4. Bhusapetavatthuvaṇṇanā
Bhusāni eko sāliṃ punāparoti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante cattāro pete ārabbha vuttaṃ .
Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake eko kūṭavāṇijo kūṭamānādīhi jīvikaṃ kappesi .
So sālipalāpe gahetvā tambamattikāya paribhāvetvā garutare katvā rattasālihi saddhiṃ missetvā vikkiṇi .
Tassa putto ‘‘ gharaṃ āgatānaṃ mama mittasuhajjānaṃ sammānaṃ na karotī ’’ ti kupito yugacammaṃ gahetvā mātusīse pahāramadāsi .
Tassa suṇisā
P0.192 sabbesaṃ atthāya ṭhapitamaṃsaṃ corikāya khāditvā puna tehi anuyuñjiyamānā ‘‘ sace mayā taṃ maṃsaṃ khāditaṃ , bhave bhave attano piṭṭhimaṃsaṃ kantitvā khādeyyan ’’ ti sapathamakāsi .Bhariyā panassa kiñcideva upakaraṇaṃ yācantānaṃ ‘‘ natthī ’’ ti vatvā tehi nippīḷiyamānā ‘‘ sace santaṃ natthīti vadāmi , jātajātaṭṭhāne gūthabhakkhā bhaveyyan ’’ ti musāvādena sapathamakāsi .
Te
M0.177 cattāropi janā aparena samayena kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ petā hutvā nibbattiṃsu .Tattha kūṭavāṇijo kammaphalena pajjalantaṃ bhusaṃ ubhohi hatthehi gahetvā attano matthake ākiritvā mahādukkhaṃ anubhavati , tassa putto ayomayehi muggarehi sayameva attano sīsaṃ bhinditvā anappakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti .
Tassa suṇisā kammaphalena sunisitehi ativiya vipulāyatehi nakhehi attano piṭṭhimaṃsāni kantitvā khādantī aparimitaṃ dukkhaṃ anubhavati , tassa bhariyāya sugandhaṃ suvisuddhaṃ apagatakāḷakaṃ sālibhattaṃ upanītamattameva nānāvidhakimikulākulaṃ paramaduggandhajegucchaṃ gūthaṃ sampajjati , taṃ sā ubhohi hatthehi pariggahetvā bhuñjantī mahādukkhaṃ paṭisaṃvedeti .
Evaṃ tesu catūsu janesu petesu nibbattitvā mahādukkhaṃ anubhavantesu āyasmā mahāmoggalāno pabbatacārikaṃ caranto ekadivasaṃ taṃ ṭhānaṃ gato .
Te pete disvā –
447.
‘‘ Bhusāni
V0.167 eko sāliṃ punāparo , ayañca nārī sakamaṃsalohitaṃ ;Tuvañca gūthaṃ asuciṃ akantaṃ , paribhuñjasi kissa ayaṃ vipāko ’’ ti .
–
Imāya gāthāya tehi katakammaṃ pucchi .
Tattha bhusānīti palāpāni .
Ekoti ekako .
Sālin ti sālino .
Sāmiatthe hetaṃ upayogavacanaṃ , sālino palāpāni
P0.193 pajjalantāni attano sīse avakiratīti adhippāyo .Punāparoti puna aparo .
Yo hi so mātusīsaṃ pahari , so ayomuggarehi attano sīsaṃ paharitvā sīsabhedaṃ pāpuṇāti , taṃ sandhāya vadati .
Sakamaṃsalohitan ti attano piṭṭhimaṃsaṃ lohitañca paribhuñjatīti yojanā .
Akantan ti amanāpaṃ jegucchaṃ .
Kissa ayaṃ vipākoti katamassa pāpakammassa idaṃ phalaṃ , yaṃ idāni tumhehi paccanubhavīyatīti attho .
Evaṃ therena tehi katakamme pucchite kūṭavāṇijassa bhariyā sabbehi tehi katakammaṃ ācikkhantī –
448.
‘‘ Ayaṃ
M0.178 pure mātaraṃ hiṃsati , ayaṃ pana kūṭavāṇijo ;Ayaṃ maṃsāni khāditvā , musāvādena vañceti .
449.
‘‘ Ahaṃ manussesu manussabhūtā , agārinī sabbakulassa issarā ;
Santesu pariguhāmi , mā ca kiñci ito adaṃ .
450.
‘‘ Musāvādena chādemi , natthi etaṃ mama gehe ;
Sace santaṃ niguhāmi , gūtho me hotu bhojanaṃ .
451.
‘‘ Tassa kammassa vipākena , musāvādassa cūbhayaṃ ;
Sugandhaṃ sālino bhattaṃ , gūthaṃ me parivattati .
452.
‘‘ Avañjhāni ca kammāni , na hi kammaṃ vinassati ;
Duggandhaṃ kiminaṃ mīḷhaṃ , bhuñjāmi ca pivāmi cā ’’ ti .
– gāthā abhāsi ;
448. Tattha
V0.168 ayan ti puttaṃ dassenti vadati .Hiṃsatīti thāmena paribādheti , muggarena paharatīti attho .
Kūṭavāṇijoti khalavāṇijo , vañcanāya vaṇijjakārakoti attho
P0.194 .Maṃsāni khāditvāti parehi sādhāraṇamaṃsaṃ khāditvā ‘‘ na khādāmī ’’ ti musāvādena te vañceti .
449-50.
Agārinīti gehasāminī .
Santesūti vijjamānesveva parehi yācitaupakaraṇesu .
Pariguhāmīti paṭicchādesiṃ .
Kālavipallāsena hetaṃ vuttaṃ .
Mā ca kiñci ito adan ti ito mama santakato kiñcimattampi atthikassa parassa na adāsiṃ .
Chādemiti ‘‘ natthi etaṃ mama gehe ’’ ti musāvādena chādesiṃ .
451-2.
Gūthaṃ me parivattatīti sugandhaṃ sālibhattaṃ mayhaṃ kammavasena gūthabhāvena parivattati pariṇamati .
Avañjhānīti amoghāni anipphalāni .
Na hi kammaṃ vinassatīti yathūpacitaṃ kammaṃ phalaṃ adatvā na hi vinassati .
Kiminan ti
M0.179 kimivantaṃ sañjātakimikulaṃ .Mīḷhan ti gūthaṃ .
Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānameva .
Evaṃ thero tassā petiyā vacanaṃ sutvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi .
Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi .
Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti .
Bhusapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .