8. Pāṭaligāmiyavaggo

1. Paṭhamanibbānapaṭisaṃyuttasuttaṃ

71. EvaṃV0.164P0.80 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .

Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti .

Tedha bhikkhū [ te ca bhikkhū ( sī . syā . pī . tadaṭṭhakathāpi oloketabbā ] aṭṭhiṃ katvā [ aṭṭhīkatvā ( sī . syā .), aṭṭhikatvā ( pī .)] manasi katvā sabbaṃ cetaso [ sabbaṃ cetasā ( itipi aññasuttesu )] samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti .

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

‘‘ Atthi , bhikkhave , tadāyatanaṃ , yattha neva pathavī , na āpo , na tejo , na vāyo , na ākāsānañcāyatanaṃ , na viññāṇañcāyatanaṃ , na ākiñcaññāyatanaṃ , na nevasaññānāsaññāyatanaṃ , nāyaṃ loko , na paraloko , na ubho candimasūriyā .

Tatrāpāhaṃ , bhikkhave , neva āgatiṃ vadāmiT0.207 , na gatiṃ , na ṭhitiṃ , na cutiṃ , na upapattiṃ ;

appatiṭṭhaṃ , appavattaṃ , anārammaṇamevetaṃ .

Esevanto dukkhassā ’’ ti .

Paṭhamaṃ .

2. Dutiyanibbānapaṭisaṃyuttasuttaṃ

72. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .

Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṃyuttāyaM0.178 dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti .

Tedha bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbaṃ cetaso samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti .

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

‘‘ Duddasaṃ anataṃ nāma , na hi saccaṃ sudassanaṃ ;

Paṭividdhā taṇhā jānato , passato natthi kiñcanan ’’ ti .

dutiyaṃ ;

3. Tatiyanibbānapaṭisaṃyuttasuttaṃ

73. EvaṃV0.165 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .

Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti .

Tedha bhikkhū aṭṭhiṃ katvā , manasi katvā , sabbaṃ cetaso samannāharitvā , ohitasotā dhammaṃ suṇanti .

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

‘‘ Atthi , bhikkhave , ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ .

No cetaṃ , bhikkhave , abhavissa ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ , nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃP0.81 paññāyetha .

Yasmā ca kho , bhikkhave , atthi ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ , tasmā jātassa bhūtassaT0.208 katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyatī ’’ ti .

Tatiyaṃ .

4. Catutthanibbānapaṭisaṃyuttasuttaṃ

74. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .

Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti .

Tedha bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbaṃ cetaso samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti .

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

‘‘ NissitassaM0.179 calitaṃ , anissitassa calitaṃ natthi .

Calite asati passaddhi , passaddhiyā sati nati na hoti .

Natiyā asati āgatigati na hoti .

Āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti .

Cutūpapāte asati nevidha na huraṃ na ubhayamantarena [ na ubhayamantare ( sabbattha ) ma . ni .3.393; saṃ . ni .4.87 passitabbaṃ ].

Esevanto dukkhassā ’’ ti .

Catutthaṃ .

5. Cundasuttaṃ

75. EvaṃV0.166 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā mallesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena pāvā tadavasari .

Tatra sudaṃ bhagavā pāvāyaṃ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane .

Assosi kho cundo kammāraputto –

‘‘ bhagavā kira mallesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pāvaṃ anuppatto pāvāyaṃ viharati mayhaṃ ambavane ’’ ti .

Atha kho cundo kammāraputto yena bhagavā tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .

Ekamantaṃ nisinnaṃ kho cundaṃ kammāraputtaṃ bhagavā dhammiyāT0.209 kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi .

Atha kho cundo kammāraputto bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṃsito bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ adhivāsetu me , bhante , bhagavā svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā ’’ ti .

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena .

Atha kho cundo kammāraputto bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .

Atha kho cundo kammāraputto tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā pahūtañca sūkaramaddavaṃ bhagavato kālaṃ ārocāpesi –

‘‘ kālo , bhante , niṭṭhitaṃ bhattan ’’ ti .

AthaP0.82 kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena cundassa kammāraputtassa nivesanaṃ tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .

Nisajja kho bhagavā cundaṃ kammāraputtaṃ āmantesi –

‘‘ yaṃ te , cunda , sūkaramaddavaṃ paṭiyattaṃ tena maṃ parivisa , yaṃ panaññaṃ khādanīyaṃM0.180 bhojanīyaṃ paṭiyattaṃ tena bhikkhusaṅghaṃ parivisā ’’ ti .

‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṃ ahosi sūkaramaddavaṃ paṭiyattaṃ tena bhagavantaṃ parivisi ;

yaṃ panaññaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyattaṃ tena bhikkhusaṅghaṃ parivisi .

Atha kho bhagavā cundaṃ kammāraputtaṃ āmantesi –

‘‘ yaṃ te , cunda , sūkaramaddavaṃ avasiṭṭhaṃ taṃ sobbhe nikhaṇāhi .

Nāhaṃ taṃ , cunda , passāmi sadevake loke samārakeT0.210 sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yassa taṃ paribhuttaṃ sammā pariṇāmaṃ gaccheyya aññatraV0.167 tathāgatassā ’’ ti [ aññatra tathāgatenāti ( ka . sī .)].

‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṃ ahosi sūkaramaddavaṃ avasiṭṭhaṃ taṃ sobbhe nikhaṇitvā yena bhagavā tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .

Ekamantaṃ nisinnaṃ kho cundaṃ kammāraputtaṃ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi .

Atha kho bhagavato cundassa kammāraputtassa bhattaṃ bhuttāvissa kharo ābādho uppajji .

Lohitapakkhandikā pabāḷhā [ bāḷhā ( sī . syā . pī .)] vedanā vattanti māraṇantikā .

Tatra sudaṃ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno .

Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –

‘‘ āyāmānanda , yena kusinārā tenupasaṅkamissāmā ’’ ti .

‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi .

‘‘ Cundassa bhattaṃ bhuñjitvā , kammārassāti me sutaṃ ;

Ābādhaṃ samphusī dhīro , pabāḷhaṃ māraṇantikaṃ .

‘‘ Bhuttassa ca sūkaramaddavena , byādhippabāḷho udapādi satthuno ;

Viriccamāno [ viriñcamāno (?) virecamāno ( dī . ni .2.190)] bhagavā avoca ,‘ gacchāmahaṃ kusināraṃ nagaran ’’’ ti .

AthaP0.83T0.211 kho bhagavā maggā okkamma yena aññataraṃ rukkhamūlaṃ tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –

‘‘ iṅgha me tvaṃ , ānanda , catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññāpehi ;

kilantosmi , ānanda , nisīdissāmī ’’ ti .

‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃM0.181 paññāpesi .

Nisīdi bhagavā paññatte āsane .

Nisajja kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –

‘‘ iṅgha me tvaṃ , ānanda , pānīyaṃ āhara ;

pipāsitosmi , ānanda , pivissāmī ’’ ti .

Evaṃ vutte , āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ idāni , bhante , pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni .

Taṃ cakkacchinnaṃ udakaṃ parittaṃ luḷitaṃ āvilaṃ sandati .

Ayaṃ , bhante , kukuṭṭhā [ kakutthā ( sī .), kukuṭā ( syā .), kakudhā ( dī . ni .2.191)] nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā .

Ettha bhagavā pānīyañca pivissati gattāni ca sītīkarissatī ’’ ti [ sītiṃ karissatīti ( sī .), sītaṃ karissatīti ( syā . pī . ka .)].

Dutiyampi kho … pe … tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesiT0.212 –

‘‘ iṅgha meV0.168 tvaṃ , ānanda , pānīyaṃ āhara ;

pipāsitosmi , ānanda , pivissāmī ’’ ti .

‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā pattaṃ gahetvā yena sā nadī tenupasaṅkami .

Atha kho sā nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā āyasmante ānande upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandati .

Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi –

‘‘ acchariyaṃ vata , bho , abbhutaṃ vata , bho , tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā !

Ayañhi sā nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandatī ’’ ti !!

Pattena pānīyaṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ acchariyaṃ , bhante , abbhutaṃ , bhante , tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā !

Ayañhi sā , bhante , nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandati !!

Pivatu bhagavā pānīyaṃP0.84 , pivatu sugato pānīyan ’’ ti .

Atha kho bhagavā pānīyaṃ apāyi [ apāsi ( sī .)].

Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena kukuṭṭhā nadī tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā kukuṭṭhaṃ nadiṃ ajjhogāhetvā nhatvā ca pivitvā ca paccuttaritvā yena ambavanaṃ tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā āyasmantaṃ cundakaṃ āmantesi –

‘‘ iṅgha me tvaṃ , cundaka , catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññāpehi ;

kilantosmi , cundaka , nipajjissāmī ’’ tiM0.182T0.213 .

‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho āyasmā cundako bhagavato paṭissutvā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññāpesi .

Atha kho bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā .

Āyasmā pana cundako tattheva bhagavato purato nisīdi .

‘‘ Gantvāna buddho nadikaṃ kukuṭṭhaṃ ,

Acchodakaṃ sātudakaṃ [ sātodakaṃ ( sabbattha )] vippasannaṃ ;

Ogāhi satthā sukilantarūpo ,

Tathāgato appaṭimodha loke .

‘‘ Nhatvā ca pivitvā cudatāri [ nhatvā ca uttari ( ka .)] satthā ,

Purakkhato bhikkhugaṇassa majjhe ;

SatthāV0.169 pavattā bhagavā idha dhamme ,

Upāgami ambavanaṃ mahesi ;

Āmantayi cundakaṃ nāma bhikkhuṃ ,

Catugguṇaṃ santhara [ patthara ( sī . pī .)] me nipajjaṃ .

‘‘ So codito bhāvitattena cundo ,

Catugguṇaṃ santhari [ patthari ( sī . pī .)] khippameva ;

Nipajji satthā sukilantarūpo ,

Cundopi tattha pamukhe nisīdī ’’ ti .

Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –

‘‘ siyā khoT0.214 , panānanda , cundassa kammāraputtassa koci vippaṭisāraṃ upadaheyya –

‘ tassa te , āvuso cunda , alābhā , tassa te dulladdhaṃ yassa te tathāgato pacchimaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjitvā parinibbuto ’ ti .

Cundassānanda , kammāraputtassaP0.85 evaṃ vippaṭisāro paṭivinodetabbo –

‘‘‘ Tassa te , āvuso cunda , lābhā , tassa te suladdhaṃ yassa te tathāgato pacchimaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā parinibbuto .

Sammukhā metaṃ , āvuso cunda , bhagavato sutaṃ , sammukhā paṭiggahitaṃ – dveme piṇḍapātā samasamaphalāM0.183 samasamavipākā ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṃsatarā ca .

Katame dve ?

Yañca piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati , yañca piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati .

Ime dve piṇḍapātā samasamaphalā samasamavipākā ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṃsatarā ca .

‘‘‘ Āyusaṃvattanikaṃ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ , vaṇṇasaṃvattanikaṃ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ , sukhasaṃvattanikaṃ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ , saggasaṃvattanikaṃ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ , yasasaṃvattanikaṃ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ , ādhipateyyasaṃvattanikaṃ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṃ upacitan ’ ti .

Cundassānanda , kammāraputtassa evaṃ vippaṭisāroT0.215 paṭivinodetabbo ’’ ti .

AthaV0.170 kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

‘‘ Dadato puññaṃ pavaḍḍhati ,

Saṃyamato veraṃ na cīyati ;

Kusalo ca jahāti pāpakaṃ ,

Rāgadosamohakkhayā sanibbuto ’’ ti [ parinibbutoti ( sī . syā . pī .)].

pañcamaṃ ;

6. Pāṭaligāmiyasuttaṃ

76. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena pāṭaligāmo tadavasari .

