭiladdhasaṃvego issāmaccherato paṭivirami .
Evaṃ sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti .
Pañcaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .