11. Suttapetavatthuvaṇṇanā

Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhunoti idaṃ suttapetavatthu .

Tassa kā uppatti ?

Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake amhākaṃ satthari anuppanneyeva sattannaṃ vassasatānaṃ upari aññataro dārako ekaṃ paccekabuddhaṃ upaṭṭhahi .

Tassa mātā tasmiṃ vayappatte tassatthāya samānakulato aññataraṃ kuladhītaraṃ ānesi .

Vivāhadivaseyeva ca so kumāro sahāyehi saddhiṃ nhāyituṃ gato ahinā daṭṭho kālamakāsi ,‘‘ yakkhagāhenā ’’ tipiP0.145 vadanti .

So paccekabuddhassa upaṭṭhānena bahuṃ kusalakammaṃ katvā ṭhitopi tassā dārikāya paṭibaddhacittatāya vimānapeto hutvā nibbatti , mahiddhiko pana ahosi mahānubhāvo .

Atha so taṃ dārikaṃ attano vimānaṃ netukāmo ‘‘ kena nu kho upāyena esā diṭṭhadhammavedanīyakammaṃ katvā mayā saddhiṃ idha abhirameyyā ’’ ti tassā dibbabhogasampattiyā anubhavanahetuṃ vīmaṃsanto paccekabuddhaṃ cīvarakammaṃ karontaṃ disvā manussarūpena gantvā vanditvā ‘‘ kiṃ , bhante , suttakena attho atthī ’’ ti āha .

‘‘ Cīvarakammaṃ karomi , upāsakā ’’ ti .

‘‘ Tena hi , bhante , asukasmiṃ ṭhāne suttabhikkhaṃ carathā ’’ ti tassā dārikāya gehaṃ dassesi .

Paccekabuddho tattha gantvā gharadvāre aṭṭhāsi .

Atha sā paccekabuddhaṃ tattha ṭhitaṃ disvā pasannamānasā ‘‘ suttakena me ayyo atthiko ’’ ti ñatvā ekaṃ suttaguḷaṃ adāsi .

Atha so amanusso manussarūpena tassa dārikāya gharaṃ gantvā tassā mātaraṃ yācitvā tāya saddhiṃ katipāhaṃ vasitvā tassā mātuyā anuggahatthaṃ tasmiṃ gehe sabbabhājanāni hiraññasuvaṇṇassa pūretvā sabbattha upari nāmaṃ likhi ‘‘ idaṃ devadattiyaṃ dhanaṃ na kenaci gahetabban ’’ ti , tañca dārikaṃ gahetvā attanoM0.136 vimānaṃ agamāsi .

Tassā mātā pahūtaṃ dhanaṃ labhitvā attano ñātakānaṃ kapaṇaddhikādinañca datvā attanā ca paribhuñjitvā kālaṃ karontī ‘‘ mama dhītā āgacchati ce , idaṃ dhanaṃ dassethā ’’ ti ñātakānaṃ kathetvā kālamakāsi .

TatoV0.128 sattannaṃ vassasatānaṃ accayena amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante tassā itthiyā tena amanussena saddhiṃ vasantiyā ukkaṇṭhā uppajji .

Sā taṃ ‘‘ sādhu , ayyaputta , maṃ sakaññeva gehaṃ paṭinehī ’’ ti vadantī –

341.

‘‘ Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhuno ,

Suttaṃ adāsiṃ upasaṅkamma yācitā ;

Tassa vipākoP0.146 vipulaphalūpalabbhati ,

Bahukā ca me uppajjare vatthakoṭiyo .

342.

‘‘ Pupphābhikiṇṇaṃ ramitaṃ vimānaṃ , anekacittaṃ naranārisevitaṃ ;

Sāhaṃ bhuñjāmi ca pārupāmi ca , pahūtavittā na ca tāva khīyati .

343.

‘‘ Tasseva kammassa vipākamanvayā , sukhañca sātañca idhūpalabbhati ;

Sāhaṃ gantvā punadeva mānusaṃ , kāhāmi puññāni nayayyaputta man ’’ ti .

–

Imā gāthā abhāsi .

341. Tattha ‘‘ pabbajitassa bhikkhuno ’’ ti idaṃ paccekabuddhaṃ saddhāya vuttaṃ .

So hi kāmādimalānaṃ attano santānato anavasesato pabbājitattā pahīnattā paramatthato ‘‘ pabbajito ’’ ti , bhinnakilesattā ‘‘ bhikkhū ’’ ti ca vattabbataṃ arahati .

Suttan ti kappāsiyasuttaṃ .

Upasaṅkammāti mayhaṃ gehaṃ upasaṅkamitvā .

Yācitāti ‘‘ uddissa ariyā tiṭṭhanti , esā ariyāna yācanā ’’ ti ( jā .1.7.59) evaṃ vuttāya kāyaviññattipayogasaṅkhātāya bhikkhācariyāyaM0.137 yācitā .

Tassāti tassa suttadānassa .

Vipāko vipulaphalūpalabbhatīti vipulaphalo uḷāraudayo mahāudayo vipāko etarahi upalabbhati paccanubhavīyati .

Bahukāti anekā .

Vatthakoṭiyoti vatthānaṃ koṭiyo , anekasatasahassapabhedāni vatthānīti attho .

342. Anekacittan tiP0.147 nānāvidhacittakammaṃ , anekehi vā muttāmaṇiādīhi ratanehi vicittarūpaṃ .

Naranārisevitan ti paricārakabhūtehi narehi nārīhi ca upasevitaṃ .

Sāhaṃ bhuñjāmītiV0.129 sā ahaṃ taṃ vimānaṃ paribhuñjāmi .

Pārupāmīti anekāsu vatthakoṭīsu icchiticchitaṃ nivāsemi ceva paridahāmi ca .

Pahūtavittāti pahūtavittūpakaraṇā mahaddhanā mahābhogā .

Na ca tāva khīyatīti tañca vittaṃ na khīyati , na parikkhayaṃ pariyādānaṃ gacchati .

343. Tasseva kammassa vipākamanvayāti tasseva suttadānamayapuññakammassa anvayā paccayā hetubhāvena vipākabhūtaṃ sukhaṃ , iṭṭhamadhurasaṅkhātaṃ sātañca idha imasmiṃ vimāne upalabbhati .

Gantvā punadeva mānusan ti puna eva manussalokaṃ upagantvā .

Kāhāmi puññānīti mayhaṃ sukhavisesanipphādakāni puññāni karissāmi , yesaṃ vā mayā ayaṃ sampatti laddhāti adhippāyo .

Nayayyaputta man ti , ayyaputta , maṃ manussalokaṃ naya , nehīti attho .

Taṃ sutvā so amanusso tassā paṭibaddhacittatāya anukampāya gamanaṃ anicchanto –

344.

‘‘ Satta tuvaṃ vassasatā idhāgatā ,

Jiṇṇā ca vuḍḍhā ca tahiṃ bhavissasi ;

Sabbeva te kālakatā ca ñātakā ,

Kiṃ tattha gantvāna ito karissasī ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tattha sattāti vibhattilopena niddeso , nissakke vā etaṃ paccattavacanaṃ .

Vassasatāti vassasatato , sattahi vassasatehi uddhaṃ tuvaṃ idhāgatā imaṃ vimānaṃ āgatā , idhāgatāya tuyhaṃ satta vassasatāniM0.138 hontīti attho .

Jiṇṇā caP0.148 vuḍḍhā ca tahiṃ bhavissasīti idha dibbehi utuāhārehi upathambhitattabhāvā kammānubhāvena ettakaṃ kālaṃ daharākāreneva ṭhitā .

Ito pana gatā kammassa ca parikkhīṇattā manussānañca utuāhāravasena jarājiṇṇā vayovuḍḍhā ca tahiṃ manussaloke bhavissasi .

Kinti ?

Sabbeva te kālakatā ca ñātakāti dīghassa addhuno gatattā tava ñātayopi sabbe eva matā , tasmā ito devalokato tattha manussalokaṃ gantvā kiṃ karissasi , avasesampi āyuñca idheva khepehi , idha vasāhīti adhippāyo .

Evaṃ tena vuttā sā tassa vacanaṃ asaddahantī punadeva –

345.

‘‘ SattevaV0.130 vassāni idhāgatāya me , dibbañca sukhañca samappitāya ;

Sāhaṃ gantvā punadeva mānusaṃ , kāhāmi puññāni nayayyaputta man ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tattha satteva vassāni idhāgatāya meti , ayyaputta , mayhaṃ idhāgatāya satteva vassāni maññe vītivattāni .

Satta vassasatāni dibbasukhasamappitāya bahumpi kālaṃ gataṃ asallakkhentī evamāha .

Evaṃ pana tāya vutto so vimānapeto nānappakāraṃ taṃ anusāsitvā ‘‘ tvaṃ idāni sattāhato uttari tattha na jīvissasi , mātuyā te nikkhittaṃ mayā dinnaṃ dhanaṃ atthi , taṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ datvā idheva uppattiṃ patthehī ’’ ti vatvā taṃ bāhāyaṃ gahetvā gāmamajjhe ṭhapetvā ‘‘ idhāgate aññepi jane ‘ yathābalaṃ puññāni karothā ’ ti ovadeyyāsī ’’ ti vatvā gato .

Tena vuttaṃ –

346.

‘‘ SoP0.149 taṃ gahetvāna pasayha bāhāyaṃ , paccānayitvāna theriṃ sudubbalaṃ ;

Vajjesi ‘ aññampi janaṃ idhāgataṃ , karotha puññāni sukhūpalabbhatī ’’’ ti .

Tattha soti so vimānapeto .

Tan ti taṃ itthiṃ .

Gahetvāna pasayha bāhāyan ti pasayha netā viya bāhāyaṃ taṃ gahetvā .

PaccānayitvānātiM0.139 tassā jātasaṃvuḍḍhagāmaṃ punadeva ānayitvā .

Therin ti thāvariṃ , jiṇṇaṃ vuḍḍhanti attho .

Sudubbalan ti jarājiṇṇatāya eva suṭṭhu dubbalaṃ .

Sā kira tato vimānato apagamanasamanantarameva jiṇṇā vuḍḍhā mahallikā addhagatā vayoanuppattā ahosi .

Vajjesīti vadeyyāsi .

Vattabbavacanākārañca dassetuṃ ‘‘ aññampi janan ’’ tiādi vuttaṃ .

Tassattho – bhadde , tvampi puññaṃ kareyyāsi , aññampi janaṃ idha tava dassanatthāya āgataṃ ‘‘ bhadramukhā , ādittaṃ sīsaṃ vā celaṃ vā ajjhupekkhitvāpi dānasīlādīni puññāni karothāti , kate ca puññe ekaṃseneva tassa phalabhūtaṃ sukhaṃ upalabbhati , na ettha saṃsayo kātabbo ’’ ti vadeyyāsi ovadeyyāsīti .

Evañca vatvā tasmiṃ gate sā itthī attano ñātakānaṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā tesaṃ attānaṃ jānāpetvā tehi niyyāditadhanaṃ gahetvā samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ dentī attano santikaṃ āgatāgatānaṃ –

347.

‘‘ DiṭṭhāV0.131 mayā akatena sādhunā , petā vihaññanti tatheva manussā ;

KammañcaP0.150 katvā sukhavedanīyaṃ , devā manussā ca sukhe ṭhitā pajā ’’ ti .

–

Gāthāya ovādamadāsi .

Tattha akatenāti anibbattitena attanā anupacitena .

Sādhunāti kusalakammena , itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ .

Vihaññantīti vighātaṃ āpajjanti .

Sukhavedanīyan ti sukhavipākaṃ puññakammaṃ .

Sukhe ṭhitāti sukhe patiṭṭhitā .

‘‘ Sukhedhitā ’’ ti vā pāṭho , sukhena abhivuḍḍhā phītāti attho .

Ayañhettha adhippāyo – yathā petā tatheva manussā akatena kusalena , katena ca akusalena vihaññamānā khuppipāsādinā vighātaṃ āpajjantā mahādukkhaṃ anubhavantā diṭṭhā mayā .

Sukhavedanīyaṃ pana kammaṃ katvā tena katena kusalakammena , akatena ca akusalakammena devamanussapariyāpannā pajā sukhe ṭhitā diṭṭhā mayā , attapaccakkhametaṃ , tasmā pāpaṃ dūratova parivajjentā puññakiriyāya yuttapayuttā hothāti .

Evaṃ pana ovādaṃ dentī samaṇabrāhmaṇādīnaṃ sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā sattame divase kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti .

Bhikkhū taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ .

Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāyaM0.140 dhammaṃ desesi , visesato ca paccekabuddhesu pavattitadānassa mahapphalataṃ mahānisaṃsatañca pakāsesi .

Taṃ sutvā mahājano vigatamalamacchero dānādipuññābhirato ahosīti .

Suttapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Petavatthu-aṭṭhakathā

Petavatthu-aṭṭhakathā