Assosuṃ kho pāṭaligāmiyā [ pāṭaligāmikā ( dī . ni .2.148)] upāsakā –

‘‘ bhagavā kira magadhesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pāṭaligāmaṃ anuppatto ’’ ti .

Atha kho pāṭaligāmiyā upāsakā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .

Ekamantaṃ nisinnā kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavantaṃP0.86 etadavocuṃ –

‘‘ adhivāsetu no , bhante , bhagavā āvasathāgāran ’’ ti .

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena .

AthaM0.184 kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yenāvasathāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu ;

upasaṅkamitvā sabbasanthariṃ āvasathāgāraṃ santharitvā āsanāni paññāpetvā udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpetvā telappadīpaṃ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu .

Ekamantaṃ ṭhitā kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavantaṃ etadavocuṃ –

‘‘ sabbasantharisanthataṃ [ sabbasanthariṃ santhataṃ ( sī . syā . pī .)], bhante , āvasathāgāraṃ ;

āsanāniT0.216 paññattāni ;

udakamaṇiko patiṭṭhāpito [ udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpitaṃ ( syā .)] telappadīpo āropito .

Yassadāni , bhante , bhagavā kālaṃ maññatī ’’ ti .

Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena āvasathāgāraṃ tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṃ pavisitvā majjhimaṃ thambhaṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi .

Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṃ pavisitvā pacchimaṃ bhittiṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantaṃyeva purakkhatvā .

Pāṭaligāmiyāpi kho upāsakā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṃ pavisitvā puratthimaṃ bhittiṃ nissāya pacchimābhimukhāV0.171 nisīdiṃsu bhagavantaṃyeva purakkhatvā .

Atha kho bhagavā pāṭaligāmiye upāsake āmantesi –

‘‘ Pañcime , gahapatayo , ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā .

Katame pañca ?

Idha , gahapatayo , dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṃ mahatiṃ bhogajāniṃ nigacchati .

Ayaṃ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā .

‘‘ Puna caparaṃ , gahapatayo , dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati .

Ayaṃ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā .

‘‘ Puna caparaṃ , gahapatayo , dussīlo sīlavipanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati – yadi khattiyaparisaṃ , yadi brāhmaṇaparisaṃ , yadi gahapatiparisaṃ , yadi samaṇaparisaṃ – avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto .

Ayaṃ tatiyo ādīnavoP0.87 dussīlassa sīlavipattiyā .

‘‘ PunaT0.217 caparaṃ , gahapatayo , dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṃ karoti .

Ayaṃ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā .

‘‘ PunaM0.185 caparaṃ , gahapatayo , dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati .

Ayaṃ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā .

Ime kho , gahapatayo , pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā .

‘‘ Pañcime , gahapatayo , ānisaṃsā sīlavato sīlasampadāya .

Katame pañca ?

Idha , gahapatayo , sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṃ mahantaṃ bhogakkhandhaṃ adhigacchati .

Ayaṃ paṭhamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .

‘‘ Puna caparaṃ , gahapatayo , sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati .

Ayaṃ dutiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .

‘‘ Puna caparaṃ , gahapatayo , sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati – yadi khattiyaparisaṃV0.172 , yadi brāhmaṇaparisaṃ , yadi gahapatiparisaṃ , yadi samaṇaparisaṃ – visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto .

Ayaṃ tatiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .

‘‘ Puna caparaṃ , gahapatayo , sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṅkaroti .

Ayaṃ catuttho ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .

‘‘ Puna caparaṃ , gahapatayo , sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati .

Ayaṃ pañcamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya .

Ime kho , gahapatayo , pañca ānisaṃsā sīlavato sīlasampadāyā ’’ ti .

AthaT0.218 kho bhagavā pāṭaligāmiye upāsake bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samutejetvā sampahaṃsetvā uyyojesi –

‘‘ abhikkantā kho , gahapatayo , ratti ;

yassadāni tumhe kālaṃ maññathā ’’ ti .[‘‘ evaṃ bhante ‘‘ ti khopāṭaligāmiyā upāsakā bhagavato paṭissutvā ( mahāva .285; dī . ni .2.151)] Atha kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā [‘‘ evaṃ bhante ‘‘ ti khopāṭaligāmiyā upāsakā bhagavato paṭissutvā ( mahāva .285; dī . ni .2.151)] uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu .

Atha kho bhagavā acirapakkantesu pāṭaligāmiyesu upāsakesu suññāgāraṃ pāvisi .

TenaM0.186 kho pana samayena sunidhavassakārā [ sunīdhavassakārā ( sī . syā . pī .)] magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṃ māpentiP0.88 vajjīnaṃ paṭibāhāya .

Tena kho pana samayena sambahulā devatāyo sahassasahasseva [ sahasseva ( syā . ka .), sahassasseva ( pī .)] pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhanti .

Yasmiṃ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti mahesakkhānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

Yasmiṃ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti majjhimānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

Yasmiṃ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti nīcānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

Addasā kho bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tā devatāyo sahassasahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo .

Yasmiṃ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti , mahesakkhānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namantiT0.219 nivesanāni māpetuṃ .

Yasmiṃ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti , majjhimānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

Yasmiṃ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti , nīcānaṃV0.173 tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

Atha kho bhagavā tassā rattiyā paccūsasamaye paccuṭṭhāya āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –

‘‘ Ke nu kho [ ko nu kho ( sabbattha )] ānanda pāṭaligāme nagaraṃ māpentī ’’ ti [ māpetīti ( sabbattha )].

‘‘ Sunidhavassakārā , bhante , magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṃ māpenti vajjīnaṃ paṭibāhāyā ’’ ti .

‘‘ Seyyathāpi , ānanda , devehi tāvatiṃsehi saddhiṃ mantetvā ;

evameva kho , ānanda , sunidhavassakārā magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṃ māpenti vajjīnaṃ paṭibāhāya .

Idhāhaṃ , ānanda , addasaṃ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena sambahulā devatāyo sahassasahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo .

Yasmiṃ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti mahesakkhānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

Yasmiṃ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti majjhimānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

YasmiṃM0.187 padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti nīcānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .

Yāvatā , ānanda , ariyaṃ āyatanaṃ yāvatā vaṇippatho idaṃ agganagaraṃT0.220 bhavissati pāṭaliputtaṃ puṭabhedanaṃ .

Pāṭaliputtassa kho , ānanda , tayo antarāyā bhavissanti – aggito vā udakato vā mithubhedato vā ’’ ti .

Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;

upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu .

Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇiyaṃ [ sārāṇīyaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu .

Ekamantaṃ ṭhitā kho sunidhavassakārāP0.89 magadhamahāmattā bhagavantaṃ etadavocuṃ –

‘‘ adhivāsetu no bhavaṃ gotamo ajjatanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā ’’ ti .

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena .

Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā yena sako āvasatho tenupasaṅkamiṃsu ;

upasaṅkamitvā sake āvasathe paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocesuṃ –

‘‘ kālo , bho gotama , niṭṭhitaṃ bhattan ’’ ti .

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena sunidhavassakārānaṃ magadhamahāmattānaṃ āvasatho tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .

Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesuṃ sampavāresuṃ .

AthaV0.174 kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .

Ekamantaṃ nisinne kho sunidhavassakāre magadhamahāmatte bhagavā imāhi gāthāhi anumodi –

‘‘ YasmiṃT0.221 padese kappeti , vāsaṃ paṇḍitajātiyo ;

Sīlavantettha bhojetvā , saññate brahmacārayo [ brahmacārino ( syā .), brahmacariye ( pī . ka .)].

‘‘ YāM0.188 tattha devatā āsuṃ , tāsaṃ dakkhiṇamādise ;

Tā pūjitā pūjayanti , mānitā mānayanti naṃ .

‘‘ Tato naṃ anukampanti , mātā puttaṃva orasaṃ ;

Devatānukampito poso , sadā bhadrāni passatī ’’ ti .

Atha kho bhagavā sunidhavassakārānaṃ magadhamahāmattānaṃ imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi .

Tena kho pana samayena sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā honti –

‘‘ yenajja samaṇo gotamo dvārena nikkhamissati taṃ ‘ gotamadvāraṃ ’ nāma bhavissati .

Yena titthena gaṅgaṃ nadiṃ tarissati taṃ ‘ gotamatitthaṃ ’ nāma bhavissatī ’’ ti .

Atha kho bhagavā yena dvārena nikkhami taṃ ‘ gotamadvāraṃ ’P0.90 nāma ahosi .

Atha kho bhagavā yena gaṅgā nadī tenupasaṅkami .

Tena kho pana samayena gaṅgā nadī pūrā hoti samatittikā kākapeyyā .

Appekacce manussā nāvaṃ pariyesanti , appekacce uḷumpaṃ pariyesanti , appekacce kullaṃ bandhanti apārā pāraṃ gantukāmā .

Atha kho bhagavā – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya , pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya , evameva – gaṅgāya nadiyā orimatīre [ orimatīrā ( bahūsu ) mahāva .286; dī . ni .2.154 passitabbaṃ )] antarahito pārimatīre paccuṭṭhāsi saddhiṃ bhikkhusaṅghenaT0.222 .

Addasā kho bhagavā te manusse appekacce nāvaṃ pariyesante , appekacce uḷumpaṃ pariyesante , appekacce kullaṃ bandhante apārā pāraṃ gantukāme .

AthaV0.175 kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

‘‘ Ye taranti aṇṇavaṃ saraṃ ,

Setuṃ katvāna visajja pallalāni ;

Kullañhi jano pabandhati [ bandhati ( syā . pī .)],

Tiṇṇā [ nitiṇṇā ( ka .)] medhāvino janā ’’ ti .

chaṭṭhaṃ ;

7. Dvidhāpathasuttaṃ

77. EvaṃM0.189 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu addhānamaggapaṭipanno hoti āyasmatā nāgasamālena pacchāsamaṇena .

Addasā kho āyasmā nāgasamālo antarāmagge dvidhāpathaṃ [ dvedhāpathaṃ ( sī .)].

Disvāna bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ ayaṃ , bhante , bhagavā pantho ;

iminā gacchāmā ’’ ti .

Evaṃ vutte , bhagavā āyasmantaṃ nāgasamālaṃ etadavoca –

‘‘ ayaṃ , nāgasamāla , pantho ;

iminā gacchāmā ’’ ti .

Dutiyampi … pe … tatiyampi kho āyasmā nāgasamālo bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ ayaṃ , bhante , bhagavā pantho ;

iminā gacchāmā ’’ tiT0.223 .

Tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ nāgasamālaṃ etadavoca –

‘‘ ayaṃ , nāgasamāla , pantho ;

iminā gacchāmā ’’ ti .

Atha kho āyasmā nāgasamālo bhagavato pattacīvaraṃ tattheva chamāyaṃ nikkhipitvā pakkāmi –

‘‘ idaṃ , bhante , bhagavato pattacīvaran ’’ ti .

Atha kho āyasmato nāgasamālassa tena panthena gacchantassa antarāmagge corā nikkhamitvā hatthehi ca pādehi ca ākoṭesuṃ pattañca bhindiṃsu saṅghāṭiñca vipphālesuṃ .

Atha khoP0.91 āyasmā nāgasamālo bhinnena pattena vipphālitāya saṅghāṭiyā yena bhagavā tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .

Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā nāgasamālo bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ idha mayhaṃ , bhante , tena panthena gacchantassa antarāmagge corā nikkhamitvā hatthehi ca pādehi ca ākoṭesuṃ , pattañca bhindiṃsu , saṅghāṭiñca vipphālesun ’’ ti .

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

‘‘ SaddhiṃV0.176 caramekato vasaṃ ,

Misso aññajanena vedagū ;

Vidvā pajahāti pāpakaṃ ,

Koñco khīrapakova ninnagan ’’ ti .

sattamaṃ ;

8. Visākhāsuttaṃ

78. EvaṃM0.190 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde .

Tena kho pana samayena visākhāya migāramātuyā nattā kālaṅkatā hoti piyā manāpā .

Atha kho visākhā migāramātā allavatthā allakesā divā divassa yena bhagavā tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .

Ekamantaṃ nisinnaṃ kho visākhaṃ migāramātaraṃ bhagavā etadavocaT0.224 –

‘‘ Handa kuto nu tvaṃ , visākhe , āgacchasi allavatthā allakesā idhūpasaṅkantā divā divassā ’’ ti ?

‘‘ Nattā me , bhante , piyā manāpā kālaṅkatā .

Tenāhaṃ allavatthā allakesā idhūpasaṅkantā divā divassā ’’ ti .

‘‘ Iccheyyāsi tvaṃ , visākhe , yāvatikā [ yāvatakā (?)] sāvatthiyā manussā tāvatike [ tāvatake (?)] putte ca nattāro cā ’’ ti ?

‘‘ Iccheyyāhaṃ , bhagavā [ iccheyyāhaṃ bhante bhagavā ( syā .)] yāvatikā sāvatthiyā manussā tāvatike putte ca nattāro cā ’’ ti .

‘‘ Kīvabahukā pana , visākhe , sāvatthiyā manussā devasikaṃ kālaṃ karontī ’’ ti ?

‘‘ Dasapi , bhante , sāvatthiyā manussā devasikaṃ kālaṃ karonti ;

navapi , bhante … aṭṭhapi , bhante … sattapi , bhante … chapi , bhante … pañcapi , bhante … cattāropi , bhante … tīṇipi , bhante … dvepi , bhante , sāvatthiyā manussā devasikaṃ kālaṃ karonti .

Ekopi , bhante , sāvatthiyā manusso devasikaṃ kālaṃ karoti .

Avivittā , bhante , sāvatthi manussehi kālaṃ karontehī ’’ ti .

‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , visākhe , api nu tvaṃ kadāci karahaci anallavatthā vā bhaveyyāsi anallakesā vā ’’ ti ?

‘‘ No hetaṃ , bhanteP0.92 .

Alaṃ me , bhante , tāva bahukehi puttehi ca nattārehi cā ’’ ti .

‘‘ YesaṃV0.177T0.225 kho , visākhe , sataṃ piyāni , sataṃ tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ navuti piyāni , navuti tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ asīti piyāni , asīti tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ sattati piyāni , sattati tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ saṭṭhi piyāni , saṭṭhi tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ paññāsaṃ piyāni , paññāsaṃ tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ cattārīsaṃ piyāni , cattārīsaṃ tesaṃ dukkhāni , yesaṃ tiṃsaṃ piyāni , tiṃsaṃ tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ vīsati piyāni , vīsati tesaṃ dukkhāni , yesaṃ dasaM0.191 piyāni , dasa tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ nava piyāni , nava tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ aṭṭha piyāni , aṭṭha tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ satta piyāni , satta tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ cha piyāni , cha tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ pañca piyāni , pañca tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ cattāri piyāni , cattāri tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ tīṇi piyāni , tīṇi tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ dve piyāni , dve tesaṃ dukkhāni ;

yesaṃ ekaṃ piyaṃ , ekaṃ tesaṃ dukkhaṃ ;

yesaṃ natthi piyaṃ , natthi tesaṃ dukkhaṃ , asokā te virajā anupāyāsāti vadāmī ’’ ti .

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

‘‘ Ye keci sokā paridevitā vā ,

Dukkhā ca [ dukkhā va ( aṭṭha .)] lokasmimanekarūpā ;

Piyaṃ paṭiccappabhavanti ete ,

Piye asante na bhavanti ete .

‘‘ Tasmā hi te sukhino vītasokā ,

YesaṃT0.226 piyaṃ natthi kuhiñci loke ;

Tasmā asokaṃ virajaṃ patthayāno ,

Piyaṃ na kayirātha kuhiñci loke ’’ ti .

aṭṭhamaṃ ;

9. Paṭhamadabbasuttaṃ

79. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe .

Atha kho āyasmā dabbo mallaputto yena bhagavā tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .

Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā dabbo mallaputto bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘ parinibbānakālo me dāni , sugatā ’’ ti .

‘‘ Yassadāni tvaṃ , dabba , kālaṃ maññasī ’’ ti .

AthaV0.178 kho āyasmā dabbo mallaputto uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṃ samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbāyi .

AthaM0.192 kho āyasmato dabbassa mallaputtassa vehāsaṃP0.93 abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṃ samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbutassa sarīrassa jhāyamānassa ḍayhamānassa neva chārikā paññāyittha na masi .

Seyyathāpi nāma sappissa vā telassa vā jhāyamānassa ḍayhamānassa neva chārikā paññāyati na masi ;

evameva āyasmato dabbassa mallaputtassa vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṃ samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbutassa sarīrassa jhāyamānassa ḍayhamānassa neva chārikāT0.227 paññāyittha na masīti .

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

‘‘ Abhedi kāyo nirodhi saññā ,

Vedanā sītibhaviṃsu [ pītidahaṃsu ( sī . pī .), sītidahiṃsu ( ka .)] sabbā ;

Vūpasamiṃsu saṅkhārā ,

Viññāṇaṃ atthamāgamā ’’ ti .

navamaṃ ;

10. Dutiyadabbasuttaṃ

80. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .

Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –

‘‘ bhikkhavo ’’ ti .

‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .

Bhagavā etadavoca –

‘‘ Dabbassa , bhikkhave , mallaputtassa vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṃ samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbutassa sarīrassa jhāyamānassa ḍayhamānassa neva chārikā paññāyittha na masi .

Seyyathāpi nāma sappissa vā telassa vā jhāyamānassa ḍayhamānassa neva chārikā paññāyati na masi ;

evameva kho , bhikkhave , dabbassa mallaputtassa vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā tejodhātuṃV0.179 samāpajjitvā vuṭṭhahitvā parinibbutassa sarīrassa jhāyamānassa ḍayhamānassa neva chārikā paññāyittha na masī ’’ ti .

AthaM0.193 kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

‘‘ Ayoghanahatasseva , jalato jātavedaso [ jātavedassa ( syā .)];

Anupubbūpasantassa , yathā na ñāyate gati .

EvaṃT0.228 sammāvimuttānaṃ , kāmabandhoghatārinaṃ ;

Paññāpetuṃ gati natthi , pattānaṃ acalaṃ sukhan ’’ ti .

dasamaṃ ;

Pāṭaligāmiyavaggo [ pāṭaligāmavaggo ( ka .)] aṭṭhamo .

TassuddānaṃP0.94 –

Nibbānā caturo vuttā , cundo pāṭaligāmiyā ;

Dvidhāpatho visākhā ca , dabbena saha te dasāti .

Udāne vaggānamuddānaṃ –

Vaggamidaṃ paṭhamaṃ varabodhi , vaggamidaṃ dutiyaṃ mucalindo ;

Nandakavaggavaro tatiyo tu , meghiyavaggavaro ca catuttho .

Pañcamavaggavarantidha soṇo , chaṭṭhamavaggavaranti jaccandho [ chaṭṭhamavaggavaraṃ tu tamandho ( sī . ka .)];

Sattamavaggavaranti ca cūḷo , pāṭaligāmiyamaṭṭhamavaggo [ pāṭaligāmiyavaraṭṭhamavaggo ( syā . kaṃ . pī .), pāṭaligāmavaraṭṭhamavaggo ( sī . ka .)].

Asītimanūnakasuttavaraṃ , vaggamidaṭṭhakaṃ suvibhattaṃ ;

Dassitaṃ cakkhumatā vimalena , addhā hi taṃ udānamitīdamāhu [ atthāyetaṃ udānamitimāhu ( ka .), saddhā hi taṃ udānantidamāhu ( syā . kaṃ pī .)].

Udānapāḷi niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Udānapāḷi

Udānapāḷi